https://wikialborz.com/history/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%DB%8C%D9%86%DA%AF%D9%87%E2%80%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85?feed=atomکاروانسرای ینگه امام - تاریخچهٔ نسخهها2026-09-05T06:46:56Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.6https://wikialborz.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%DB%8C%D9%86%DA%AF%D9%87%E2%80%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85&diff=11425&oldid=prevModir: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات بنای تاریخی | نوع = بنای تاریخی | نامهای دیگر = ینگه امام، ینگی امام | نوع بنا = کاروانسرا | موقعیت = محلهٔ ینگی امام، هشتگرد (حدود ۱۰۰ متری جادهٔ کرج–هشتگرد) | کشور = ایران | استان = البرز | شهرستان = ساوجبلاغ | بخش = | شهر = هشتگرد | کارب...» ایجاد کرد2026-09-04T11:48:12Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات بنای تاریخی | نوع = بنای تاریخی | نامهای دیگر = ینگه امام، ینگی امام | نوع بنا = کاروانسرا | موقعیت = محلهٔ ینگی امام، هشتگرد (حدود ۱۰۰ متری جادهٔ کرج–هشتگرد) | کشور = ایران | استان = البرز | شهرستان = ساوجبلاغ | بخش = | شهر = هشتگرد | کارب...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات بنای تاریخی<br />
| نوع = بنای تاریخی<br />
| نامهای دیگر = ینگه امام، ینگی امام<br />
| نوع بنا = کاروانسرا<br />
| موقعیت = محلهٔ ینگی امام، هشتگرد (حدود ۱۰۰ متری جادهٔ کرج–هشتگرد)<br />
| کشور = ایران<br />
| استان = البرز<br />
| شهرستان = ساوجبلاغ<br />
| بخش = <br />
| شهر = هشتگرد<br />
| کاربری اصلی = کاروانسرای بینراهی (چهارایوانی)<br />
| کاربری فعلی = اثر تاریخی تحت حفاظت و مرمت (بازدید محدود در دورههای مرمت)<br />
| سبک معماری = معماری ایرانی دورهٔ صفوی (با تحولات دورهٔ قاجار)<br />
| دوره ساخت = دورهٔ صفوی (سدهٔ ۱۱ قمری)<br />
| سال ساخت = سدهٔ ۱۱ قمری (زمان شاه عباس اول)<br />
| بانی = دولت صفوی<br />
| معمار = نامشخص<br />
| مصالح = آجر<br />
| مساحت = حدود ۴٬۷۰۰ متر مربع (ابعاد بیرونی تقریبی ۶۹ × ۶۷ متر)<br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت = ثبت ملی و میراث جهانی؛ در حال مرمت (وضعیت بحرانی بخشی از بنا)<br />
| شماره ثبت = ۲۱۷۵<br />
| تاریخ ثبت = ۱۷ آذر ۱۳۷۷<br />
| سازمان مسئول = سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی<br />
| دسترسی = استان البرز، شهرستان ساوجبلاغ، شهر هشتگرد، محلهٔ ینگی امام؛ جوار تپه تاریخی ینگی امام و امامزادگان هادی و علیالنقی<br />
| مالک = دولتی<br />
| تلفن = <br />
| وبگاه = <br />
| مختصات = {{coord|35|56|10.63|N|50|43|10.64|E|display=inline,title}}<br />
| پانویس = ثبت جهانی بهعنوان بخشی از پروندهٔ زنجیرهای «کاروانسراهای ایرانی» (شماره ۱۶۶۸–۰۳۴) در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲<br />
}}<br />
'''کاروانسرای ینگی امام''' (در گفتار محلی: '''ینگه امام''') بنایی از دورهٔ [[صفویان]] با طرح '''چهارایوانی''' است که در مسیر تاریخی تهران–قزوین، در محلهٔ ینگی امامِ شهر [[هشتگرد]] (شهرستان [[شهرستان ساوجبلاغ|ساوجبلاغ]]، استان [[استان البرز|البرز]]) قرار دارد. این اثر در ۱۷ آذر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ۲۱۷۵ در فهرست [[آثار ملی ایران]] ثبت شد<ref name="nrlist">{{یادکرد وب |عنوان=فهرست کاروانسراهای ایران |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/فهرست_کاروانسراهای_ایران |ناشر=ویکیپدیای فارسی |تاریخ= |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="nrhasht">{{یادکرد وب |عنوان=جاهای دیدنی هشتگرد |نشانی=https://www.iranhotelonline.com/blog/sightseeing-places-hashtgerd/ |ناشر=ایران هتل آنلاین |تاریخ=۱۴۰۲-۰۶-۱۸ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref> و در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲، در چهلوپنجمین نشست کمیتهٔ میراث جهانی [[یونسکو]] در ریاض، بهعنوان یکی از ۵۴ کاروانسرای پروندهٔ زنجیرهای «[[کاروانسراهای ایرانی]]» در فهرست [[میراث جهانی یونسکو]] قرار گرفت.