نمایش مبدأ برای رصدخانه اپوسوس

'''رصدخانه اپوسوس''' یکی از دو رصدخانه تخصصی [[مرکز فضایی ماهدشت]] در [[استان البرز]] است که زیر نظر سازمان فضایی ایران فعالیت می‌کند. این رصدخانه به عنوان بخشی از شبکه بین‌المللی سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه (اپسکو) با هدف رصد اجرام فضایی و پسماندهای فضایی در اطراف زمین طراحی شده است.<ref>[https://karajrasa.ir/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87-%D8%A7%DB%8C/ آشنایی با بزرگترین رصدخانه های حرفه ای]. karajrasa.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

رصدخانه اپوسوس در قالب یک همکاری بین‌المللی میان ۸ کشور در سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه، اجرام فضایی حول زمین شامل پسماندهای فضایی و ماهواره‌ها را به صورت دائم رصد می‌کند و اطلاعات مداری آن‌ها را به‌روزرسانی می‌نماید. این رصدخانه جزو ۵ رصدخانه بزرگ کشور و بزرگ‌ترین رصدخانه حرفه‌ای [[استان البرز]] محسوب می‌شود.<ref>[https://www.noojum.com/iran-news/67-local-news/6178-alborz.html راه اندازی رصد خانه مرکز فضایی البرز]. www.noojum.com. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==اهمیت و جایگاه==

رصدخانه اپوسوس یکی از ۵ رصدخانه بزرگ کشور و بزرگ‌ترین رصدخانه حرفه‌ای [[استان البرز]] محسوب می‌شود. این رصدخانه نقش مهمی در حفاظت از اموال فضایی بشر ایفا می‌کند و از طریق شناسایی و ردیابی پسماندهای فضایی، به امنیت ماهواره‌ها و ایستگاه‌های فضایی کمک می‌نماید.<ref>[https://karajrasa.ir/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87-%D8%A7%DB%8C/ آشنایی با بزرگترین رصدخانه های حرفه ای]. karajrasa.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

موقعیت جغرافیایی مناسب این رصدخانه و عدم وجود مزاحمت‌های فرکانسی، آن را به مکانی ایده‌آل برای فعالیت‌های رصد فضایی تبدیل کرده است. همچنین عضویت در شبکه بین‌المللی اپسکو، اهمیت علمی و بین‌المللی این رصدخانه را دوچندان کرده است.<ref>[https://espash.ir/news/3443/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ معرفی رصدخانه مرکز ماهدشت]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==موقعیت جغرافیایی==

رصدخانه اپوسوس در جنوب‌غربی تهران و در اراضی مرکز فضایی ماهدشت واقع در [[کرج]] قرار دارد. این مرکز در موقعیتی به طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۴۷ دقیقه و ۵۸.۸ ثانیه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۵ دقیقه و ۴۷.۳۴ ثانیه شمالی با ارتفاع ۱۱۹۸ متر از سطح دریا واقع شده است.<ref>[https://espash.ir/news/3443/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ معرفی رصدخانه مرکز ماهدشت]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

مرکز فضایی ماهدشت در فاصله ۷۰ کیلومتری جنوب‌غربی تهران قرار گرفته و دارای وسعتی به مساحت حدود ۲۲۰ هکتار است. این مرکز که در سال ۱۳۵۴ تأسیس شد، قدیمی‌ترین مرکز فضایی خاورمیانه محسوب می‌شود.<ref>[https://espash.ir/news/4841/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%86%DB%8C%DA%AF-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-5-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%B2/ راه اندازی مرکز کنترل مانیتورینگ ماهواره‌ای تا 5 سال آینده در البرز]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

این رصدخانه با قرارگیری در مسیر [[جاده پیام]] و نزدیکی به [[فرودگاه پیام]]، دسترسی مناسبی از مرکز استان دارد.<ref>[https://avval.ir/profile/8a1ab/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%88-%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C سازمان فضایی ایران - نجوم و اکتشافات فضایی]. avval.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==تاریخچه==

پیشینه پروژه اپوسوس

پروژه سیستم اپتیکی زمین‌پایه رصد اجرام فضایی (APOSOS) توسط چین، پرو و ترکیه در سال ۲۰۰۸ پیشنهاد شد و در دومین جلسه شورای اپسکو در سال ۲۰۰۹ تصویب گردید. هدف این پروژه توسعه یک شبکه رصد یکپارچه متشکل از اعضای اپسکو، برپایه ردیاب‌های اپتیکی اجرام فضایی است.<ref>[https://espash.ir/news/3441/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%BE%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85/ از رصدخانه اپسکو در ایران بیشتر بدانیم]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

