نقش کرج در انقلاب اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Modir: /* فعالیت‌های زیرزمینی */

2026-07-06T13:55:20Z

فعالیت‌های زیرزمینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۵
خط ۹:		خط ۹:

	===== فعالیت‌های زیرزمینی =====		===== فعالیت‌های زیرزمینی =====
	از اوایل دهه ۱۳۵۰، گروه‌های مخالف رژیم پهلوی در کرج فعال بودند. گروه "ولی‌عصر"، که ترکیبی از فعالیت‌های فرهنگی، سیاسی و نظامی داشت، مسئولیت برنامه‌ریزی راهپیمایی‌ها و تکثیر اعلامیه‌ها را بر عهده گرفت.<ref name="shabestan_100hazari">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.shabestan.news/news/521115\|عنوان=نخستین راهپیمایی ۱۰۰ هزار نفری مردم کرج در عاشورای ۱۳۵۷\|ناشر=شبستان\|تاریخ=۵ فوریه ۲۰۱۶\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref> کتاب‌های ممنوعه‌ای مانند آثار علی شریعتی، مرتضی مطهری و پیام‌های امام خمینی توزیع می‌شد. دستگاه‌های تکثیر در مدارس و مساجد برای چاپ اعلامیه‌ها استفاده می‌گردید.<ref name="tabnak_announce">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.tabnakalborz.ir/fa/news/1027431\|عنوان=وقتی اعلامیه و شب‌نامه‌های کرج کانون تظاهرات علیه رژیم پهلوی بود\|ناشر=تابناک البرز\|تاریخ=۸ فوریه ۲۰۲۲\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}		از اوایل دهه ۱۳۵۰، گروه‌های مخالف رژیم پهلوی در کرج فعال بودند. گروه "ولی‌عصر"، که ترکیبی از فعالیت‌های فرهنگی، سیاسی و نظامی داشت، مسئولیت برنامه‌ریزی راهپیمایی‌ها و تکثیر اعلامیه‌ها را بر عهده گرفت.<ref name="shabestan_100hazari">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.shabestan.news/news/521115\|عنوان=نخستین راهپیمایی ۱۰۰ هزار نفری مردم کرج در عاشورای ۱۳۵۷\|ناشر=شبستان\|تاریخ=۵ فوریه ۲۰۱۶\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref> کتاب‌های ممنوعه‌ای مانند آثار علی شریعتی، مرتضی مطهری و پیام‌های امام خمینی توزیع می‌شد. دستگاه‌های تکثیر در مدارس و مساجد برای چاپ اعلامیه‌ها استفاده می‌گردید.<ref name="tabnak_announce">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.tabnakalborz.ir/fa/news/1027431\|عنوان=وقتی اعلامیه و شب‌نامه‌های کرج کانون تظاهرات علیه رژیم پهلوی بود\|ناشر=تابناک البرز\|تاریخ=۸ فوریه ۲۰۲۲\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>

	==== نقش گروه‌های اجتماعی ====		==== نقش گروه‌های اجتماعی ====

Modir: /* تظاهرات و راهپیمایی‌های مهم */

2026-03-16T13:24:02Z

تظاهرات و راهپیمایی‌های مهم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۴
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	*'''عاشورای ۱۳۵۷ (۲۰ آذر)'''		*'''عاشورای ۱۳۵۷ (۲۰ آذر)'''

	عاشورا نیز با تظاهرات گسترده ادامه یافت و مبارزه با رژیم به واقعه [[کربلا]] تشبیه شد.<ref name="irdc_moharram">{{یادکرد وب\|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/1338\|عنوان=مبارزات مردم ایران با رژیم پهلوی در محرم ۱۳۵۷\|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی\|تاریخ=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۸\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>		عاشورا نیز با تظاهرات گسترده ادامه یافت و مبارزه با رژیم به واقعه کربلا تشبیه شد.<ref name="irdc_moharram">{{یادکرد وب\|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/1338\|عنوان=مبارزات مردم ایران با رژیم پهلوی در محرم ۱۳۵۷\|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی\|تاریخ=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۸\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>

	*'''تظاهرات بهمن‌ماه'''		*'''تظاهرات بهمن‌ماه'''
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	*'''تظاهرات ۱۱ بهمن ۱۳۵۷'''		*'''تظاهرات ۱۱ بهمن ۱۳۵۷'''

