کرج - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Modir: /* جمعیت‌شناسی */

2026-04-06T11:31:20Z

جمعیت‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۱
خط ۴۳۳:		خط ۴۳۳:
	شهر کرج یکی از پویاترین شهرهای ایران از نظر رشد جمعیت بوده و در طول هفت دهه گذشته، شاهد رشدی چشمگیر و بی‌سابقه در جمعیت خود بوده‌است. کرج که در سال ۱۳۳۵ شهری کوچک با جمعیتی حدود '''۱۴ هزار نفر''' بود،<ref name="iranstatis">{{یادکرد وب\|نشانی=https://iranstatis.com/downloads/a01010030/\|عنوان=جمعیت کرج (۱۳۳۵-۱۴۰۴) + مناطق شهرداری\|ناشر=ایران استاتیس\|تاریخ=۲۰۲۵-۱۰-۲۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="mansourian2016">{{یادکرد ژورنال\|نویسندگان=منصوریان، حسین و همکاران\|سال=۲۰۱۶\|عنوان=پویش جمعیتی و الگوهای پوشش زمین در منطقۀ کالن‌شهری تهران\|ژورنال=جغرافیای شهری\|نشریه=دانشگاه تهران\|شماره=۱\|صفحه=۶۱۹-۶۳۵\|زبان=فارسی}}</ref> در سال ۱۳۹۵ به '''۱٬۵۹۲٬۴۹۲ نفر''' رسیده<ref name="wiki_karaj" /> و براساس برآورد سال ۱۴۰۴ جمعیت آن به '''۱٬۸۲۵٬۰۰۰ نفر''' افزایش یافته‌است.<ref name="iranstatis" />		شهر کرج یکی از پویاترین شهرهای ایران از نظر رشد جمعیت بوده و در طول هفت دهه گذشته، شاهد رشدی چشمگیر و بی‌سابقه در جمعیت خود بوده‌است. کرج که در سال ۱۳۳۵ شهری کوچک با جمعیتی حدود '''۱۴ هزار نفر''' بود،<ref name="iranstatis">{{یادکرد وب\|نشانی=https://iranstatis.com/downloads/a01010030/\|عنوان=جمعیت کرج (۱۳۳۵-۱۴۰۴) + مناطق شهرداری\|ناشر=ایران استاتیس\|تاریخ=۲۰۲۵-۱۰-۲۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="mansourian2016">{{یادکرد ژورنال\|نویسندگان=منصوریان، حسین و همکاران\|سال=۲۰۱۶\|عنوان=پویش جمعیتی و الگوهای پوشش زمین در منطقۀ کالن‌شهری تهران\|ژورنال=جغرافیای شهری\|نشریه=دانشگاه تهران\|شماره=۱\|صفحه=۶۱۹-۶۳۵\|زبان=فارسی}}</ref> در سال ۱۳۹۵ به '''۱٬۵۹۲٬۴۹۲ نفر''' رسیده<ref name="wiki_karaj" /> و براساس برآورد سال ۱۴۰۴ جمعیت آن به '''۱٬۸۲۵٬۰۰۰ نفر''' افزایش یافته‌است.<ref name="iranstatis" />