<ref name="whlist">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ایرانی |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/کاروانسرای_ایرانی |ناشر=ویکیپدیای فارسی |تاریخ= |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="chtn23">{{یادکرد وب |عنوان=نگاهی به کاروانسرای ینگی امام البرز در گذر تاریخ |نشانی=https://www.chtn.ir/news/1402062701579/نگاهی-به-کاروانسرای-ینگی-امام-البرز-در-گذر-تاریخ |ناشر=خبرگزاری میراث آریا |تاریخ=۱۴۰۲-۰۶-۲۷ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
== موقعیت و زمینهٔ تاریخی ==<br />
<br />
کاروانسرا در فاصلهٔ حدود ۱۰۰ متری از جادهٔ اصلی کرج–هشتگرد (محور تهران–قزوین) و در جوار تپهٔ تاریخی ینگی امام و بقاع متبرکهٔ امامزادگان هادی و علیالنقی ساخته شده است.<ref name="wiki">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگه امام |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/کاروانسرای_ینگه_امام |ناشر=ویکیپدیای فارسی |تاریخ= |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="yjc21">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام، اقامتگاه تاریخ چند قرنی |نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/7716177/کاروانسرای-ینگی-امام-اقامتگاه-تاریخ-چند-قرنی-حجره-هایی-که-از-عصر-صفویه-می-گوید-فیلم |ناشر=باشگاه خبرنگاران جوان |تاریخ=۱۴۰۰-۰۱-۱۶ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref> قرارگیری در میانهٔ راه پایتخت و نواحی شمالغربی فلات ایران، این کاروانسرا را به یکی از منازل معتبر مسیر مبدل کرده بود.<br />
<br />
ریشهٔ نام «ینگی» در لهجهٔ ترکی به معنای «تازه/نو» است؛ در گذر زمان، نام ابتدا به امامزاده و سپس به کاروانسرا و تپه اطلاق شد و امروزه به کل روستا/شهرک ینگی امام گفته میشود.<ref name="baham">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام |نشانی=https://bahambegardim.ir/baham/کاروانسرای-ینگی-امام/ |ناشر=باهم بگردیم |تاریخ=۱۴۰۰-۱۰-۰۱ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
== تاریخچه ==<br />
<br />
=== دورهٔ صفوی: تأسیس بهعنوان کاروانسرای چهارایوانی ===<br />
<br />
بر پایهٔ منابع تاریخی و مطالعات معماری، بنای اصلی کاروانسرای ینگی امام در دورهٔ صفوی و بهویژه در زمان [[شاه عباس اول]] (حکومت ۹۹۶–۱۰۳۸ ق) احداث شده است. طرح کلی بنا از الگوی رایج کاروانسراهای بینراهی صفوی با '''صحن مرکزی چهارایوانی''' پیروی میکند.<ref name="archi">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام (کاروانسرای ینگه امام هشتگرد با معماری صفوی) |نشانی=https://archilearn.net/blog/کاروانسرای-ینگی-امام-کاروانسرای-ینگه/ |ناشر=Archilearn |تاریخ=۱۴۰۲-۱۱-۰۹ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="kojaro">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام هشتگرد |نشانی=https://www.kojaro.com/attraction/29408-کاروانسرای-ینگی-امام-هشتگرد/ |ناشر=کجارو |تاریخ=۱۳۹۷-۰۵-۱۷ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
=== دورهٔ قاجار: تغییر کارکرد به مهمانخانهٔ درباری ===<br />