	در ۱۱ بهمن، حدود ۳٬۰۰۰ نفر از مسجد جامع کرج علیه ~~[[شاپور بختیار\|~~دولت بختیار]] تظاهرات کردند.<ref name="tarikh_sanad_11bahman">{{یادکرد وب\|نشانی=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=hhdwsci2pn\|عنوان=تاریخ سند: ۱۱ بهمن ۱۳۵۷\|ناشر=اسناد تاریخی\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>		در ۱۱ بهمن، حدود ۳٬۰۰۰ نفر از مسجد جامع کرج علیه دولت بختیار تظاهرات کردند.<ref name="tarikh_sanad_11bahman">{{یادکرد وب\|نشانی=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=hhdwsci2pn\|عنوان=تاریخ سند: ۱۱ بهمن ۱۳۵۷\|ناشر=اسناد تاریخی\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>


خط ۷۳:		خط ۷۳:
	روز ۲۲ بهمن یکی از خونین‌ترین روزهای انقلاب در کرج بود، با ۱۴ شهید و ۸۰ مجروح طبق شهود عینی (آمار رسمی ناقص است).<ref name="shohada_22bahman">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5706870\|عنوان=شهدای روز خونین ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ کرج چه کسانی هستند؟\|ناشر=مهر\|تاریخ=۱۸ فوریه ۲۰۲۳\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref> اسامی تأییدشده: اسماعیل مازینی، علی‌اکبر طهماسبی، علی بابازاده، کیومرث اسماعیلی، هادی اعرج.		روز ۲۲ بهمن یکی از خونین‌ترین روزهای انقلاب در کرج بود، با ۱۴ شهید و ۸۰ مجروح طبق شهود عینی (آمار رسمی ناقص است).<ref name="shohada_22bahman">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5706870\|عنوان=شهدای روز خونین ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ کرج چه کسانی هستند؟\|ناشر=مهر\|تاریخ=۱۸ فوریه ۲۰۲۳\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref> اسامی تأییدشده: اسماعیل مازینی، علی‌اکبر طهماسبی، علی بابازاده، کیومرث اسماعیلی، هادی اعرج.

	خانواده قریشی (از برغان) نیز برجسته است: ~~'''~~سیدکمال قریشی~~'''~~ (۱۳۱۳–۱۳۶۰)، نجار و مداح، در حمله به شهربانی فعال بود و در ۱۳۶۰ توسط منافقین ترور شد.<ref name="irna_ghoreyshi">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.irna.ir/news/83610614\|عنوان=معرفی شهیدان قریشی\|ناشر=ایرنا\|تاریخ=۲۷ دسامبر ۲۰۱۹\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>		خانواده قریشی (از برغان) نیز برجسته است: [[سید کمال قریشی\|سیدکمال قریشی]] (۱۳۱۳–۱۳۶۰)، نجار و مداح، در حمله به شهربانی فعال بود و در ۱۳۶۰ توسط منافقین ترور شد.<ref name="irna_ghoreyshi">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.irna.ir/news/83610614\|عنوان=معرفی شهیدان قریشی\|ناشر=ایرنا\|تاریخ=۲۷ دسامبر ۲۰۱۹\|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref>

	==== آثار مرتبط ====		==== آثار مرتبط ====

Modir در ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۹

2026-02-25T12:49:40Z

Modir در ‏۲۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۱

2025-10-29T09:41:00Z

نمایش تغییرات

Modir: صفحه‌ای تازه حاوی «شهر کرج، به عنوان یکی از مراکز صنعتی و جمعیتی نزدیک به تهران، در جریان انقلاب اسلامی ایران (۱۳۵۷ شمسی؛ ۱۹۷۸–۱۹۷۹ میلادی) شاهد اعتراضات و اعتصابات گسترده‌ای بود. مردم کرج، شامل کارگران، دانشجویان، دانش‌آموزان و روحانیون، در تظاهرات، اعتص...» ایجاد کرد