	کرج در حال حاضر '''چهارمین شهر پرجمعیت ایران''' پس از تهران، مشهد و اصفهان است<ref name="iranstatis" /><ref name="worldpop2025">{{یادکرد وب\|نشانی=https://worldpopulationreview.com/world-cities/karaj-population\|عنوان=Karaj Population 2025\|ناشر=World Population Review\|تاریخ=۲۰۲۴-۱۲-۳۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴~~\|زبان=انگلیسی~~}}</ref> و با احتساب جمعیت حومه و کلان‌شهر، جمعیت منطقۀ شهری کرج به '''۱٬۹۷۳٬۴۷۰ نفر''' (سال ۱۳۹۵) می‌رسد.<ref name="wiki_karaj" /> در سطح منطقه‌ای، کرج '''بیست و دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه''' محسوب می‌شود.<ref name="wiki_karaj" />		کرج در حال حاضر '''چهارمین شهر پرجمعیت ایران''' پس از تهران، مشهد و اصفهان است<ref name="iranstatis" /><ref name="worldpop2025">{{یادکرد وب\|نشانی=https://worldpopulationreview.com/world-cities/karaj-population\|عنوان=Karaj Population 2025\|ناشر=World Population Review\|تاریخ=۲۰۲۴-۱۲-۳۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴}}</ref> و با احتساب جمعیت حومه و کلان‌شهر، جمعیت منطقۀ شهری کرج به '''۱٬۹۷۳٬۴۷۰ نفر''' (سال ۱۳۹۵) می‌رسد.<ref name="wiki_karaj" /> در سطح منطقه‌ای، کرج '''بیست و دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه''' محسوب می‌شود.<ref name="wiki_karaj" />
	==== نرخ رشد جمعیت ====		==== نرخ رشد جمعیت ====
	یکی از ویژگی‌های برجسته کرج، نرخ رشد جمعیتی بسیار بالای آن در دهه‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۶۵ است. در دورۀ '''۱۳۴۵–۱۳۵۵'''، شهر کرج با نرخ رشد سالانۀ '''۱۲٫۰۴ درصد''' و در دورۀ '''۱۳۵۵–۱۳۶۵''' با نرخ رشد '''۱۶٫۰۶ درصد'''، بالاترین نرخ رشد جمعیتی را در بین شهرهای بزرگ ایران تجربه کرد.<ref name="iranstatis" /><ref name="mansourian2016" /> این رشد سریع عمدتاً ناشی از '''مهاجرت انبوه''' از نقاط مختلف کشور به کرج بوده‌است.<ref name="mehrnews_jovani">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6474550\|عنوان=البرز در مسیر توسعه جوانی جمعیت\|ناشر=مهر\|تاریخ=۲۰۲۵-۰۵-۲۵\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="durham_karaj">{{یادکرد پایان‌نامه\|نویسنده=Tavakolian, Bahram\|سال=۱۹۷۸\|عنوان=A Geographical Study of Karaj: A Satellite City in the Urban Region of Tehran\|نوع=رساله دکتری\|دانشگاه=Durham University\|محل=انگلستان\|نشانی=http://etheses.dur.ac.uk/1860/~~\|زبان=انگلیسی~~}}</ref>		یکی از ویژگی‌های برجسته کرج، نرخ رشد جمعیتی بسیار بالای آن در دهه‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۶۵ است. در دورۀ '''۱۳۴۵–۱۳۵۵'''، شهر کرج با نرخ رشد سالانۀ '''۱۲٫۰۴ درصد''' و در دورۀ '''۱۳۵۵–۱۳۶۵''' با نرخ رشد '''۱۶٫۰۶ درصد'''، بالاترین نرخ رشد جمعیتی را در بین شهرهای بزرگ ایران تجربه کرد.<ref name="iranstatis" /><ref name="mansourian2016" /> این رشد سریع عمدتاً ناشی از '''مهاجرت انبوه''' از نقاط مختلف کشور به کرج بوده‌است.<ref name="mehrnews_jovani">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6474550\|عنوان=البرز در مسیر توسعه جوانی جمعیت\|ناشر=مهر\|تاریخ=۲۰۲۵-۰۵-۲۵\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="durham_karaj">{{یادکرد پایان‌نامه\|نویسنده=Tavakolian, Bahram\|سال=۱۹۷۸\|عنوان=A Geographical Study of Karaj: A Satellite City in the Urban Region of Tehran\|نوع=رساله دکتری\|دانشگاه=Durham University\|محل=انگلستان\|نشانی=http://etheses.dur.ac.uk/1860/}}</ref>