<br />
در دورهٔ قاجار، کاروانسرا دستخوش دگرگونیهای کالبدی و کارکردی شد و از حالت صرفاً بینراهی به ترکیبی از '''مهمانخانه و باغ''' تبدیل گردید. گزارشهای تاریخی سه دورهٔ رونق را برای بنا برمیشمارند: دورهٔ نخست در زمان احداث صفوی، دورهٔ دوم پیش از سلطنت [[محمدشاه قاجار]]، و دورهٔ سوم همزمان با نخستین سفر [[ناصرالدینشاه قاجار]] به فرنگ که در این مقطع، بنا با اصلاحاتی به اقامتگاه ویژهٔ درباری و تشریفاتی ارتقا یافت.<ref name="chtn">{{یادکرد وب |عنوان=ینگی امام؛ از کاروانسرایی چهارایوانی تا مهمانخانه شاهان قاجار |نشانی=https://www.chtn.ir/news/1402062901774/ینگی-امام-از-کاروانسرایی-چهارایوانی-تا-مهمانخانه-شاهان-قاجار |ناشر=خبرگزاری میراث آریا |تاریخ=۱۴۰۲-۰۶-۲۹ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="noorphoto">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای متروکه ینگی امام |نشانی=http://noorphoto.ir/Photo/66207/کاروانسرای-متروکه-ینگی-امام |ناشر=نورفوتو |تاریخ=۱۴۰۱-۰۶-۱۲ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
=== دورهٔ معاصر: ثبت ملی، مرمتها و ثبت جهانی ===<br />
<br />
کاروانسرای ینگی امام در ۱۷ آذر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ۲۱۷۵ در فهرست آثار ملی ثبت شد.<ref name="nrlist" /><ref name="nrhasht" /> در دههٔ ۱۳۹۰، عملیات مرمتی گستردهای شامل بازسازی چهار گنبد گوشهای، بهسازی ایوانهای ضلع شمالی و حذف عناصر الحاقی و اندودهای نامناسب اجرا شد.<ref name="yjc21" /><ref name="tehran20">{{یادکرد وب |عنوان=Ancient caravanserai of Yengi Imam restored |نشانی=https://www.tehrantimes.com/news/454008/Ancient-caravanserai-of-Yengi-Imam-restored |ناشر=Tehran Times |تاریخ=۲۰۲۰-۱۰-۲۸ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref> در سال ۱۴۰۲ نیز این بنا در پروندهٔ زنجیرهای «کاروانسراهای ایران» به میراث جهانی یونسکو پیوست.<ref name="whlist" /><ref name="chtn23" /><br />
<br />
== ویژگیهای کالبدی و معماری ==<br />
<br />
=== طرح کلی و سازمان فضایی ===<br />
<br />
کاروانسرا با '''مساحتی حدود ۴٬۷۰۰ متر مربع''' و ابعاد بیرونی تقریبی '''۶۹ × ۶۷ متر'''، نمونهای شاخص از کاروانسراهای '''چهارایوانی''' صفوی است. '''صحن مرکزی''' بنا حدود '''۳۸۷ متر مربع''' مساحت دارد و اضلاع شمالی–جنوبی آن حدود '''۳۷/۵ متر''' و اضلاع شرقی–غربی حدود '''۳۷ متر''' گزارش شدهاند.<ref name="wiki" /><ref name="yaldamed">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام |نشانی=https://yaldamedtour.com/fa/place/2596 |ناشر=یلدامد تور |تاریخ=۱۴۰۳-۰۳-۱۹ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="kojaro23">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسراهای ایران |نشانی=https://www.kojaro.com/thingstodo/196695-iran-top-caravanserais/ |ناشر=کجارو |تاریخ=۱۴۰۲-۰۷-۱۳ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
سازمان فضایی بر محور صحن مربعشکل و چهار ایوان متقابل استوار است. در هر ضلع از پیرامون صحن، '''شش حجره''' تعبیه شده و در مجموع '''۲۴ حجره''' پیرامون صحن را احاطه کردهاند. این الگو، همخوان با نیاز کاروانها به حجرههای متعددِ کنارِ صحن و ایوانهای سایهدار برای بارانداز و فعالیتهای روزانه است.<ref name="neshan">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام |نشانی=https://neshan.org/maps/places/bb18663fd9af4dd758f10a8419525845 |ناشر=نشان |تاریخ= |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="tripyar">{{یادکرد وب |عنوان=ینگی امام ساوجبلاغ |نشانی=https://fa.tripyar.com/iran/البرز/ساوجبلاغ/گردشگری/باستانی-و-تاریخی/ابنیه-های-تاریخی/ینگی-امام-ساوجبلاغ.html |ناشر=تریپیار |تاریخ= |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