2025-10-29T09:00:24Z

صفحه‌ای تازه حاوی «شهر کرج، به عنوان یکی از مراکز صنعتی و جمعیتی نزدیک به تهران، در جریان انقلاب اسلامی ایران (۱۳۵۷ شمسی؛ ۱۹۷۸–۱۹۷۹ میلادی) شاهد اعتراضات و اعتصابات گسترده‌ای بود. مردم کرج، شامل کارگران، دانشجویان، دانش‌آموزان و روحانیون، در تظاهرات، اعتص...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

شهر کرج، به عنوان یکی از مراکز صنعتی و جمعیتی نزدیک به تهران، در جریان [[انقلاب اسلامی ایران]] (۱۳۵۷ شمسی؛ ۱۹۷۸–۱۹۷۹ میلادی) شاهد اعتراضات و اعتصابات گسترده‌ای بود. مردم کرج، شامل کارگران، دانشجویان، دانش‌آموزان و روحانیون، در تظاهرات، اعتصابات و رویدادهای نظامی نقش فعالی ایفا کردند که به تضعیف رژیم پهلوی کمک کرد.<ref name="shabestan_role2">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.shabestan.news/news/519589|عنوان=نقش مردم استان البرز در انقلاب اسلامی ایران|ناشر=شبستان|تاریخ=۳۱ ژانویه ۲۰۱۶|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="irdc_karaj">{{یادکرد وب|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/5608|عنوان=روایتی از مبارزات مردم کرج در ۲۲ بهمن ۵۷|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|تاریخ=۱۰ فوریه ۲۰۲۰|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="karamipour">{{یادکرد کتاب|عنوان=انقلاب اسلامی در کرج|نویسنده=حمید کرمی‌پور|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|سال=۱۳۹۱|شهر=تهران|صفحات=۱۵–۵۰|زبان=فارسی|url=https://archive.org/details/revolution-in-karaj|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴}}</ref> این فعالیت‌ها بخشی از موج سراسری اعتراضات بود که از سال ۱۳۵۶ با انتشار مقاله توهین‌آمیز به [[روح‌الله خمینی|آیت‌الله خمینی]] در روزنامه اطلاعات آغاز شد و در رویدادهایی مانند تظاهرات ۱۷ شهریور (معروف به [[جمعه سیاه (۱۳۵۷)|جمعه سیاه]]) به اوج رسید؛ هرچند اعتراضات در کرج در این روز عمدتاً حمایتی و محدود به تجمعات محلی بود.<ref name="wp_jomeye_siyah">{{یادکرد وب|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/تظاهرات_۱۷_شهریور|عنوان=تظاهرات ۱۷ شهریور|ناشر=ویکی‌پدیا|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="brookings_timeline">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.brookings.edu/articles/the-iranian-revolution-a-timeline-of-events/|عنوان=The Iranian revolution—A timeline of events|ناشر=Brookings Institution|تاریخ=۲۴ ژانویه ۲۰۱۹|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=انگلیسی}}</ref>

==== زمینه‌ها و پیشینه مبارزات ====

===== اعتصاب کارخانه جهان‌چیت (۱۳۵۰) =====
یکی از نخستین اعتراضات کارگری برجسته در کرج، اعتصاب کارگران کارخانه جهان‌چیت در ۶ اردیبهشت ۱۳۵۰ بود. این اعتصاب، که عمدتاً صنفی و در اعتراض به دستمزد پایین (۶ تومان روزانه)، ساعات کار طولانی (۱۲ ساعت) و مشکلات بیمه صورت گرفت، سه روز طول کشید. در ۸ اردیبهشت، حدود ۲۰۰۰ کارگر برای راهپیمایی به سمت تهران حرکت کردند، اما در [[کاروانسرای سنگی]] با سرکوب نیروهای انتظامی روبه‌رو شدند.<ref name="etesab_1350">{{یادکرد وب|نشانی=https://ensafnews.com/166721|عنوان=اعتصاب خونین کارگری سال ۱۳۵۰|ناشر=انصاف نیوز|تاریخ=۲۷ آوریل ۲۰۱۹|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="donya_jahan">{{یادکرد وب|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-31/799299-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%AA|عنوان=ماجرای کارخانه جهان‌چیت|ناشر=دنیای اقتصاد|تاریخ=۳۰ آوریل ۲۰۱۴|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