	جمعیت کرج طی دورهٔ '''۶۰ سالهٔ ۱۳۳۵–۱۳۹۵''' بیش از '''۱۰۰ برابر''' شده‌است،<ref name="zebardast2016">{{یادکرد ژورنال\|نویسندگان=زبردست، اسفندیار و جهانشالو\|سال=۲۰۱۶\|عنوان=تحلیل الگوی رشد شهری در انطباق با معیارهای رشد هوشمند: نمونۀ موردی منطقۀ یک شهرداری کرج\|ژورنال=پژوهش و برنامه‌ریزی شهری\|شماره=۲۷\|صفحه=۱۴۱-۱۶۲\|نشانی=https://sppl.ui.ac.ir/article_26338.html\|زبان=فارسی}}</ref> که این رشد را به یکی از سریع‌ترین رشدهای شهری در جهان تبدیل می‌کند.		جمعیت کرج طی دورهٔ '''۶۰ سالهٔ ۱۳۳۵–۱۳۹۵''' بیش از '''۱۰۰ برابر''' شده‌است،<ref name="zebardast2016">{{یادکرد ژورنال\|نویسندگان=زبردست، اسفندیار و جهانشالو\|سال=۲۰۱۶\|عنوان=تحلیل الگوی رشد شهری در انطباق با معیارهای رشد هوشمند: نمونۀ موردی منطقۀ یک شهرداری کرج\|ژورنال=پژوهش و برنامه‌ریزی شهری\|شماره=۲۷\|صفحه=۱۴۱-۱۶۲\|نشانی=https://sppl.ui.ac.ir/article_26338.html\|زبان=فارسی}}</ref> که این رشد را به یکی از سریع‌ترین رشدهای شهری در جهان تبدیل می‌کند.
خط ۴۴۱:		خط ۴۴۱:
	از دهه ۱۳۷۰ به بعد، نرخ رشد جمعیت کرج کاهش یافته و به '''۳ تا ۴ درصد''' در سال رسیده‌است.<ref name="iranstatis" /> در سال ۱۳۹۵، برای نخستین بار نرخ رشد جمعیت کرج '''منفی''' (−۰٫۲۸ درصد) شد که نشان‌دهندۀ کاهش جمعیت یا کُندی شدید رشد است.<ref name="iranstatis" /> این کاهش ممکن است ناشی از افزایش هزینۀ زندگی، کاهش کیفیت زندگی شهری، آلودگی هوا و مهاجرت معکوس به شهرهای اطراف باشد.<ref name="zebardast2016" />		از دهه ۱۳۷۰ به بعد، نرخ رشد جمعیت کرج کاهش یافته و به '''۳ تا ۴ درصد''' در سال رسیده‌است.<ref name="iranstatis" /> در سال ۱۳۹۵، برای نخستین بار نرخ رشد جمعیت کرج '''منفی''' (−۰٫۲۸ درصد) شد که نشان‌دهندۀ کاهش جمعیت یا کُندی شدید رشد است.<ref name="iranstatis" /> این کاهش ممکن است ناشی از افزایش هزینۀ زندگی، کاهش کیفیت زندگی شهری، آلودگی هوا و مهاجرت معکوس به شهرهای اطراف باشد.<ref name="zebardast2016" />

	استان البرز، که مرکز آن کرج است، در مقطع ۱۳۸۵–۱۳۹۰ با نرخ رشد جمعیتی '''۳٫۰۴ درصد''' در سال، بالاترین نرخ رشد را در بین استان‌های ایران داشته‌است.<ref name="wiki_alborz">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/استان_البرز\|عنوان=استان البرز\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ=۲۰۰۹-۰۷-۲۲\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="iran_demog">{{یادکرد وب\|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Iran\|عنوان=Demographics of Iran\|ناشر=Wikipedia\|تاریخ=۲۰۰۱-۰۵-۰۴\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴~~\|زبان=انگلیسی~~}}</ref> طبق برآوردهای اخیر، استان البرز همچنان با نرخ رشد '''۲٫۴ درصد''' در سال یکی از بالاترین نرخ‌های رشد جمعیتی را در کشور دارد.<ref name="mehrnews_jovani" />		استان البرز، که مرکز آن کرج است، در مقطع ۱۳۸۵–۱۳۹۰ با نرخ رشد جمعیتی '''۳٫۰۴ درصد''' در سال، بالاترین نرخ رشد را در بین استان‌های ایران داشته‌است.<ref name="wiki_alborz">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/استان_البرز\|عنوان=استان البرز\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ=۲۰۰۹-۰۷-۲۲\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="iran_demog">{{یادکرد وب\|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Iran\|عنوان=Demographics of Iran\|ناشر=Wikipedia\|تاریخ=۲۰۰۱-۰۵-۰۴\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴}}</ref> طبق برآوردهای اخیر، استان البرز همچنان با نرخ رشد '''۲٫۴ درصد''' در سال یکی از بالاترین نرخ‌های رشد جمعیتی را در کشور دارد.<ref name="mehrnews_jovani" />

