سید محمدحسن طالقانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Modir در ‏۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۷

2026-07-19T13:57:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات ~~نویسنده~~		{{جعبه اطلاعات هنرمند
	\| نام = سید محمدحسن آل‌طالقانی		\| نام = سید محمدحسن آل‌طالقانی
	\| تصویر =		\| تصویر =
خط ۶:		خط ۶:
	\| نام اصلی = السيد محمد حسن بن عبد الرسول آل الطالقاني		\| نام اصلی = السيد محمد حسن بن عبد الرسول آل الطالقاني
	\| نام مستعار =		\| نام مستعار =
	\| تاریخ تولد = ۲۹ دی ۱۳۱۰ (۱۱ رمضان ۱۳۵۰)		\| تاریخ تولد = ۲۹ دی ۱۳۱۰ شمسی (۱۱ رمضان ۱۳۵۰)
	\| محل تولد = ~~[[نجف]]، [[~~عراق]]		\| محل تولد = نجف، عراق
	\| تاریخ مرگ = ۱۳۸۲ (۱۴۲۴ هـ.ق)		\| تاریخ مرگ = ۱۳۸۲ شمسی (۱۴۲۴ هـ.ق)
	\| محل مرگ = ~~[[نجف]]، [[~~عراق]]		\| محل مرگ = نجف، عراق
	\| محل زندگی = نجف		\| محل زندگی = نجف
	\| ملیت = عراقی		\| ملیت = عراقی
	\| پیشه = ~~[[روحانی]]، [[ادیب]]، [[روزنامه‌نگار]]،~~ نسخه‌پژوه		\| پیشه = روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار، نسخه‌پژوه
	\| سال‌های فعالیت = ۱۳۷۰ هـ.ق – ۱۴۲۴ هـ.ق		\| سال‌های فعالیت = ۱۳۷۰ هـ.ق – ۱۴۲۴ هـ.ق
	\| سبک نوشتاری = پژوهشی، ادبی، تاریخی		\| سبک نوشتاری = پژوهشی، ادبی، تاریخی
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ ۱۹۳۱میلادی – درگذشتهٔ ۲۰۰۳ میلادی در نجف) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=محمد حسن الطالقاني\|ناشر=ویکی‌پدیای عربی\|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.		'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ ۱۹۳۱میلادی – درگذشتهٔ ۲۰۰۳ میلادی در نجف) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=محمد حسن الطالقاني\|ناشر=ویکی‌پدیای عربی\|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.

	وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد ~~خبر~~\|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف\|ناشر=هفته نامه افق حوزه\|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه شیخیه شناخته می‌شود.<ref>~~{{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=الطالقانی\|نام=محمدحسن\|عنوان=~~الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر ~~دراستها\|ناشر=~~مؤسسة ~~الأعلمی\|مکان=بیروت\|سال=~~۲۰۰۲~~\|شابک=\|صفحه=}}~~</ref>		وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد وب\|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف\|ناشر=هفته نامه افق حوزه\|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه شیخیه شناخته می‌شود.<ref> الطالقانی، محمدحسن، الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها، مؤسسة الأعلمی، بیروت، ۲۰۰۲</ref>