در این رویداد، ۳ کارگر کشته و حدود ۸۰ نفر مجروح شدند.<ref name="donya_fateh">{{یادکرد وب|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-31/721112-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AC|عنوان=کشتار کارگران جهان‌چیت کرج|ناشر=دنیای اقتصاد|تاریخ=۲ مه ۲۰۱۳|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> مالک کارخانه، [[محمدصادق فاتح یزدی]]، متهم به نقش در سرکوب شد و در ۱۳۵۳ توسط [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]] ترور گردید.<ref name="donya_fateh" /> این اعتصاب، هرچند پیش از انقلاب، به عنوان الگویی برای اعتراضات کارگری بعدی عمل کرد و نشان‌دهنده نارضایتی‌های اقتصادی عمیق در کرج صنعتی بود.<ref name="merip_workers">{{یادکرد وب|نشانی=https://merip.org/1980/06/workers-councils-in-iranian-factories/|عنوان=Workers’ Councils in Iranian Factories|ناشر=MERIP|تاریخ=June 1980|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=انگلیسی}}</ref>

===== فعالیت‌های زیرزمینی =====
از اوایل دهه ۱۳۵۰، گروه‌های مخالف رژیم پهلوی در کرج فعال بودند. گروه "ولی‌عصر"، که ترکیبی از فعالیت‌های فرهنگی، سیاسی و نظامی داشت، مسئولیت برنامه‌ریزی راهپیمایی‌ها و تکثیر اعلامیه‌ها را بر عهده گرفت.<ref name="shabestan_100hazari">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.shabestan.news/news/521115|عنوان=نخستین راهپیمایی ۱۰۰ هزار نفری مردم کرج در عاشورای ۱۳۵۷|ناشر=شبستان|تاریخ=۵ فوریه ۲۰۱۶|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> کتاب‌های ممنوعه‌ای مانند آثار [[علی شریعتی]]، [[مرتضی مطهری]] و پیام‌های [[روح‌الله خمینی|آیت‌الله خمینی]] توزیع می‌شد. دستگاه‌های تکثیر در مدارس و مساجد برای چاپ اعلامیه‌ها استفاده می‌گردید.<ref name="tabnak_announce">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.tabnakalborz.ir/fa/news/1027431|عنوان=وقتی اعلامیه و شب‌نامه‌های کرج کانون تظاهرات علیه رژیم پهلوی بود|ناشر=تابناک البرز|تاریخ=۸ فوریه ۲۰۲۲|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="shariati_merip">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.merip.org/1982/01/ali-shariati-ideologue-of-the-iranian-revolution/|عنوان=Ali Shariati: Ideologue of the Iranian Revolution|ناشر=MERIP|تاریخ=January 1982|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=انگلیسی}}</ref>

==== نقش گروه‌های اجتماعی ====

===== دانش‌آموزان، دانشجویان و معلمان =====
دانش‌آموزان و دانشجویان کرج از پیشگامان اعتراضات بودند. در آبان ۱۳۵۷، نخستین اعتصابات دانش‌آموزی در مدارس آغاز شد و دستگاه‌های تکثیر مدارس برای پخش اعلامیه‌ها به کار گرفته شد.<ref name="moaleman_kargar">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/4286863|عنوان=نقش معلمان و کارگران در مبارزه مردم کرج با رژیم پهلوی|ناشر=مهر|تاریخ=۲ مه ۲۰۱۸|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="irdc_mobarezat">{{یادکرد وب|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/1184|عنوان=مبارزه دانش‌آموزان و کارگران در کرج با رژیم پهلوی + سند|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|تاریخ=۲۹ اوت ۲۰۱۷|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> در فروردین ۱۳۵۷، اعتصاب معلمان و دانش‌آموزان گسترش یافت و مدارس به مراکز فرهنگی انقلابی تبدیل شدند. دانشجویان در [[دانشکده کشاورزی کرج]] تجمعات منظمی برگزار می‌کردند و نقش کلیدی در سازماندهی تظاهرات ایفا نمودند.<ref name="vista_alborz">{{یادکرد وب|نشانی=https://vista.ir/n/mehrnews-5wo02|عنوان=البرز یکی از مراکز مهم تظاهرات در زمان انقلاب|ناشر=ویستا|تاریخ=۵ فوریه ۲۰۲۵|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

