https://wikialborz.com/history/%DA%86%D9%85%DA%86%D9%87_%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%86_(%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86)?feed=atomچمچه گلین (آیین) - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-16T03:13:05Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.6https://wikialborz.com/index.php?title=%DA%86%D9%85%DA%86%D9%87_%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%86_(%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86)&diff=8833&oldid=prevModir در ۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۲۲2026-01-21T17:22:18Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۲۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین چمچه گلین''' (به ترکی: Çömçə gəlin) یا '''چمچه خاتون'''، یکی از کهنترین آیینهای نمایشی و باورهای عامیانه ایرانی برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>بارانخواهی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>است که در مواقع خشکسالی و کمآبی برگزار میشود. اگرچه این رسم در بسیاری از مناطق ایران (بهویژه استانهای ترکنشین) رواج دارد، اما شکل اجرای آن در [[استان البرز]] و بهویژه در [[روستای آجین دوجین]] از توابع [[ساوجبلاغ]]، دارای ویژگیهای منحصربهفردی است و همچنان به عنوان یک سنت زنده و پویا حفظ شده است. این آیین در فهرست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>میراث فرهنگی ناملموس<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>ایران نیز به ثبت رسیده است.<ref name="aeinbavar">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://www.aeinbavar.ir/fa/news/3310 |عنوان = آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = آیین باور |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین چمچه گلین''' (به ترکی: Çömçə gəlin) یا '''چمچه خاتون'''، یکی از کهنترین آیینهای نمایشی و باورهای عامیانه ایرانی برای بارانخواهی است که در مواقع خشکسالی و کمآبی برگزار میشود. اگرچه این رسم در بسیاری از مناطق ایران (بهویژه استانهای ترکنشین) رواج دارد، اما شکل اجرای آن در [[استان البرز]] و بهویژه در [[روستای آجین دوجین]] از توابع [[ساوجبلاغ]]، دارای ویژگیهای منحصربهفردی است و همچنان به عنوان یک سنت زنده و پویا حفظ شده است. این آیین در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ایران نیز به ثبت رسیده است.<ref name="aeinbavar">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://www.aeinbavar.ir/fa/news/3310 |عنوان = آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = آیین باور |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ریشهشناسی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ریشهشناسی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«چمچه» در زبان ترکی و گویشهای محلی به معنای قاشق بزرگ چوبی یا ملاقه است و «گلین» به معنای عروس میباشد. بنابراین «چمچه گلین» به معنای «عروس قاشقی» است. ریشه اسطورهای این آیین به باورهای باستانی مرتبط با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>آناهیتا<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>(ایزدبانوی آب و باروری) بازمیگردد که در آن مردم با ساخت نمادی عروسکی، از نیروهای ماورایی طلب باران میکردند.<ref name="iqna">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://iqna.ir/fa/news/4317139/ |عنوان = چمچه گلین؛ آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = خبرگزاری ایکنا |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«چمچه» در زبان ترکی و گویشهای محلی به معنای قاشق بزرگ چوبی یا ملاقه است و «گلین» به معنای عروس میباشد. بنابراین «چمچه گلین» به معنای «عروس قاشقی» است. ریشه اسطورهای این آیین به باورهای باستانی مرتبط با آناهیتا (ایزدبانوی آب و باروری) بازمیگردد که در آن مردم با ساخت نمادی عروسکی، از نیروهای ماورایی طلب باران میکردند.<ref name="iqna">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://iqna.ir/fa/news/4317139/ |عنوان = چمچه گلین؛ آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = خبرگزاری ایکنا |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اجرای آیین در روستای آجین دوجین ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اجرای آیین در روستای آجین دوجین ==</div></td></tr>
</table>Modirhttps://wikialborz.com/index.php?title=%DA%86%D9%85%DA%86%D9%87_%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%86_(%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86)&diff=8642&oldid=prevModir: صفحهای تازه حاوی «'''آیین چمچه گلین''' (به ترکی: Çömçə gəlin) یا '''چمچه خاتون'''، یکی از کهنترین آیینهای نمایشی و باورهای عامیانه ایرانی برای بارانخواهی است که در مواقع خشکسالی و کمآبی برگزار میشود. اگرچه این رسم در بسیاری از مناطق ایران (بهویژه استانهای...» ایجاد کرد2025-12-10T17:29:21Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''آیین چمچه گلین''' (به ترکی: Çömçə gəlin) یا '''چمچه خاتون'''، یکی از کهنترین آیینهای نمایشی و باورهای عامیانه ایرانی برای <a href="/edit/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C?redlink=1" class="new" title="بارانخواهی (صفحه وجود ندارد)">بارانخواهی</a> است که در مواقع خشکسالی و کمآبی برگزار میشود. اگرچه این رسم در بسیاری از مناطق ایران (بهویژه استانهای...