	== زندگی‌نامه و تبار ==		== زندگی‌نامه و تبار ==
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	=== مجله المعارف ===		=== مجله المعارف ===
	او در سال ۱۹۵۸ میلادی (۱۳۷۸ هـ.ق)، هم‌زمان با تغییر نظام پادشاهی به جمهوری در عراق، مجوز انتشار '''«مجله المعارف»''' را دریافت کرد. این نشریه نخستین مجله علمی و ادبی بود که زیر نظر یک عالم نجفی پس از انقلاب ۱۹۵۸ منتشر می‌شد.		او در سال ۱۹۵۸ میلادی (۱۳۷۸ هـ.ق)، هم‌زمان با تغییر نظام پادشاهی به جمهوری در عراق، مجوز انتشار '''«مجله المعارف»''' را دریافت کرد. این نشریه نخستین مجله علمی و ادبی بود که زیر نظر یک عالم نجفی پس از انقلاب ۱۹۵۸ منتشر می‌شد.
	* '''رویکرد اصلاحی:''' پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که او در سرمقاله‌های این نشریه، صریحاً به سانسور مطبوعات حمله می‌کرد و خواستار آزادی بیان و نوسازی شیوه‌های درسی حوزه (ورود فلسفه و علوم روز) بود.<ref>~~{{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=الخفاجی\|نام=~~جاسم ~~عبدالحسین\|عنوان=~~لمحات من الآراء الاصلاحية للسيد محمد حسن ~~الطالقاني\|ژورنال=~~مجله دانشکده فقه دانشگاه ~~کوفه\|سال=~~۲۰۱۷~~\|شماره=\|صفحه=\|~~نشانی=https://iu-juic.com/index.php/juic/article/view/1241}}</ref>		* '''رویکرد اصلاحی:''' پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که او در سرمقاله‌های این نشریه، صریحاً به سانسور مطبوعات حمله می‌کرد و خواستار آزادی بیان و نوسازی شیوه‌های درسی حوزه (ورود فلسفه و علوم روز) بود.<ref> الخفاجی، جاسم عبدالحسین، لمحات من الآراء الاصلاحية للسيد محمد حسن الطالقاني، مجله دانشکده فقه دانشگاه کوفه، ۲۰۱۷ نشانی=https://iu-juic.com/index.php/juic/article/view/1241</ref>
	* '''سرنوشت:''' مجله پس از دو سال به هفته‌نامه تبدیل شد، اما در سال ۱۹۶۳ (۱۳۸۳ هـ.ق) در پی تحولات سیاسی عراق توقیف و امتیازش لغو گردید.		* '''سرنوشت:''' مجله پس از دو سال به هفته‌نامه تبدیل شد، اما در سال ۱۹۶۳ (۱۳۸۳ هـ.ق) در پی تحولات سیاسی عراق توقیف و امتیازش لغو گردید.

Modir در ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۹

2026-06-18T14:09:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۹
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	}}		}}

	'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ ۱۹۳۱میلادی – درگذشتهٔ ۲۰۰۳ میلادی در نجف) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=محمد حسن الطالقاني\|ناشر=[[ویکی‌پدیای عربی]]\|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.		'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ ۱۹۳۱میلادی – درگذشتهٔ ۲۰۰۳ میلادی در نجف) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=محمد حسن الطالقاني\|ناشر=ویکی‌پدیای عربی\|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.

	وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد خبر\|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف\|ناشر=~~[[روزنامه~~ افق حوزه]]\|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه شیخیه شناخته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=الطالقانی\|نام=محمدحسن\|عنوان=الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها\|ناشر=مؤسسة الأعلمی\|مکان=بیروت\|سال=۲۰۰۲\|شابک=\|صفحه=}}</ref>		وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد خبر\|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف\|ناشر=هفته نامه افق حوزه\|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه شیخیه شناخته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=الطالقانی\|نام=محمدحسن\|عنوان=الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها\|ناشر=مؤسسة الأعلمی\|مکان=بیروت\|سال=۲۰۰۲\|شابک=\|صفحه=}}</ref>

	== زندگی‌نامه و تبار ==		== زندگی‌نامه و تبار ==

Modir در ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۱۳

2026-02-16T20:13:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۱۳
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ ۱۹۳۱میلادی – درگذشتهٔ ۲۰۰۳ میلادی در نجف) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=محمد حسن الطالقاني\|ناشر=[[ویکی‌پدیای عربی]]\|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.		'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ ۱۹۳۱میلادی – درگذشتهٔ ۲۰۰۳ میلادی در نجف) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=محمد حسن الطالقاني\|ناشر=[[ویکی‌پدیای عربی]]\|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.

	وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد خبر\|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف\|ناشر=[[روزنامه افق حوزه]]\|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه [[شیخیه]] شناخته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=الطالقانی\|نام=محمدحسن\|عنوان=الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها\|ناشر=مؤسسة الأعلمی\|مکان=بیروت\|سال=۲۰۰۲\|شابک=\|صفحه=}}</ref>		وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد خبر\|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف\|ناشر=[[روزنامه افق حوزه]]\|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه شیخیه شناخته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=الطالقانی\|نام=محمدحسن\|عنوان=الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها\|ناشر=مؤسسة الأعلمی\|مکان=بیروت\|سال=۲۰۰۲\|شابک=\|صفحه=}}</ref>

	== زندگی‌نامه و تبار ==		== زندگی‌نامه و تبار ==
خط ۶۱:		خط ۶۱:

	* '''محتویات:''' شامل هزاران نسخه خطی نایاب، اسناد تاریخی، اجازات روایی، و مکاتبات علماست. برخلاف اکثر کتابخانه‌های نجف که فقهی هستند، این مجموعه غنی از کتب ادبی، تاریخی و جنگ‌های شعری است.		* '''محتویات:''' شامل هزاران نسخه خطی نایاب، اسناد تاریخی، اجازات روایی، و مکاتبات علماست. برخلاف اکثر کتابخانه‌های نجف که فقهی هستند، این مجموعه غنی از کتب ادبی، تاریخی و جنگ‌های شعری است.
	* '''احیا:''' هم‌اکنون «واحد میراث سید طالقانی» تحت نظارت مشترک [[آستان قدس حسینی]] اداره می‌شود. در سال ۲۰۲۵ تفاهم‌نامه‌ای رسمی برای تأسیس مرکز تخصصی احیای نسخ این کتابخانه امضا شد.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=العتبة الحسينية المقدسة توقع مذكرة تعاون لتحقيق وإحياء مخطوطات مكتبة الطالقاني\|ناشر=رادیو الروضة الحسينية\|نشانی=https://www.imamhussain-fm.com/83270\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref>		* '''احیا:''' هم‌اکنون «واحد میراث سید طالقانی» تحت نظارت مشترک آستان قدس حسینی اداره می‌شود. در سال ۲۰۲۵ تفاهم‌نامه‌ای رسمی برای تأسیس مرکز تخصصی احیای نسخ این کتابخانه امضا شد.<ref>{{یادکرد وب\|عنوان=العتبة الحسينية المقدسة توقع مذكرة تعاون لتحقيق وإحياء مخطوطات مكتبة الطالقاني\|ناشر=رادیو الروضة الحسينية\|نشانی=https://www.imamhussain-fm.com/83270\|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹\|زبان=ar}}</ref>

	== آثار و تألیفات ==		== آثار و تألیفات ==

Modir در ‏۲۹ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۱

2025-11-29T06:11:59Z

نمایش تغییرات

Modir: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات نویسنده | نام = سید محمدحسن آل‌طالقانی | تصویر = | اندازه تصویر = | زیرنویس = | نام اصلی = السيد محمد حسن بن عبد الرسول آل الطالقاني | نام مستعار = | تاریخ تولد = ۲۹ دی ۱۳۱۰ (۱۱ رمضان ۱۳۵۰) | محل تولد = نجف، عراق | تاریخ مرگ = ۱۳۸۲ (۱۴۲۴ هـ...» ایجاد کرد

2025-11-29T06:02:22Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات نویسنده | نام = سید محمدحسن آل‌طالقانی | تصویر = | اندازه تصویر = | زیرنویس = | نام اصلی = السيد محمد حسن بن عبد الرسول آل الطالقاني | نام مستعار = | تاریخ تولد = ۲۹ دی ۱۳۱۰ (۱۱ رمضان ۱۳۵۰) | محل تولد = نجف، عراق | تاریخ مرگ = ۱۳۸۲ (۱۴۲۴ هـ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات نویسنده
| نام = سید محمدحسن آل‌طالقانی
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| زیرنویس =
| نام اصلی = السيد محمد حسن بن عبد الرسول آل الطالقاني
| نام مستعار =
| تاریخ تولد = ۲۹ دی ۱۳۱۰ (۱۱ رمضان ۱۳۵۰)
| محل تولد = [[نجف]]، [[عراق]]
| تاریخ مرگ = ۱۳۸۲ (۱۴۲۴ هـ.ق)
| محل مرگ = [[نجف]]، [[عراق]]
| محل زندگی = نجف
| ملیت = عراقی
| پیشه = [[روحانی]]، [[ادیب]]، [[روزنامه‌نگار]]، نسخه‌پژوه
| سال‌های فعالیت = ۱۳۷۰ هـ.ق – ۱۴۲۴ هـ.ق
| سبک نوشتاری = پژوهشی، ادبی، تاریخی
| کتاب‌ها = [[الشیخیه: نشأتها وتطورها]]، مجله المعارف
| همسر = (مجرد)
| فرزندان = ندارد
| والدین = سید عبدالرسول آل‌طالقانی
| خویشاوندان = [[سید قاضی جلال‌الدین طالقانی]] (جد اعلا)
| جایزه‌ها =
| امضا =
| وبگاه =
}}