===== کارگران و صنعتگران =====
کارگران، به ویژه در صنایع خودروسازی و نساجی، ستون فقرات اعتصابات بودند. اعتصابات در کارخانه‌های [[ایران‌خودرو]]، [[سایپا]]، جهان‌چیت و صنایع شیمیایی فاتح یزدی، تولید را مختل کرد و به مطالبات اقتصادی–اجتماعی مانند افزایش دستمزد، کاهش ساعات کار و بیمه دامن زد.<ref name="moaleman_kargar" /> ساکنان محله "۴۰۰ دستگاه" (محله کارگران جهان‌چیت) در سازماندهی این اعتصابات فعال بودند. این اعتراضات، که از ۱۳۵۶ شدت گرفت، به تضعیف اقتصادی رژیم کمک کرد.<ref name="merip_workers" />

===== روحانیون و مبلغین =====
روحانیون محلی، با سخنرانی در مساجد و هدایت تظاهرات، نقش سازمان‌دهنده داشتند. آن‌ها پیام‌های آیت‌الله خمینی را منتشر و هیئت‌های عزاداری را به پوشش تظاهرات تبدیل کردند.<ref name="irdc_tasooa">{{یادکرد وب|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/7929|عنوان=روزی که کرجی‌ها به فراخوان آیت‌الله طالقانی لبیک گفتند|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|تاریخ=۱ اوت ۲۰۲۲|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

==== مساجد و مراکز انقلابی ====
مساجد و اماکن مذهبی کرج به پایگاه‌های اصلی اعتراضات تبدیل شدند.<ref name="irdc_tasooa" /> چهار کانون اصلی مبارزات عبارت بودند از:

* '''[[مسجد جامع کرج]]''': مرکز اصلی سخنرانی‌ها و تجمعات.
* '''مسجد جامع رجایی‌شهر''': کانون مبارزات در شمال شهر.
* '''[[امامزاده محمد (کرج)|امامزاده محمد]]''': نقطه شروع تظاهرات و محل سر دادن شعارهای تند علیه رژیم.
* '''[[امامزاده حسن (کرج)|امامزاده حسن]]''': مقصد راهپیمایی‌ها.
* '''دانشکده کشاورزی کرج''': محل تجمع دانشجویان و خلع سلاح نیروهای نظامی.

==== تظاهرات و راهپیمایی‌های مهم ====

===== تاسوعای ۱۳۵۷ (۱۹ آذر) =====
در تاسوعای حسینی (۱۹ آذر ۱۳۵۷)، به فراخوان [[محمود طالقانی|آیت‌الله طالقانی]] (صادرشده در ۴ محرم)، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در میدان توحید (میدان شاه‌عباسی سابق) تجمع کردند. مسیر از امامزاده محمد به امامزاده حسن بود و با سخنرانی ابوالفضل موسوی همراه شد. شعارها علیه رژیم و در حمایت از خمینی بود.<ref name="irdc_tasooa" /><ref name="shabestan_100hazari" />

===== عاشورای ۱۳۵۷ (۲۰ آذر) =====
عاشورا نیز با تظاهرات گسترده ادامه یافت و مبارزه با رژیم به واقعه [[کربلا]] تشبیه شد.<ref name="irdc_moharram">{{یادکرد وب|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/1338|عنوان=مبارزات مردم ایران با رژیم پهلوی در محرم ۱۳۵۷|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|تاریخ=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۸|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

===== تظاهرات بهمن‌ماه =====
در روزهای ابتدایی بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات مداوم و عظیمی در کرج شکل گرفت. در ۷ بهمن، راهپیمایی گسترده‌ای علیه رژیم برگزار شد و در ۹ بهمن، تجمعات حمایتی از اعتصابات سراسری افزایش یافت. این رویدادها روحیه مبارزاتی را تقویت کرد.<ref name="navid_behman">{{یادکرد وب|نشانی=https://navideshahed.com/fa/news/385710|عنوان=اولین شهید انقلاب اسلامی کرج کیست؟|ناشر=ناوید شهید|تاریخ=۵ فوریه ۲۰۱۶|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

