نمایش مبدأ برای مترو کرج

'''متروی کرج''' یا '''قطار شهری کرج''' سامانهٔ ترابری ریلی درون‌شهری و حومه‌ای در [[کلان‌شهر کرج]] و شهرهای اطراف آن است که توسط «سازمان ترابری ریلی کرج و حومه» (KRJ-USRO) اداره می‌شود.<ref name="fa-main">{{یادکرد وب |عنوان=متروی کرج |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/متروی_کرج |وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref><ref name="neshan-main">{{یادکرد وب |عنوان=نقشه مترو کرج ۱۴۰۴ (آنلاین)؛ راهنمای خطوط و ایستگاه‌ها |نشانی=https://neshan.org/maps/metro/karaj |وبگاه=نشان |ناشر=نشان |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref> این سامانه بخشی از شبکهٔ ریلی منطقهٔ تهران–کرج–مهستان–قزوین است و با خط ۵ متروی تهران پیوند دارد.<ref name="line1-wp">{{یادکرد وب |عنوان=خط ۱ متروی کرج |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/خط_۱_متروی_کرج |وبگاه=ویکی‌پدیا |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  

بر پایهٔ طرح مصوب، متروی کرج در نهایت شامل '''۶ خط''' با '''۸۴ ایستگاه''' خواهد بود و طول کل شبکه به حدود '''۱۲۶٫۵ کیلومتر''' می‌رسد؛ در حال حاضر دو خط با ۱۰ ایستگاه در حال بهره‌برداری است.<ref name="neshan-main" />  

== تاریخچه ==
مطالعات اولیهٔ ایجاد سامانهٔ قطار شهری در کرج در دههٔ ۱۳۷۰ و در پی توسعهٔ [[خط ۵ متروی تهران]] (صادقیه–کرج–گلشهر) انجام شد.<ref name="fa-main" /> ایستگاه‌های درون محدودهٔ کرج در قالب خط ۵ متروی تهران در سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۹ به‌تدریج به بهره‌برداری رسیدند و عملاً نخستین کارکرد ریلی متکی بر کرج را شکل دادند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=نقشه مترو تهران ۱۴۰۳ |نشانی=https://www.pateh.com/blog/tehran-metro-map/ |وبگاه=پته |ناشر=پته |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  

پس از آن، طرح ایجاد سامانهٔ مستقل متروی کرج با چند خط درون‌شهری و حومه‌ای در شورای‌عالی ترافیک و شورای‌عالی شهرسازی و معماری بررسی و تصویب شد و «سازمان ترابری ریلی کرج و حومه» به‌عنوان متولی اجرای خطوط معرفی گردید.<ref name="fa-main" /> خط ۱ متروی کرج (گرمدره–مهستان) به‌عنوان اولین خط برون‌شهری مستقل، از سال ۱۳۷۷ به‌صورت مرحله‌ای به بهره‌برداری رسید و به‌تدریج تا شهر جدید مهستان (هشتگرد) توسعه یافت.<ref name="line1-wp" />  

بهره‌برداری آزمایشی از بخشی از '''خط ۲''' (میان ایستگاه‌های طالقانی، رجایی‌شهر و ۴۵ متری گلشهر) در سال ۱۴۰۱ آغاز شد و در سال‌های بعد با فعالیت محدود و غیرتجاری ادامه یافت.<ref name="line2-neshan">{{یادکرد وب |عنوان=نقشه خط ۲ مترو کرج (طالقانی – ۴۵ متری گلشهر) |نشانی=https://neshan.org/maps/metro/karaj/line-2 |وبگاه=نشان |ناشر=نشان |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref><ref name="line2-wp">{{یادکرد وب |عنوان=خط ۲ متروی کرج |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/خط_۲_متروی_کرج |وبگاه=ویکی‌پدیا |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  

== ساختار شبکه و خطوط ==
بر اساس طرح جامع، متروی کرج در افق نهایی دارای ۶ خط به این شرح خواهد بود:<ref name="neshan-main" /><ref name="fa-main" />  