راه‌اندازی در ایران

سازمان فضایی ایران به نمایندگی از ایران در سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه (APSCO) عضویت داشته و از اعضای فعال این پروژه است. در فاز اول، ایران با استفاده از رصدخانه مرکز ماهدشت، ماهواره‌ها و پسماندهای فضایی را ثبت نمود.<ref>[https://espash.ir/news/3443/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ معرفی رصدخانه مرکز ماهدشت]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

در راستای تکمیل شبکه رصدی، مقرر شد که سه تلسکوپ از سوی سازمان اپسکو در سه کشور عضو مستقر گردد. در سال ۱۳۹۴ دو کشور پاکستان و پرو میزبان دو تلسکوپ مذکور بوده‌اند و تلسکوپ سوم به کشور ایران منتقل و توسط کارشناسان APSCO نصب، راه‌اندازی و تحویل شد.<ref>[https://espash.ir/news/3441/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%BE%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85/ از رصدخانه اپسکو در ایران بیشتر بدانیم]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==مشخصات فنی و تجهیزات==

تلسکوپ اصلی

تلسکوپ اصلی رصدخانه اپوسوس از نوع شکستی آپوکروماتیک است که شامل ۹ عدسی با گشودگی دهانه ۱۵۰ میلی‌متر می‌باشد. این تلسکوپ به صورت انحصاری با هدف رصد اجرام فضایی طراحی و ساخته شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6572175/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D9%BE%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C توسعه و بهسازی زیرساخت‌های سامانه رصد اپتیکی اجرام فضایی]. www.mehrnews.com. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

سیستم تصویربرداری

تلسکوپ مجهز به یک دوربین تصویربرداری با حساسیت کوانتومی بسیار بالا است که امکان ثبت تصاویر با دقت بالا از اجرام فضایی را فراهم می‌کند.<ref>[https://espash.ir/news/3441/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%BE%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85/ از رصدخانه اپسکو در ایران بیشتر بدانیم]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

قابلیت‌های عملیاتی

سیستم تلسکوپ اپتیکی اپوسوس قادر است تمام اجرام در هزار کیلومتری اطراف زمین را شناسایی و مدار آن‌ها را به ثبت برساند. این رصدخانه دارای الگوریتم‌های پیش‌پردازش پیشرفته است که پس از رصد، موقعیت جرم رصدشده را به صورت اتوماتیک محاسبه کرده و نتیجه آن را از طریق اینترنت به مرکز داده‌های سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه ارسال می‌کند.<ref>[https://akharinkhabar.ir/science/3775466/%D8%AA%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%BE-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C تکنولوژی تلسکوپ های فضایی توسعه می یابد رصد زباله های فضایی]. akharinkhabar.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==ماموریت‌ها و فعالیت‌ها==

اهداف اصلی پروژه

ماموریت اصلی رصدخانه اپوسوس شامل موارد زیر است:<ref>[https://espash.ir/news/3443/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ معرفی رصدخانه مرکز ماهدشت]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

* آشکارسازی، ردیابی و شناسایی اجرام فضایی: رصد مستمر ماهواره‌ها و پسماندهای فضایی

* تعیین مدار اجرام فضایی: محاسبه و پیش‌بینی موقعیت و مسیر اجرام رصدشده

* تهیه کاتالوگ اجرام فضایی: ایجاد پایگاه داده جامع از اجرام رصدشده

* حفاظت از اموال بشر در فضا: جلوگیری از برخورد ماهواره‌ها با پسماندهای فضایی

* پیش‌بینی بازگشت اجرام: تعیین زمان و مکان ورود اجرام فضایی در حال سقوط به جو زمین

فعالیت‌های عملیاتی

رصدخانه اپوسوس به صورت مستمر اجرام فضایی شامل مدارگردها، پسماندهای فضایی و اجرام نزدیک به زمین را رصد می‌کند. این رصدخانه موفق به اخذ اولین تصاویر از پسماندهای فضایی از ماهواره FYIC شده است.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%B2-194/1138418-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%AF خدمات مرکز فضایی ماهدشت توسعه می یابد]. www.jamaran.news. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

