نمایش مبدأ برای قلعه کیان‌خاتون

"قلعه نوده" یا "قلعه کیان‌خاتون" یک قلعه استقراری تاریخی در [[روستای دهدر|دهدر]]، [[دهستان بالاطالقان]]، [[بخش مرکزی شهرستان طالقان|بخش مرکزی]]، [[شهرستان طالقان]] در [[استان البرز]] [[ایران]] است. این قلعه که قدمتی از دوران پیش از اسلام تا قرون ۷ و ۸ هجری قمری دارد، در حدفاصل میان دو روستای [[دهدر]] و [[آسکان]] واقع شده و به شماره ۷۲۳۵ در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ به‌عنوان یکی از [[فهرست ملی ایران|آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده‌است.

== موقعیت جغرافیایی ==

قلعه نوده در شمال شرقی روستای [[دهدر]] و در حدفاصل میان دو روستای دهدر و [[آسکان]] در [[دهستان بالاطالقان]] واقع شده‌است. <ref name="aftab"> {{یادکرد وب|نشانی= https://aftab.club/12238/|عنوان=قلعه نوده یا قلعه کیان‌خاتون|ناشر=آفتاب کلاب|بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}} </ref> <ref name="darji"> {{یادکرد وب|نشانی= https://darji.blog.ir/post/معرفی-روستاهای-طالقان-دهدر|عنوان=معرفی روستاهای طالقان: دهدر|ناشر=درجی|تاریخ=6 مارس 2016|بازی=1 ژانویه 2026} </ref> این قلعه در منطقه کوهستانی [[ میانطالقان]] و در شمال شرق و جنوب ارتباط[]

== تاریخچه ==

=== دوران ساخت ===

قدمت قلعه نوده به دوران‌های تاریخی پیش از اسلام تا قرون ۷ و ۸ هجری قمری بازمی‌گردد. <ref name="wikipedia"> {{یادکرد وب|نشانی= https://fa.wikipedia.org/wiki/قلعه_نوده_(قلعه_کیان_خاتون)|عنوان=قلعه نوده (قلعه کیان‌خاتون)|ناشر=ویکی‌پدیا|تاری ژانویهخ=۲۶۹ می‌۲۰۱۱|بازبینی = "رفع</b> رایانه‌ای ۲۰۱۱ | name="darji"/> این قلعه یکی از 'قلعه های استقراری' است که در منطقه طالقان ساخته شده است و به احتمال زیاد در زمان های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. <ref name="darji"/>

=== دوران اسماعیلیان ===

قلعه نوده یکی از قلعه‌های مرتبط با [[اسماعیلیان الموت|اسماعیلیان]] در منطقه [[طالقان]] و رشته کوه [[البرز]] بوده است. <ref> {{یادکرد وب|نشانی= https://www.otaghak.com/blog/about-taleghan/|عنوان=طالقان کجاست؟|ناشر=اتاقک|تاریخ=۲۸ ژانویه ۲۰۲۵|بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}} </ref> <ref> {{یادکرد وب|نشانی= https://www.facebook.com/Mochan.Geles/posts/507875575949669/|عنوان=آثار باستانی طالقان|ناشر=فیسبوک|بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}} </ref> در دوران حکومت [<ref> {{یادکرد وب|نشانی= https://fa.wikipedia.org/wiki/قلعه_الموت|عنوان=قلعه الموت|ناشر=ویکی‌پدیا|تاریخ=۱۲ ژانویه ۲۰۰۶|بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶} </ref>

قلعه نوده به همراه دیگر قلعه‌های منطقه طالقان مانند [قلعه کیقباد]] در [[هرنج طالقان|هرنج]]، [[قلعه پراچان]] و [[ارژنگ قلعه]] در [[میناوند (طالقان)|میناوند]]، بخشی از این شبکه دفاعی-استقراری اسماعیلیان خود را برای کنترل مسیرهای ارتباطی قرار دادند.

== نام مذاکره ==

این قلعه با دو نام 'قلعه نوده' و 'قلعه کیان‌خاتون' شناخته می‌شود. <ref name="aftab"/> <ref name="wikipedia"/> نام "نوده" احتمالاً ترکیبی از کلمات "نو" (تازه) و "ده" (روستا یا محل) است. نام "کیان‌خاتون" احتمالاً به نام یک شخصیت تاریخی یا حاکم محلی در منطقه مرتبط است. این دو نام در منابع تاریخی و مستندات ثبت میراث فرهنگی برای این بنا به کار رفته‌اند.