* '''خط ۱''' (گرمدره – شهید قاسم سلیمانی / مهستان – ادامه تا قزوین): خط برون‌شهری شرقی–غربی که کرج و شهر جدید مهستان را به هم متصل می‌کند و طرح توسعهٔ آن تا [[قزوین]] پیش‌بینی شده‌است.<ref name="line1-wp" />  
* '''خط ۲''' (کمال‌شهر – ملارد): خط درون‌شهری شمال‌غرب–جنوب‌شرق که ستون فقرات شبکهٔ درون‌شهری کرج به‌شمار می‌آید.<ref name="line2-wp" />  
* '''خط ۳''' (حصار – فردیس – ماهدشت): خط شمال–جنوب که مناطق جنوبی کرج (فردیس، ماهدشت) را به مرکز شهر متصل خواهد کرد.<ref name="fa-main" />  
* '''خط ۴''' (گلشهر – محمدشهر – ماهدشت): خط حلقوی–شعاعی برای اتصال گلشهر، محمدشهر و ماهدشت به شبکه.<ref name="fa-main" />  
* '''خط ۵''' (اتصال به فردیس و حومهٔ جنوبی): خطی مکمل برای پوشش گسترده‌تر جنوب کرج و ارتباط با شبکهٔ ریلی تهران.<ref name="fa-main" />  
* '''خط ۶''' (تربیت مربی – گرمدره): خطی در راستای شرقی–غربی که تربیت مربی و مناطق شمالی کرج را به گرمدره و خط ۵ متروی تهران متصل خواهد کرد.<ref name="neshan-main" />  

از این میان، در زمان نگارش این مقاله، '''خط ۱''' و بخش محدودی از '''خط ۲''' به بهره‌برداری رسیده‌اند.<ref name="neshan-main" />  

== خط ۱ متروی کرج ==
'''خط ۱ متروی کرج''' یک خط برون‌شهری به طول حدود '''۴۳ کیلومتر''' است که از ایستگاه '''گرمدره''' در شرق آغاز می‌شود و تا ایستگاه '''شهید قاسم سلیمانی''' در شهر جدید مهستان (هشتگرد) امتداد دارد.<ref name="line1-wp" /> این خط با [[خط ۵ متروی تهران]] هم‌مسیر است و در برخی منابع به‌عنوان امتداد غربی آن شناخته می‌شود.<ref name="pateh-teh">{{یادکرد وب |عنوان=نقشه مترو تهران ۱۴۰۳ |نشانی=https://www.pateh.com/blog/tehran-metro-map/ |وبگاه=پته |ناشر=پته |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  

بر پایهٔ آخرین نسخهٔ جدول ایستگاه‌ها، خط ۱ در محدودهٔ استان البرز دارای ایستگاه‌های زیر است (ایستگاه‌های داخل محدودهٔ کرج و حومه):<ref name="line1-wp" /><ref name="neshan-main" />  