'''سید محمدحسن آل‌طالقانی''' (زادهٔ [[۱۹۳۱ (میلادی)|۱۹۳۱]] – درگذشتهٔ [[۲۰۰۳ (میلادی)|۲۰۰۳]] در [[نجف]]) روحانی، ادیب، روزنامه‌نگار و نسخه‌پژوه شیعه اهل عراق با اصالت ایرانی و طالقانی (از شهرهای [[استان البرز]]) بود.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=محمد حسن الطالقاني|ناشر=[[ویکی‌پدیای عربی]]|نشانی=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹|زبان=ar}}</ref> او از چهره‌های برجسته خاندان علمی آل‌طالقانی در نجف به‌شمار می‌رود که عمر خود را صرف احیای میراث مکتوب شیعه، نقد علمی فرقه‌ها و اصلاحات فرهنگی در حوزه علمیه نجف کرد.

وی بنیان‌گذار نشریهٔ فرهنگی و اصلاحی '''«مجله المعارف»''' و صاحب یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های نسخ خطی در عراق (مکتبة الطالقانی) بود.<ref name="ofogh">{{یادکرد خبر|عنوان=گزارشی از کتابخانه سید محمدحسن آل‌طالقانی نجف اشرف|ناشر=[[روزنامه افق حوزه]]|نشانی=https://www.ofoghhawzah.ir/newspaper/BlockPrint/116023|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹|زبان=fa}}</ref> مشهورترین اثر پژوهشی او کتاب '''«الشیخیه: نشأتها وتطورها»''' است که به عنوان مرجع اصلی در شناخت تاریخ و عقاید فرقه [[شیخیه]] شناخته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=الطالقانی|نام=محمدحسن|عنوان=الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها|ناشر=مؤسسة الأعلمی|مکان=بیروت|سال=۲۰۰۲|شابک=|صفحه=}}</ref>

== زندگی‌نامه و تبار ==
سید محمدحسن در روز جمعه ۱۱ رمضان ۱۳۵۰ هجری قمری (برابر با ۱۹۳۱ میلادی) در شهر [[نجف]] اشرف دیده به جهان گشود. پدرش «سید عبدالرسول بن سید مشکور الحسینی الطالقانی» از علما و بزرگان نجف بود.<ref name="ImamHussain">{{یادکرد وب|عنوان=مؤتمر علمي حول السيرة العلمية والأدبية للسيد محمد حسن الطالقاني|ناشر=وبگاه رسمی آستان قدس حسینی|نشانی=https://imamhussain.org/arabic/47163|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹|زبان=ar}}</ref>

'''تبار و خاندان:'''
او از سادات حسینی و از نوادگان [[علی بن حسین|امام سجاد (ع)]]، [[زید بن علی|زید شهید]] و [[جعفر صادق|امام صادق (ع)]] است. خاندان «آل طالقانی» از بیوتات کهن و عالم‌پرور شیعه هستند که نسبشان به بزرگانی چون [[شریف مرتضی]]، [[عبدالعظیم حسنی]] و «حسین نقیب کوفه» می‌رسد. جد اعلای او، «سید قاضی جلال‌الدین طالقانی»، در قرن دهم هجری از [[طالقان]] ایران به نجف مهاجرت کرد و بنیان‌گذار کتابخانه خانوادگی شد.<ref name="ofogh"/>

وی در تمام طول عمر خود مجرد زیست و تمام دارایی خود را وقف گردآوری کتاب و نسخ خطی نمود.

== تحصیلات و اساتید ==
او مقدمات ادبی و علوم اسلامی را نزد پدرش و اساتیدی چون شیخ محمدتقی فقیه و شیخ عباس رمیثی فرا گرفت. سپس در دروس عالی فقه و اصول مراجع بزرگ نجف شرکت کرد. وی توانست میان دانش سنتی حوزوی و روش‌های تحقیق دانشگاهی و انتقادی پیوند برقرار کند.