=== مصالح، سازه و تزئینات ===<br />
<br />
اسکلت و پوستهٔ بنا عمدتاً '''آجری''' است؛ الگوی چیدن آجر در نماها، طاقها و گنبدها از ویژگیهای بارز معماری صفوی بهشمار میرود. چهار '''گنبد گوشهای''' در زوایای بنا، هم به پایداری سازهای و هم به خوانش بصری حجم کمک میکنند. در دورهٔ قاجار، با تغییر کارکرد به مهمانخانه، احتمالاً فضاهایی با کیفیت اقامتی بالاتر، باغچهها و عناصر تشریفاتی به مجموعه افزوده شده است.<ref name="kojaro" /><ref name="amordad">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی یادگار عصر صفوی |نشانی=https://amordadnews.com/128466/ |ناشر=امرداد |تاریخ=۱۴۰۲-۰۲-۱۱ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
=== عناصر شاخص ===<br />
<br />
* '''ورودی اصلی''' با پیشطاق و هشتی ورودی به صحن<br />
* '''چهار ایوان''' محوری رو به صحن<br />
* '''۲۴ حجره''' پیرامونی برای اسکان مسافران و انبار کالا<br />
* '''اصطبلها''' و فضاهای خدمتی در حاشیههای پلان (در الگوی متداول کاروانسراهای بینراهی)<br />
* '''چهار گنبد گوشهای''' که در مرمتهای اخیر بازسازی شدهاند<ref name="neshan" /><ref name="tehran20" /><br />
<br />
== تحولات کارکردی: از کاروانسرا تا مهمانخانهٔ ناصری ==<br />
<br />
تمایز مهم ینگی امام نسبت به بسیاری از کاروانسراهای همدوره، '''تغییر ماهیت از اقامتگاه عمومی کاروانها به مهمانخانهٔ ویژهٔ دربار''' در دورهٔ قاجار است. در این دوره، بنا با اصلاحاتی در فضاها و احتمالاً افزودن باغ و عناصر تشریفاتی، به جایگاهی برای پذیرایی از شاه و همراهان در سفرهای برونشهری تبدیل شد؛ بهویژه در مقطع نخستین سفر ناصرالدینشاه به فرنگ که نیاز به اقامتگاههای امن و مجهز در مسیر پرتردد تهران–قزوین بیش از پیش احساس میشد.<ref name="chtn" /><ref name="noorphoto" /><br />
<br />
== ثبت، مرمت و وضعیت حفاظتی ==<br />
<br />
=== ثبت ملی و جهانی ===<br />
<br />
این اثر در ۱۷ آذر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ۲۱۷۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.<ref name="nrlist" /><ref name="nrhasht" /> در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲، در چهلوپنجمین نشست کمیتهٔ میراث جهانی یونسکو در ریاض، پروندهٔ زنجیرهای «کاروانسراهای ایران» تصویب و ینگی امام بهعنوان یکی از مصادیق این پرونده، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت.<ref name="wiki" /><ref name="whlist" /><ref name="chtn23" /><br />
<br />
=== مرمتهای شاخص ===<br />
<br />
* '''بازسازی چهار گنبد''' و بهسازی ایوانهای ضلع شمالی (دههٔ ۱۳۹۰)<ref name="yjc21" /><br />
* '''حذف عناصر الحاقی''' و اندودهای سیمانی نامناسب، مرمت ترکها و بازسازی نمای آجری<ref name="irna12">{{یادکرد وب |عنوان=فصل سوم مرمت كاروانسراي ينگه امام ساوجبلاغ امسال پايان مييابد |نشانی=https://www.irna.ir/news/80061573/فصل-سوم-مرمت-كاروانسراي-ينگه-امام-ساوجبلاغ-امسال-پايان-مي-يابد |ناشر=ایرنا |تاریخ=۱۳۹۱-۰۱-۱۵ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