* '''گرمدره''' – در حاشیهٔ شرقی کرج، در مجاورت محلهٔ گرمدره و [[آزادراه تهران–کرج]]؛ در مرز استان تهران و البرز.  
* '''اتمسفر''' – در کیلومتر ۲۷ جادهٔ مخصوص کرج، نزدیک منطقهٔ صنعتی اتمسفر و کارخانجات مجاور.  
* '''کرج (شهید سلطانی)''' – در جنوب‌شرقی شهر کرج، در ضلع جنوب‌غربی پل شهید سلطانی ([[پل فردیس]]) و کنار آزادراه کرج–قزوین؛ این ایستگاه در مجاورت محلهٔ [[فردیس]] و در نزدیکی پایانهٔ مسافربری شهید سلطانی قرار دارد.<ref name="karaj-sta">{{یادکرد وب |عنوان=ایستگاه متروی کرج |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/ایستگاه_متروی_کرج |وبگاه=ویکی‌پدیا |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  
* '''محمدشهر''' – در جنوب [[کرج]]، در مجاورت شهر [[محمدشهر (البرز)|محمدشهر]] و پایانهٔ البرز؛ دسترسی اصلی ریلی ساکنان محمدشهر به کرج و تهران.<ref name="line1-wp" />  
* '''گلشهر''' – در غرب شهر کرج، در محدودهٔ محلهٔ [[گلشهر (کرج)|گلشهر]] و در نزدیکی خیابان ۴۵ متری گلشهر؛ از پر استفاده‌ترین ایستگاه‌های متروی کرج برای ساکنان غرب شهر است.<ref name="line1-wp" /><ref name="balad">{{یادکرد وب |عنوان=لیست ایستگاه‌های مترو کرج |نشانی=https://balad.ir/city-karaj/cat-subway-station |وبگاه=بلد |ناشر=balad.ir |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  
* '''ماموت''' – در حاشیهٔ آزادراه کرج–قزوین، جنب کارخانهٔ ماموت و شهرک‌های صنعتی پیرامون؛ عمدتاً در خدمت کارگران و شاغلان واحدهای صنعتی است.<ref name="line1-wp" />  
* '''شهید قاسم سلیمانی''' – در ابتدای شهر جدید '''مهستان''' (هشتگرد جدید)، در امتداد غربی آزادراه؛ ایستگاه پایانی فعلی خط در محدودهٔ استان البرز.<ref name="line1-wp" />  

در طرح توسعهٔ خط ۱، ادامهٔ این خط از مهستان تا شهرهای '''شهرک صنعتی کاسپین'''، '''آبیک'''، '''محمدیه''' و '''قزوین''' نیز پیش‌بینی شده‌است که با اجرای آن، کرج و قزوین به‌صورت ریلی در قالب یک محور مترو–حومه‌ای به هم متصل خواهند شد.<ref name="line1-wp" />  

== خط ۲ متروی کرج ==
'''خط ۲ متروی کرج''' خطی درون‌شهری با جهت کلی شمال‌غربی–جنوب‌شرقی است که در طرح نهایی از '''کمال‌شهر''' در شمال‌غرب کرج آغاز می‌شود و پس از عبور از بافت میانی شهر، در '''ملارد''' (در جنوب‌شرق) پایان می‌یابد.<ref name="line2-wp" /><ref name="line2-neshan" /> طول این خط در طرح مصوب حدود '''۲۷ کیلومتر''' و تعداد ایستگاه‌های آن '''۲۴ ایستگاه''' تعیین شده‌است.<ref name="line2-wp" />  

بر اساس اطلاعات منتشرشده، تنها بخش محدودی از این خط – شامل ایستگاه‌های '''۴۵ متری گلشهر'''، '''رجایی‌شهر''' و '''آیت‌الله طالقانی''' – به‌صورت محدود و غیرتجاری در برخی روزها و ساعات مشخص (به‌صورت آزمایشی) فعال بوده‌است.<ref name="line2-neshan" />  

در طرح نهایی، ایستگاه‌های خط ۲ (به‌ترتیب تقریبی از شمال‌غرب به جنوب‌شرق) شامل موارد زیر خواهد بود:<ref name="line2-wp" /><ref name="neshan-main" />  