'''اساتید برجسته:'''<ref name="ImamHussain"/>
* [[سید ابوالقاسم خویی]] (در فقه و اصول)
* [[سید محمود شاهرودی (مرجع تقلید)|سید محمود شاهرودی]]
* [[سید عبدالأعلی سبزواری]]
* شیخ محمدرضا آل‌یاسین
* شیخ عبدالحسین شرف‌الدین عاملی
* [[آقا بزرگ تهرانی]] (صاحب الذریعه)

'''رابطه با آقابزرگ تهرانی:'''
سید محمدحسن شاگرد ملازم و کاتب مخصوص علامه آقابزرگ تهرانی بود. آقابزرگ در کتاب «طبقات اعلام الشیعه» دربارهٔ او می‌نویسد: «او خاتمه محدثین و بقیه علمای اخلاق است». بسیاری از نسخه‌های دست‌نویس کتاب ''الذریعه'' و حواشی آقابزرگ بر کتب تراجم، با دستخط سید محمدحسن ثبت شده و نزد او نگهداری می‌شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=الشيخ آغابزرك الطهراني|ناشر=موقع العتبة العلوية المقدسة|نشانی=https://www.haydarya.com/?id=1107&sid=17|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹|زبان=ar}}</ref>

== فعالیت‌های ادبی و مطبوعاتی ==
آل‌طالقانی از پیشگامان روزنامه‌نگاری در حوزه علمیه نجف بود و به عنوان یک مصلح اجتماعی شناخته می‌شد.

=== مجله المعارف ===
او در سال ۱۹۵۸ میلادی (۱۳۷۸ هـ.ق)، هم‌زمان با تغییر نظام پادشاهی به جمهوری در عراق، مجوز انتشار '''«مجله المعارف»''' را دریافت کرد. این نشریه نخستین مجله علمی و ادبی بود که زیر نظر یک عالم نجفی پس از انقلاب ۱۹۵۸ منتشر می‌شد.
* '''رویکرد اصلاحی:''' پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که او در سرمقاله‌های این نشریه، صریحاً به سانسور مطبوعات حمله می‌کرد و خواستار آزادی بیان و نوسازی مناهج درسی حوزه (ورود فلسفه و علوم روز) بود.<ref>{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=الخفاجی|نام=جاسم عبدالحسین|عنوان=لمحات من الآراء الاصلاحية للسيد محمد حسن الطالقاني|ژورنال=مجله دانشکده فقه دانشگاه کوفه|سال=۲۰۱۷|شماره=|صفحه=|نشانی=https://iu-juic.com/index.php/juic/article/view/1241}}</ref>
* '''سرنوشت:''' مجله پس از دو سال به هفته‌نامه تبدیل شد، اما در سال ۱۹۶۳ (۱۳۸۳ هـ.ق) در پی تحولات سیاسی عراق توقیف و امتیازش لغو گردید.

== کتابخانه و میراث خطی ==
کتابخانه شخصی او (مکتبة العلامة السید محمدحسن الطالقانی) یکی از گنجینه‌های تراثی نجف است که در محله '''«خان‌المخضر»''' واقع شده است. او برای غنی‌سازی این کتابخانه، بسیاری از املاک و زمین‌های موروثی خود را فروخت.<ref name="ofogh"/>

* '''محتویات:''' شامل هزاران نسخه خطی نایاب، اسناد تاریخی، اجازات روایی، و مکاتبات علماست. برخلاف اکثر کتابخانه‌های نجف که فقهی هستند، این مجموعه غنی از کتب ادبی، تاریخی و جنگ‌های شعری است.
* '''احیا:''' هم‌اکنون «واحد میراث سید طالقانی» تحت نظارت مشترک [[آستان قدس حسینی]] اداره می‌شود. در سال ۲۰۲۵ تفاهم‌نامه‌ای رسمی برای تأسیس مرکز تخصصی احیای نسخ این کتابخانه امضا شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=العتبة الحسينية المقدسة توقع مذكرة تعاون لتحقيق وإحياء مخطوطات مكتبة الطالقاني|ناشر=رادیو الروضة الحسينية|نشانی=https://www.imamhussain-fm.com/83270|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۲۹|زبان=ar}}</ref>

== آثار و تألیفات ==
آل‌طالقانی نویسنده‌ای کثیرالآثار بود که در زمینه‌های متنوعی از جمله عقاید، تاریخ، ادبیات، تراجم و سفرنامه قلم زده است. آثار او شامل تألیفات مستقل، تحقیقات (تصحیح نسخ خطی) و مجموعه‌های شعر و یادداشت است.