همکاری‌های بین‌المللی

شبکه اپسکو

رصدخانه اپوسوس بخشی از شبکه سه‌گانه رصدخانه‌های سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه (APSCO) است که شامل ایران، پاکستان و پرو می‌باشد. این شبکه در قالب پروژه Asia-Pacific Optical Space object Observation System فعالیت می‌کند.<ref>[https://www.isna.ir/news/98111510516/%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%AF در مرکز فضایی ماهدشت چه می گذرد]. www.isna.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

سازمان APSCO که در سال ۲۰۰۵ تأسیس شد، دارای ۸ عضو اصلی شامل بنگلادش، ترکیه، تایلند، پرو، پاکستان، ایران، چین و مغولستان است. دفتر مرکزی این سازمان در پکن واقع شده است.<ref>[https://www.iranhavafaza.com/index/article/2172 سازمان همکاری فضایی آسیا اقیانوسیه، اپسکو (APSCO) :: پرتال هوافضای ایران]. www.iranhavafaza.com. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

تبادل داده‌ها

اطلاعات حاصل از رصدهای انجام‌شده توسط رصدخانه اپوسوس به صورت خودکار از طریق اینترنت به مرکز داده‌های سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه ارسال می‌شود. این همکاری باعث ایجاد پوشش جهانی بهتر برای رصد اجرام فضایی شده است.<ref>[https://akharinkhabar.ir/science/3775466/%D8%AA%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%BE-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C تکنولوژی تلسکوپ های فضایی توسعه می یابد رصد زباله های فضایی]. akharinkhabar.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==وضعیت کنونی و توسعه آینده==

رصدخانه اپوسوس در حال حاضر به عنوان یکی از فعال‌ترین رصدخانه‌های کشور شناخته می‌شود. در سال‌های اخیر، فاز توسعه و بهسازی سامانه رصد اپتیکی اجرام فضایی آسیا-اقیانوسیه در مرکز فضایی ماهدشت تکمیل و به بهره‌برداری رسیده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/631721/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 سیاحت آسمان در رصدخانه‌های ایران]. www.hamshahrionline.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

در راستای تکمیل شبکه رصدی، فاز دوم از پروژه با عنوان "رصدخانه‌های علوم فضایی آسیا-اقیانوسیه" با ایجاد هشت رصدخانه دیگر در تمام کشورهای عضو اپسکو در حال اجرا است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4103848/%D8%AA%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%BE-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C تکنولوژی تلسکوپ‌های فضایی توسعه می‌یابد/ رصد زباله های فضایی]. www.mehrnews.com. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==شرایط بازدید==

مرکز فضایی ماهدشت و رصدخانه اپوسوس هرهفته (ترجیحاً روزهای دوشنبه) از ساعت ۹ الی ۱۱ صبح پذیرای بازدیدهای عمومی اعم از دانش‌آموزان و معلمان مدارس، دانشجویان و عموم علاقه‌مندان است. کلیه بازدیدها به صورت گروهی و از سوی ارگان‌های دولتی یا خصوصی پذیرفته می‌شود.<ref>[https://espash.ir/news/3601/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/ شرایط بازدید از رصدخانه مرکز ماهدشت اعلام شد]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

علاقه‌مندان می‌توانند نامه درخواست رسمی خود را به همراه فرم درخواست بازدید به بخش نجوم و اکتشافات فضایی سازمان فضایی ایران با شماره ۰۲۱۲۲۰۲۹۷۰۲ فکس و یا نامه اسکن‌شده درخواست و فرم خود را به آدرس اینترنتی ISAO@isa.ir ارسال نمایند.<ref>[https://espash.ir/news/3601/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/ شرایط بازدید از رصدخانه مرکز ماهدشت اعلام شد]. espash.ir. تاریخ بازبینی: 2025-09-27</ref>

==جستارهای وابسته==

* [[رصدخانه خیام]]

* [[رصدخانه خواجه نصیرالدین طوسی]]

==پیوند به بیرون==

* وبسایت سازمان فضایی ایران

* سایت اطلاع‌رسانی اسپاش

==منابع==

{{پانویس}}




[[رده:رصدخانه‌های ایران]]

[[رده:مراکز فضایی ایران]]

[[رده:استان البرز]]

[[رده:کرج]]

[[رده:نجوم در ایران]]

[[رده:فناوری فضایی در ایران]]

[[رده:همکاری‌های بین‌المللی ایران]]