===== تظاهرات ۱۱ بهمن ۱۳۵۷ =====
در ۱۱ بهمن، حدود ۳٬۰۰۰ نفر از مسجد جامع کرج علیه [[شاپور بختیار|دولت بختیار]] تظاهرات کردند.<ref name="tarikh_sanad_11bahman">{{یادکرد وب|نشانی=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=hhdwsci2pn|عنوان=تاریخ سند: ۱۱ بهمن ۱۳۵۷|ناشر=اسناد تاریخی|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

===== عید فطر ۱۳۵۷ =====
تظاهرات عید فطر نیز از رویدادهای مهم بود و به بسیج عمومی کمک کرد.<ref name="mehrnews_role">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3901047|عنوان=نقش مردم کرج در مبارزه با شاه/وقتی راه نظامیان به تهران بسته می‌شود|ناشر=مهر|تاریخ=۲۴ اوت ۲۰۲۰|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

==== رویدادهای کلیدی بهمن ۱۳۵۷ ====

===== بستن راه لشکر ۱۶ زرهی قزوین (۱۹–۲۱ بهمن) =====
{{جعبه|عنوان=رویداد تاریخی|محتوا=
پس از ناکامی [[گارد جاویدان]] در تهران، رژیم پهلوی لشکر ۱۶ زرهی قزوین را برای سرکوب اعزام کرد، اما مردم کرج مانع ورود آن به تهران شدند.
}}

در ۱۶ بهمن، لشکر از قزوین حرکت کرد، اما در خروجی قزوین متوقف شد. شب ۱۹ بهمن، لشکر از مسیر [[اشتهارد]]–[[مردآباد]] به طور مخفیانه حرکت کرد. اهالی همایون ویلای محمدشهر اطلاع‌رسانی کردند و پل مردآباد با شن، تنه درختان، تیرآهن و وسایل سنگین مسدود شد.<ref name="mehrnews_bastenrah" /><ref name="tasnim_vaghe">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/11/22/280225|عنوان=واقعه تاریخی فراموش‌نشدنی مردم کرج در سال ۵۷|ناشر=تسنیم|تاریخ=۱۰ فوریه ۲۰۱۴|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> صبح ۲۰ بهمن، لشکر در زیر پل متوقف شد. روحانیون و انقلابیون با فرماندهان مذاکره کردند، لشکر خلع سلاح شد و سربازان به مردم پیوستند. تجهیزات به دانشکده کشاورزی و دانشکده پلیس منتقل گردید و فرماندهان تا ۲۲ بهمن بازداشت ماندند.<ref name="wikidefa_lashkar">{{یادکرد وب|نشانی=https://wikidefa.ir/?id=2jtb0ph5|عنوان=لشکر ۱۶ زرهی قزوین|ناشر=دانش‌نامه دفاع مقدس|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> این اقدام سهم قابل توجهی در پیروزی انقلاب داشت.<ref name="tasnim_vaghe" />

===== درگیری با لشکر ۸۱ کرمانشاه (۲۰–۲۲ بهمن) =====
لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه نیز اعزام شد، اما در عباس‌آباد توسط ۲٬۰۰۰ نفر متوقف گردید. شلیک‌های هوایی صورت گرفت و سه شهید (علی‌اکبر طهماسبی، مصطفی ملاحسنی، علی عبدی) بر جای ماند. لشکر عقب‌نشینی کرد.<ref name="mehrnews_bastenrah" />

===== حمله به شهربانی و واژگونی مجسمه شاه =====
در ۲۱–۲۲ بهمن، مراکز شهربانی کرج تصرف شد. مقاومت در شهربانی مرکزی (خیابان امیری) شدید بود و [[کمال قریشی|شهید کمال قریشی]] نقش کلیدی داشت. پس از مذاکره با تیمسار بیان (فرماندار نظامی)، تسلیم رخ داد. مجسمه شاه در میدان اصلی واژگون شد.<ref name="irdc_22bahman">{{یادکرد وب|نشانی=https://irdc.ir/fa/news/5608|عنوان=روایتی از مبارزات مردم کرج در ۲۲ بهمن ۵۷|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|تاریخ=۱۰ فوریه ۲۰۲۰|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