* '''مرمت اضطراری دیوار جنوبی''' در سال ۱۴۰۳ با هدف ایمنسازی سازه<ref name="mehr24">{{یادکرد وب |عنوان=مرمت اضطراری دیواره جنوبی کاروانسرای ینگی امام آغاز شد |نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6165618/مرمت-اضطراری-دیواره-جنوبی-کاروانسرای-ینگی-امام-آغاز-شد |ناشر=خبرگزاری مهر |تاریخ=۱۴۰۳-۰۴-۲۳ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="tehran24">{{یادکرد وب |عنوان=UNESCO-listed Caravanserai of Yengi Imam to undergo restoration |نشانی=https://www.tehrantimes.com/news/494248/UNESCO-listed-Caravanserai-of-Yengi-Imam-to-undergo-restoration |ناشر=Tehran Times |تاریخ=۲۰۲۴-۰۱-۲۸ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
=== چالشهای حفاظتی ===<br />
<br />
مسئولان میراث فرهنگی استان البرز در سالهای ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بر '''وضعیت بحرانی''' بخشی از بنا و نیاز به اعتباری در حدود '''۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیارد تومان''' برای مرمت کامل تأکید کردهاند. در همین چارچوب، '''واگذاری مدیریت بهرهبرداری به بخش خصوصی''' بهعنوان یکی از راهبردهای پایداری حفاظت و احیای کارکردی مطرح شده است.<ref name="tasnim25">{{یادکرد وب |عنوان=مرمت کاروانسرای ینگیامام ۲۰۰ میلیارد تومان میخواهد |نشانی=https://40207630.khabarban.com/ |ناشر=خبرگزاری تسنیم |تاریخ=۱۴۰۴-۰۱-۰۱ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><ref name="jamejam24">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرای ینگی امام نیازمند مرمت هر چه سریعتر است |نشانی=https://jamejamonline.ir/fa/news/1454121/کاروانسرای-ینگی-امام-نیازمند-مرمت-هر-چه-سریعتر-است |ناشر=جام جم |تاریخ=۱۴۰۳-۰۲-۰۸ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
== دسترسی و گردشگری ==<br />
<br />
کاروانسرا در استان البرز، شهرستان ساوجبلاغ، شهر هشتگرد، محلهٔ ینگی امام و در فاصلهٔ حدود ۱۰۰ متری از جادهٔ اصلی کرج–هشتگرد (تهران–قزوین) واقع است. نزدیکی به امامزادگان هادی و علیالنقی و تپهٔ تاریخی ینگی امام، امکان بازدید ترکیبی از مجموعهٔ تاریخی–مذهبی را فراهم میکند. در دورههایی از اجرای مرمت، '''حضور گردشگران در بخشهای در دست کارگاه ممنوع''' اعلام شده است؛ بنابراین پیش از بازدید، اطلاع از وضعیت بازبودن بنا توصیه میشود.<ref name="neshan" /><ref name="yjc24">{{یادکرد وب |عنوان=کاروانسرا و تپه تاریخی ینگی امام در استان البرز |نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/8753058/کاروانسرا-و-تپه-تاریخی-ینگی-امام-در-استان-البرز |ناشر=باشگاه خبرنگاران جوان |تاریخ=۱۴۰۳-۰۳-۲۱ |تاریخبازبینی=۲۰۲۶-۰۹-۰۴}}</ref><br />
<br />
== اهمیت در تاریخ معماری کاروانسراهای ایران ==<br />
<br />
ینگی امام بهدلیل '''تداوم حیات در مسیر تهران–قزوین'''، '''تحول کارکردی از کاروانسرا به مهمانخانهٔ درباری''' و '''حفظ الگوی چهارایوانی صفوی'''، نمونهای کلیدی برای مطالعهٔ '''انطباقپذیری فرم با نیازهای جدید''' در معماری ایرانی است. ثبت جهانی آن در پروندهٔ «کاروانسراهای ایران» نیز جایگاه این بنا را در شبکهٔ بینراهی تاریخی فلات ایران و میراث جاده ابریشم برجسته کرده است.<ref name="whlist" /><ref name="chtn" /><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
<br />
* [[کاروانسرای شاهعباسی]]<br />
<br />
== پیوند به بیرون ==<br />
<br />
* [https://alborz.mcth.ir/ ادارهٔ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز]<br />
<br />
== منابع ==<br />
<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
<br />
[[رده:کاروانسراهای استان البرز]]<br />
[[رده:آثار دوره صفویان در شهرستان ساوجبلاغ]]<br />
[[رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان ساوجبلاغ]]<br />
[[رده:آثار ملی ایران]]<br />
[[رده:میراث جهانی یونسکو در استان البرز]]<br />
[[رده:هشتگرد]]<br />
[[رده:شهرستان ساوجبلاغ]]<br />
[[رده:استان البرز]]</div>Modir