=== تألیفات پژوهشی و تاریخی ===
# '''الشیخیه: نشأتها وتطورها ومصادر دراستها''': مشهورترین اثر او و پژوهشی جامع در تاریخ و عقاید فرقه شیخیه.
# '''غایة الأمانی فی أحوال آل الطالقانی''': پژوهشی در تاریخ و احوال خاندان طالقانی.
# '''أعیان الشیعة فی الهند''': معرفی بزرگان شیعه در هندوستان.
# '''أثر الطواعین فی القضاء علی التراث العلمی والأدبی فی العراق''': بررسی تأثیر طاعون‌ها بر نابودی میراث مکتوب عراق.
# '''ذکری الشیخ آغا بزرگ الطهرانی''': یادنامه استادش صاحب الذریعه.
# '''ذکری السید عبدالرسول الطالقانی''': یادنامه پدرش.
# '''سیر العلم''': پژوهشی در تاریخ علم.
# '''أدب التاریخ''': پژوهشی در تاریخ‌نگاری منظوم.
# '''الشجرة الأقحوانیة فی نسب السادة الطالقانیة''': شجره‌نامه سادات طالقانی.

=== آثار ادبی و سفرنامه‌ها ===
# '''سحر الأدیب فی شرح شواهد مغنی اللبیب''': شرحی ادبی بر کتاب مغنی.
# '''شعراء رثوا أمهاتهم''': تذکره‌ای از شاعرانی که در رثای مادرانشان شعر سروده‌اند.
# '''هکذا نلتقی''': مجموعه‌ای ادبی.
# '''الروض الزاهی'''.
# '''التواریخ المنظومة'''.
# '''جولة فی ألمانیا الاتحادیة''': سفرنامه او به آلمان غربی.
# '''من ضحایا الشذوذ'''.

=== فقهی و حوزوی ===
# '''بحوث فی الفقه والأصول'''.
# '''سعادة المتأنق فی توضیح حاشیة المنطق'''.
# '''المجموع'''.
# '''مذکرات''': یادداشت‌ها و خاطرات شخصی.

=== تصحیح و تحقیق (احیای تراث) ===
او بر دیوان‌های شعرای بزرگ و متون کهن مقدمه و تعلیقه نوشته است:
# '''دیوان السید موسی الطالقانی''' (تحقیق و تعلیق).
# '''دیوان الشیخ هاشم الکعبی''' (تحقیق و تعلیق).
# '''دیوان السید مهدی'''.
# '''زهرة المقول لابن شدقم'''.
# '''القادیانیة''': اثر شیخ سلیمان ظاهر (با مقدمه و تصحیح طالقانی).
# '''أصول الدین''' (با مقدمه و تعلیق).
# '''تعلیقات علی معارف الرجال''': حواشی بر کتاب شیخ حرزالدین.
# '''تعلیق علی دیوان هاشم حردان الکعبی'''.<ref name="ImamHussain"/>

== همایش بین‌المللی ۲۰۲۵ ==
[[آستان قدس حسینی]] با همکاری دانشگاه کوفه و دانشگاه وارث‌الانبیاء، همایشی بین‌المللی با عنوان '''«علامه محقق سید محمدحسن طالقانی؛ روش‌شناسی و احیای تراث»''' را برای دسامبر ۲۰۲۵ (جمادی‌الآخر ۱۴۴۷) برنامه‌ریزی کرده است. هدف این همایش بازخوانی روش تحقیق او در نسخه‌شناسی و تاریخ‌نگاری است.<ref name="ImamHussain"/>

== درگذشت ==
سید محمدحسن آل‌طالقانی سرانجام در سال ۱۴۲۴ هجری قمری (۲۰۰۳ میلادی) در نجف درگذشت. پیکر او در سرداب (زیرزمین) کتابخانه شخصی‌اش در محله «خان‌المخضر»، در کنار مزار پدر و مادرش به خاک سپرده شد.<ref name="ofogh"/>

== جستارهای وابسته ==
* [[شیخیه]]
* [[آقا بزرگ تهرانی]]
* [[حوزه علمیه نجف]]
* [[خاندان طالقانی]]

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رده:اهالی نجف]]
[[رده:خاندان طالقانی]]
[[رده:روحانیان شیعه اهل عراق]]
[[رده:نسخه‌پژوهان]]
[[رده:نویسندگان عربی‌نویس]]
[[رده:زادگان ۱۹۳۱ (میلادی)]]
[[رده:درگذشتگان ۲۰۰۳ (میلادی)]]
[[رده:شاگردان سید ابوالقاسم خویی]]
[[رده:روزنامه‌نگاران اهل عراق]]