* '''کمال‌شهر''' – مجاور شهر [[کمال‌شهر]] در شمال‌غرب کرج.  
* '''… (ایستگاه‌های میانی در محور کمال‌شهر – رجایی‌شهر)''' – چند ایستگاه برنامه‌ریزی‌شده در امتداد محور شمال‌غربی شهر (جزئیات در حال طراحی است).  
* '''۴۵ متری گلشهر''' – در انتهای غربی خیابان ۴۵ متری گلشهر، در مجاورت محلهٔ [[گلشهر (کرج)|گلشهر]]؛ ایستگاه تلاقی با '''خط ۴''' در طرح نهایی.<ref name="line2-neshan" />  
* '''رجایی‌شهر''' – در محدودهٔ [[رجایی‌شهر (کرج)|رجایی‌شهر/گوهردشت]]، در نزدیکی بلوار '''آزادی''' و محورهای اصلی این محله؛ در طرح نهایی ایستگاه تلاقی با '''خط ۵''' خواهد بود.<ref name="line2-neshan" /><ref name="balad" />  
* '''آیت‌الله طالقانی''' – در مرکز شهر، در محور [[بلوار طالقانی (کرج)|بلوار طالقانی]] و نزدیک تقاطع آن با خیابان‌های مرکزی؛ ایستگاه در مجاورت محله‌های [[جهانشهر (کرج)|جهانشهر]]، چهارصد دستگاه و [[اصفهانی‌ها]] قرار می‌گیرد.<ref name="line2-neshan" />  
* '''میدان امام حسین''' – در طرح نهایی در محدودهٔ میدان امام حسین کرج، که قرار است ایستگاه تلاقی با '''خط ۳''' باشد.<ref name="line2-neshan" />  
* '''کرج (شهید سلطانی)''' – ایستگاه مشترک با خط ۱، در پل فردیس؛ ایستگاه تلاقی خطوط ۱، ۲، ۳، ۶ و ۷ متروی منطقهٔ کرج در طرح نهایی.<ref name="line1-wp" /><ref name="line2-wp" />  
* '''ایستگاه‌های میانی در مسیر کرج – ملارد''' – چند ایستگاه برنامه‌ریزی‌شده در امتداد محور جنوبی کرج و شهر ملارد.  
* '''ملارد''' – ایستگاه پایانی خط در شهر [[ملارد]]، در مرز استان‌های البرز و تهران.<ref name="line2-wp" />  

در زمان نگارش این مقاله، بهره‌برداری منظم و تجاری از خط ۲ هنوز آغاز نشده و فعالیت آن محدود و آزمایشی گزارش شده‌است.<ref name="line2-neshan" />  

== برنامهٔ توسعه و آیندهٔ طرح ==
بر پایهٔ اطلاعات سامانهٔ مترو کرج و نقشه‌های به‌روزشده، برای متروی کرج '''۶ خط با ۸۴ ایستگاه''' در نظر گرفته شده‌است و با تکمیل خطوط، طول شبکه به حدود '''۱۲۶٫۵ کیلومتر''' خواهد رسید.<ref name="neshan-main" /><ref name="fa-main" /> در این طرح، نقاط تلاقی مهمی میان خطوط مختلف متروی کرج و نیز میان متروی کرج و [[متروی تهران]] پیش‌بینی شده‌است؛ از جمله:<ref name="fa-main" /><ref name="line1-wp" />  

* اتصال خط ۱ متروی کرج به [[خط ۵ متروی تهران]] در امتداد گرمدره–صادقیه؛  
* تلاقی خطوط ۱، ۲، ۳، ۶ و ۷ در ایستگاه '''کرج (شهید سلطانی)'''؛  
* تلاقی خط ۲ با خطوط ۳، ۴ و ۵ در ایستگاه‌های '''میدان امام حسین'''، '''۴۵ متری گلشهر''' و '''رجایی‌شهر'''.  

برنامه‌های زمان‌بندی‌شده، تکمیل پیوند خط ۲ تا ایستگاه '''کرج''' و سپس توسعهٔ آن به سمت '''ملارد''' را در سال‌های پیشِ رو هدف‌گذاری کرده‌اند، هرچند جدول دقیق بهره‌برداری بسته به تأمین مالی و پیشرفت اجرایی می‌تواند دستخوش تغییر شود.<ref name="line2-neshan" /><ref name="fa-main" />  

برای خطوط ۳، ۴، ۵ و ۶ نیز مطالعات و برخی اقدامات اولیهٔ اجرایی آغاز شده‌است، اما جزئیات مسیر و زمان‌بندی بهره‌برداری این خطوط در منابع عمومی به‌روشنی اعلام نشده و هنوز در مرحلهٔ برنامه‌ریزی و طراحی قرار دارد.<ref name="fa-main" /><ref name="neshan-main" />  