==== شهدای انقلاب کرج ====
طبق آمار بنیاد شهید، ۵۳ شهید در جریان انقلاب اسلامی در استان البرز (شامل کرج) به ثبت رسیده است.<ref name="mehr_53shahid">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6358452|عنوان=۵۳ شهید انقلاب اسلامی سندی ماندگار بر ولایتمداری مردم البرز|ناشر=مهر|تاریخ=۲۶ ژانویه ۲۰۲۵|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

===== اولین شهید =====
'''حمید ادیبی''' (۱۸ ساله، دانش‌آموز) در ۴ دی ۱۳۵۷ نخستین شهید مبارزات خیابانی کرج بود.<ref name="shahid_adibi">{{یادکرد وب|نشانی=https://sh-en.blog.ir/1400/02/21|عنوان=شهید حمید ادیبی دانش‌آموز شهیدستان، نخستین شهید دوران انقلاب اسلامی|ناشر=شهیدستان کرج|تاریخ=۱۱ مه ۲۰۲۱|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

===== شهدای ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ =====
روز ۲۲ بهمن یکی از خونین‌ترین روزهای انقلاب در کرج بود، با ۱۴ شهید و ۸۰ مجروح طبق شهود عینی (آمار رسمی ناقص است).<ref name="shohada_22bahman">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5706870|عنوان=شهدای روز خونین ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ کرج چه کسانی هستند؟|ناشر=مهر|تاریخ=۱۸ فوریه ۲۰۲۳|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> اسامی تأییدشده: اسماعیل مازینی، علی‌اکبر طهماسبی، علی بابازاده، کیومرث اسماعیلی، هادی اعرج.

خانواده قریشی (از برغان) نیز برجسته است: '''سیدکمال قریشی''' (۱۳۱۳–۱۳۶۰)، نجار و مداح، در حمله به شهربانی فعال بود و در ۱۳۶۰ توسط [[سازمان مجاهدین خلق ایران|منافقین]] ترور شد.<ref name="irna_ghoreyshi">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.irna.ir/news/83610614|عنوان=معرفی شهیدان قریشی|ناشر=ایرنا|تاریخ=۲۷ دسامبر ۲۰۱۹|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref>

==== نقش زنان ====
زنان کرج در تظاهرات شرکت گسترده داشتند، از خانواده‌های مبارزان حمایت کردند و در اعتصابات و تحریم کالاهای خارجی نقش ایفا نمودند.<ref name="irdc_moharram" />

==== خاطرات و روایات ====
خاطرات مبارزان، مانند روایت غلامحسین قره‌خانلو از بستن اتوبان با بلدوزر، در کتاب «انقلاب اسلامی در کرج» (مرکز اسناد انقلاب اسلامی) ثبت شده است.<ref name="irdc_tasooa" /><ref name="karamipour" /> اسناد [[ساواک]] نیز فعالیت‌ها را مستند کرده.<ref name="tarikh_sanad_11bahman" />

==== دیدگاه‌های مخالف و تحلیل‌های غربی ====
رژیم پهلوی اعتراضات کرج را بخشی از "توطئه‌های کمونیستی و مذهبی" می‌دانست و [[ساواک]] گزارش‌هایی از نفوذ [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و چریک‌های فدایی در اعتصابات کارگری تهیه کرد، که منجر به سرکوب‌های شدید در زندان قزل‌حصار شد.<ref name="qezel_hesar">{{یادکرد وب|نشانی=https://iran-hrm.com/2025/02/12/qezel-hesar-prison-in-karaj-part-1/|عنوان=Qezel-Hesar Prison in Karaj - Part 1|ناشر=Iran HRM|تاریخ=۱۲ فوریه ۲۰۲۵|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=انگلیسی}}</ref><ref name="savak_wiki">{{یادکرد وب|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%A7%DA%A9|عنوان=ساواک|ناشر=ویکی‌پدیا|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> تحلیل‌های غربی، مانند گزارش‌های MERIP، انقلاب را "atavistic و xenophobic" توصیف کرده و نقش محلی کرج را در مقایسه با تهران و قم، حاشیه‌ای و اغراق‌شده توسط روایت‌های پساانقلابی می‌دانند.<ref name="shariati_merip" /><ref name="myths_mei">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mei.edu/publications/enduring-myths-1979-iranian-revolution|عنوان=Enduring myths of the 1979 Iranian Revolution|ناشر=Middle East Institute|تاریخ=۱۳ فوریه ۲۰۲۴|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=انگلیسی}}</ref> برخی مورخان غربی، مانند در کتاب "The Fall of the Shah"، تأکید دارند که اعتراضات کرج بیشتر اقتصادی بود تا ایدئولوژیک، و موفقیت آن به دلیل نزدیکی به تهران و نه سازماندهی محلی.<ref name="hoveyda_fall">{{یادکرد کتاب|عنوان=The Fall of the Shah|نویسنده=Fereydoun Hoveyda|ناشر=Wyndham Books|سال=۱۹۸۰|شهر=New York|صفحات=۱۵۰–۲۰۰|زبان=انگلیسی|url=https://archive.org/details/fallofshah0000hove|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴}}</ref> این دیدگاه‌ها بر عدم تعادل جناحی در روایت‌های رسمی ایرانی انتقاد دارند و انقلاب را نتیجه شکست‌های ساختاری رژیم پهلوی می‌دانند، نه صرفاً بسیج مردمی.