== ثبت ملی ==

قلعه نوده (قلعه کیان‌خاتون) در تاریخ «12 بهمن 1381» (2 فوریه 2003) با شماره «7235» به‌عنوان یکی از [[فهرست آثار ملی ایران|آثار ملی ایران]] در [[فهرست ملی ایران|فهرست میراث ملی کشور]] به ثبت آثار رسیده‌است. <ref name="aftab"/> <ref name="wikipedia"/> این اقدام نشان‌دهنده تاریخی و فرهنگی این بنا در میراث معماری و تمدنی ایران است.

== قلعه‌های مرتبط در طالقان ==

منطقه [[طقان]] به دلیل موقعیت استراتژیک خود در مسیر ارتباطی شمال و جنوب ایران و قرارگیری در رشته کوه [[البرز]]، دارای قلعه‌های تاریخی متعددی است که از دوران‌های مختلف باقی مانده‌اند: <ref> {{یادکرد وب|نشانی= https://circumstances.ir/iran/central/alborz-province/taleqan=شهرستان- طالقان|ناشر=موقعیت اماکن ایران|تاریخ=1 ژوئن 2024|بازبینی=1 ژانویه 2026} </ref> <ref> {{یادکرد وب|نشانی= https://wikialborz.com/view/شهرستان_طالقان|عنوان=شهرستان طالقان|ناشر=ویکی البرز ۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰}۲۰ }

'''[[ارژنگ قلعه]]''' در روستای [[میناوند (طالقان)|میناوند]] (قرن ۶ هجری، دوران اسماعیلیان)

'''[[قلعه کیقباد]]''' در شمال روستای [[هرنج طالقان|هرنج]] (قرن ۴-۵ هجری، دوران اسماعیلیان)

«قلعه منصور» در روستای هرنج

"قلعه دختر" در روستای گته ده

""[[قلعه پراچان]]"" (دوران سلجوقیان)

"قلعه سگران" (دوران تیموریان)

'''قلعه فالیس'''

این قلعه‌ها نشان‌دهنده‌های مهم و تاریخی منطقه طالقان در طول قرون مختلف تاریخ ایران هستند.

== آلی ==

قلعه نوده یکی از شواهد معماری دفاعی و استقراری دوران اسماعیلیان در [[استان البرز]] است و به همراه دیگر قلعه‌های منطقه، نقش مهمی در شناخت تاریخ سیاسی، و اجتماعی [[طالقان]] و رشته کوه [[البرز]] ایفا می‌کند. این قلعه از جمله آثاری است که در [[فهرست محوطه‌های باستانی استان البرز]] قرار دارد و در مطالعات مربوط به «قلاع اسماعیلیه در رشته کوه‌های البرز» است. <ref> {{یادکرد وب|نشانی= https://fa.wikipedia.org/wiki/محوطه‌های_باستانی_استان_البرز|عنوان=محوطه‌های باستانی استان البرز|ناشر=ویکی‌پدیا|تاریخ=۵ نوامبر ۲۰۰۹|بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}} </ref>

موقعیت این قلعه در مسیر کوهستانی میان [[دهدر]] و [[آسکان]]، نشان‌دهنده نقش آن در کنترل‌های ارتباطی و نظارت بر عبور و مرور در منطقه است.

== وضعیت فعلی ==

هم‌اکنون از قلعه نوده ویرانه‌هایی باقی مانده‌اند که نیازمند مطالعات باستان‌شناختی، حفاظت و مرمت هستند. این قلعه به عنوان یکی از آثار ثبت شده ملی، تحت نظارت [[سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری] قرار دارد.

== جستارهای وابسته ==

[[دهدر]]

[[آسکان]]

[[شهرستان طالقان]]

[[دهستان بالاطالقان]]

[[اسماعیلیان الموت]]

[[قلعه الموت]]

[[حسن صباح]]

[[ارژنگ قلعه]]

[[قلعه کیقباد]]

[[فهرست آثار ملی ایران]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==

دکتر منوچهر ستوده، «قلاع اسماعیلیه در رشته کوههای البرز»، انتشارات طهوری.

== پیوند به بیرون ==

[ https://aftab.club/12238/ قلعه نوده یا قلعه کیان‌خاتون]

[[رده:قلعه‌های استان البرز]]
[[رده:آثار ملی ایران در استان البرز]]
[[رده:شهرستان طالقان]]
[[رده:دهستان بالاطالقان]]
[[رده:قلعه‌های اسماعیلیان]]
[[رده:بناهای تاریخی پیش از اسلام در ایران]
] [[رده:شهرستان طالقان]