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''آیین چمچه گلین''' (به ترکی: Çömçə gəlin) یا '''چمچه خاتون'''، یکی از کهنترین آیینهای نمایشی و باورهای عامیانه ایرانی برای [[بارانخواهی]] است که در مواقع خشکسالی و کمآبی برگزار میشود. اگرچه این رسم در بسیاری از مناطق ایران (بهویژه استانهای ترکنشین) رواج دارد، اما شکل اجرای آن در [[استان البرز]] و بهویژه در [[روستای آجین دوجین]] از توابع [[ساوجبلاغ]]، دارای ویژگیهای منحصربهفردی است و همچنان به عنوان یک سنت زنده و پویا حفظ شده است. این آیین در فهرست [[میراث فرهنگی ناملموس]] ایران نیز به ثبت رسیده است.<ref name="aeinbavar">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://www.aeinbavar.ir/fa/news/3310 |عنوان = آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = آیین باور |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref><br />
<br />
== ریشهشناسی ==<br />
«چمچه» در زبان ترکی و گویشهای محلی به معنای قاشق بزرگ چوبی یا ملاقه است و «گلین» به معنای عروس میباشد. بنابراین «چمچه گلین» به معنای «عروس قاشقی» است. ریشه اسطورهای این آیین به باورهای باستانی مرتبط با [[آناهیتا]] (ایزدبانوی آب و باروری) بازمیگردد که در آن مردم با ساخت نمادی عروسکی، از نیروهای ماورایی طلب باران میکردند.<ref name="iqna">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://iqna.ir/fa/news/4317139/ |عنوان = چمچه گلین؛ آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = خبرگزاری ایکنا |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref><br />
<br />
== اجرای آیین در روستای آجین دوجین ==<br />
در روستای آجین دوجین، این مراسم با شور و حال خاصی و مشارکت تمام اهالی برگزار میشود. مراحل اجرای آن به شرح زیر است:<br />
<br />
=== گردهمایی و ساخت نماد ===<br />
مراسم معمولاً در «میدان آسیاب» که میدان اصلی روستاست آغاز میشود. کودکان و نوجوانان با کمک بزرگترها، یک قاشق چوبی بزرگ (چمچه) را با پارچههای رنگارنگ میپوشانند و آن را به شکل عروسکی درمیآورند که نماد «عروس باران» است.<ref name="mirasarya_alborz">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی = https://www.chtn.ir/news/1404082501740/ |عنوان = چمچه گلین؛ آیین باران و زندگی در دل روستای آجین دوجین |ناشر = میراث آریا |تاریخ = ۲۵ آبان ۱۴۰۴ |تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref><br />
<br />
=== گردش در روستا و جمعآوری نذورات ===<br />
گروهی از کودکان و نوجوانان، چمچه گلین را در دست میگیرند و در کوچههای روستا به راه میافتند. آنها در مقابل درب خانهها میایستند و با همخوانی اشعار محلی، از صاحبخانه طلب هدیه میکنند. صاحبخانه نیز به نشانه استقبال، ابتدا مقداری آب بر روی عروسک میریزد (نماد بارش باران) و سپس موادی مانند گندم، حبوبات، آرد یا پول به آنها میدهد.<br />
<br />
=== پخت آش نذری ===<br />
مواد جمعآوری شده به محل تجمع (معمولاً مسجد یا میدان اصلی) برده میشود. زنان روستا با مشارکت یکدیگر، دیگهای بزرگی برپا میکنند و «آش باران» میپزند. در تمام مراحل پخت، دعاها و اشعار مخصوصی زمزمه میشود.<ref name="aeinbavar" /><br />
<br />
=== آیین آبریزان ===<br />
یکی از ویژگیهای متمایز این مراسم در آجین دوجین، مرحله پایانی آن است. پس از صرف آش، اهالی آب باقیمانده از شستوشوی ظروف یا آب نذری را به پشتبام مسجد یا امامزاده میبرند و آن را از ناودانها به پایین میریزند. صدای ریزش آب از ناودان، تداعیکننده صدای باران است و مردم باور دارند این کار آسمان را به رحم آورده و موجب بارش رحمت الهی میشود.<ref name="iqna" /><br />
<br />
== اشعار مراسم ==<br />
اشعاری که در حین گرداندن عروسک خوانده میشود، بسته به زبان ساکنان (تاتی یا ترکی) متفاوت است، اما مضمون همه آنها درخواست آب و برکت است. یک نمونه از اشعار رایج در منطقه بدین شرح است:<br />
{{شعر|<br />
چمچه گلینِ ما تشنهشه (چمچه گلین ما تشنه است)|<br />
آبش بدید که وقتشه (آبش دهید که وقت آن است)|<br />
گندم ما زیر خاکه (گندم ما زیر خاک است)|<br />
از تشنگی هلاکه (از تشنگی هلاک شده)|<br />
ابر سیاه، بارون بده (ای ابر سیاه باران بده)|<br />
به ما ریزهخوارون نون بده (به ما ریزهخواران نان بده)}}<br />
<br />
<br />
=== گستره جغرافیایی ===<br />
اگرچه آیین چمچه گلین با تفاوتهای جزئی در بسیاری از استانهای ایران اجرا میشود، اما شکل متشخص آن در استانهای ترکنشین (آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل)، زنجان، قزوین و همدان رایج است. در مناطق مختلف نامهای گوناگونی برای این آیین به کار میرود؛ مثلاً در برخی مناطق گیلان به آن «چومچه خاتون» یا «کترا گیشه» میگویند.<ref name="iqna" /><br />
<br />
=== ثبت ملی ===<br />
آیین چمچه گلین در سال ۱۴۰۴ در استان البرز پس از بررسی در شورای ثبت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به عنوان یکی از آثار ناملموس فرهنگی استان، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.<ref name="aeinbavar" /> معاون میراث فرهنگی استان البرز در این باره اظهار داشت که «ثبت این آثار تنها نگارش یک نام در دفتر ملی نیست بلکه صیانت از شیوههای زیستن مردم است» و افزود که «میراث فرهنگی فقط آنچه در موزههاست نیست؛ میراث یعنی آنچه مردم هنوز زندگی میکنند.»<ref name="aeinbavar" /><br />
<br />
== منابع ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
[[رده:آیینهای بارانخواهی]]<br />
[[رده:فرهنگ در استان البرز]]<br />
[[رده:میراث فرهنگی ناملموس ایران]]<br />
[[رده:روستای آجین دوجین]]</div>Modir