==== تأثیرات و پیامدها ====
اقدامات کرج، به ویژه بستن راه لشکرها، الگویی برای شهرهای دیگر شد و اقتدار نظامی رژیم را تضعیف کرد.<ref name="tasnim_vaghe" /><ref name="irna_21bahman">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.irna.ir/news/85745031|عنوان=ماندگاری نقش بی‌بدیل مردم البرز در ۲۱ بهمن|ناشر=ایرنا|تاریخ=۹ فوریه ۲۰۲۵|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref> این رویدادها پیوند مردم با رهبری انقلاب را تقویت و هویت انقلابی کرج را شکل داد. اعتصابات کارگری نیز تأثیر اقتصادی بر رژیم گذاشت و به شوراهای کارگری پساانقلابی منجر شد.<ref name="merip_workers" /><ref name="csps_protests">{{یادکرد وب|نشانی=https://csps.gmu.edu/2020/03/10/irans-protest-movement-in-1978/|عنوان=Iran's Protest Movement in 1978|ناشر=Center for Security Policy Studies|تاریخ=۱۰ مارس ۲۰۲۰|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=انگلیسی}}</ref>

==== آمار رویدادهای مهم ====
{| class="wikitable"
|+ شرکت‌کنندگان در رویدادهای کلیدی انقلاب در کرج
! رویداد !! تاریخ !! تعداد شرکت‌کننده !! منبع
|-
| راهپیمایی تاسوعا || ۱۹ آذر ۱۳۵۷ || بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ || <ref name="shabestan_100hazari" />
|-
| راهپیمایی عاشورا || ۲۰ آذر ۱۳۵۷ || بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ || <ref name="shabestan_100hazari" />
|-
| تظاهرات ۷ بهمن || ۷ بهمن ۱۳۵۷ || گسترده (نامشخص) || <ref name="navid_behman" />
|-
| تظاهرات ۹ بهمن || ۹ بهمن ۱۳۵۷ || گسترده (نامشخص) || <ref name="navid_behman" />
|-
| تظاهرات ۱۱ بهمن || ۱۱ بهمن ۱۳۵۷ || ۳٬۰۰۰ || <ref name="tarikh_sanad_11bahman" />
|-
| بستن راه مردآباد (لشکر ۱۶) || ۱۹–۲۰ بهمن ۱۳۵۷ || ۲٬۰۰۰+ || <ref name="mehrnews_bastenrah" />
|-
| بستن راه عباس‌آباد (لشکر ۸۱) || ۲۰–۲۲ بهمن ۱۳۵۷ || ۲٬۰۰۰ || <ref name="mehrnews_bastenrah" />
|}

==== میراث ====
نام‌گذاری خیابان‌ها (مانند خیابان شهید ادیبی) و برگزاری مراسم سالانه، میراث این رویدادها است. کارخانه جهان‌چیت به پردیس فرهنگی تبدیل شده.<ref name="imna_jahan">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.imna.ir/news/533747|عنوان=کارخانه جهان‌چیت کرج به پردیس فرهنگی تبدیل می‌شود|ناشر=ایمنا|تاریخ=۱۶ نوامبر ۲۰۲۱|تاریخ بازدید=۷ آبان ۱۴۰۴|زبان=فارسی}}</ref><ref name="karamipour" />