== بهره‌برداری و خدمات ==
نقشهٔ مترو کرج، ساعات کاری متعارف را برای خطوط فعال تقریباً بین '''۵:۰۰ تا ۲۱:۰۰''' در روزهای عادی گزارش می‌کند؛ در روزهای جمعه و تعطیل، محدودهٔ زمانی کوتاه‌تر است.<ref name="neshan-main" /> فاصلهٔ زمانی حرکت قطارها در خطوط فعال، به‌طور متوسط بین '''۱۰ تا ۱۵ دقیقه''' عنوان شده‌است.<ref name="neshan-main" />  

قیمت بلیت مترو کرج در سال ۱۴۰۴ حدود '''۵٬۹۵۰ تومان''' اعلام شده و این سامانه یکی از ستون‌های اصلی جابه‌جایی روزانهٔ مسافران بین [[تهران]]، کرج، محمدشهر، فردیس، گلشهر و شهر جدید مهستان به‌حساب می‌آید.<ref name="neshan-main" /><ref name="pateh-teh" />  

دفتر مرکزی «سازمان ترابری ریلی کرج و حومه» در کرج، '''بلوار شهید بهشتی – چهارراه طالقانی – خیابان قائم''' مستقر است.<ref name="karajmetro-contact">{{یادکرد وب |عنوان=ارتباط با ما – سازمان قطار شهری کرج |نشانی=https://www.karajmetro.ir/ارتباط-با-ما/ |وبگاه=قطار شهری کرج |ناشر=سازمان ترابری ریلی کرج و حومه |زبان=فارسی |تاریخ بازبینی=۱۱ خرداد ۱۴۰۵}}</ref>  

== پیوند با محله‌های کرج ==
ایستگاه‌های فعال مترو در محدودهٔ کرج با محله‌های مهم شهر پیوند مستقیم دارند:  

* ایستگاه '''گلشهر''' و '''۴۵ متری گلشهر''' در مجاورت محلهٔ [[گلشهر (کرج)|گلشهر]] و شهرک مهران قرار دارند و دسترسی اصلی ساکنان غرب کرج به مترو را فراهم می‌کنند.<ref name="line1-wp" /><ref name="line2-neshan" />  
* ایستگاه '''رجایی‌شهر''' خط ۲ در نزدیکی [[رجایی‌شهر (کرج)|رجایی‌شهر/گوهردشت]] و محورهای اصلی این محله واقع شده و در طرح نهایی به‌عنوان گرهٔ تبادل میان خطوط درون‌شهری عمل خواهد کرد.<ref name="line2-neshan" />  
* ایستگاه '''آیت‌الله طالقانی''' در محور [[بلوار طالقانی (کرج)|بلوار طالقانی]]، در همسایگی محله‌های [[جهانشهر (کرج)|جهانشهر]]، چهارصد دستگاه و [[اصفهانی‌ها]] قرار می‌گیرد و یکی از مهم‌ترین ایستگاه‌های مرکز شهر خواهد بود.<ref name="line2-neshan" />  
* ایستگاه '''کرج (شهید سلطانی)''' در مجاورت [[فردیس]]، پل فردیس و پایانهٔ مسافربری شهید سلطانی، نقطهٔ اصلی جابه‌جایی میان مترو، اتوبوس و تاکسی در جنوب‌شرقی کرج است.<ref name="karaj-sta" />  
* ایستگاه '''محمدشهر''' به‌طور مستقیم به شهر [[محمدشهر (البرز)|محمدشهر]] خدمت‌رسانی می‌کند و مسیر اصلی ساکنان این شهر به کرج و تهران است.<ref name="line1-wp" />  

این پیوندها سبب شده‌است که توسعهٔ شبکهٔ متروی کرج تأثیر چشمگیری بر الگوهای جابه‌جایی و توسعهٔ کالبدی محله‌های مختلف شهر داشته باشد و در برنامه‌ریزی شهری و حمل‌ونقل کرج جایگاهی راهبردی بیابد.<ref name="fa-main" /><ref name="neshan-main" />  

== پانویس ==
{{پانویس}}  

== رده‌ها ==
[[رده:مترو در ایران]]  
[[رده:ترابری در کرج]]  
[[رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کرج]]