	==== تراکم جمعیتی ====		==== تراکم جمعیتی ====
خط ۴۸۱:		خط ۴۸۱:

	==== مهاجرپذیری ====		==== مهاجرپذیری ====
	کرج پس از تهران، '''بزرگ‌ترین شهر مهاجرپذیر ایران''' بوده‌است<ref name="zebardast2016" /><ref name="wiki_karaj" /> و به همین دلیل به آن لقب '''«ایران کوچک»''' داده شده‌است.<ref name="iranopedia">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.iranopedia.com/karaj\|عنوان=Karaj, Iran: Everything You Have to Know\|ناشر=Iranopedia\|تاریخ=۲۰۱۵-۱۲-۳۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴~~\|زبان=انگلیسی~~}}</ref> بخش قابل توجهی از جمعیت استان البرز به واسطۀ '''مهاجرت داخلی''' افزایش یافته‌است.<ref name="mehrnews_jovani" />		کرج پس از تهران، '''بزرگ‌ترین شهر مهاجرپذیر ایران''' بوده‌است<ref name="zebardast2016" /><ref name="wiki_karaj" /> و به همین دلیل به آن لقب '''«ایران کوچک»''' داده شده‌است.<ref name="iranopedia">{{یادکرد وب\|نشانی=https://www.iranopedia.com/karaj\|عنوان=Karaj, Iran: Everything You Have to Know\|ناشر=Iranopedia\|تاریخ=۲۰۱۵-۱۲-۳۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴}}</ref> بخش قابل توجهی از جمعیت استان البرز به واسطۀ '''مهاجرت داخلی''' افزایش یافته‌است.<ref name="mehrnews_jovani" />

	البرز به دلیل موقعیت جغرافیایی (نزدیکی به تهران و قرارگیری در دامنه‌های البرز)، آب‌وهوای مناسب، و فرصت‌های اقتصادی، یکی از مقاصد اصلی مهاجرت داخلی و حتی خارجی است.<ref name="mehrnews_jovani" /> این مهاجرپذیری به افزایش تراکم جمعیتی منجر شده و ساختار قومیتی متنوعی شامل اقوام پارسی، کرد، لر، بختیاری، و آذری ایجاد کرده‌است.<ref name="mehrnews_jovani" />		البرز به دلیل موقعیت جغرافیایی (نزدیکی به تهران و قرارگیری در دامنه‌های البرز)، آب‌وهوای مناسب، و فرصت‌های اقتصادی، یکی از مقاصد اصلی مهاجرت داخلی و حتی خارجی است.<ref name="mehrnews_jovani" /> این مهاجرپذیری به افزایش تراکم جمعیتی منجر شده و ساختار قومیتی متنوعی شامل اقوام پارسی، کرد، لر، بختیاری، و آذری ایجاد کرده‌است.<ref name="mehrnews_jovani" />

Modir: /* بُعد خانوار */

2026-04-06T11:22:16Z

بُعد خانوار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲
خط ۴۵۳:		خط ۴۵۳:
	بر اساس آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵، بُعد خانوار (میانگین تعداد افراد در یک خانوار) در شهر کرج برابر با '''۳٫۱ نفر''' است.<ref name="iranstatis" /><ref name="salamat_bargozari" /> این رقم نشان می‌دهد که یک خانوادۀ معمولی در کرج تنها '''یک یا دو فرزند''' دارد.<ref name="salamat_bargozari" /> این بُعد خانوار مشابه میانگین کشوری (۳٫۲ نفر) است<ref name="salamat_bargozari" /> و بازتابی از کاهش نرخ باروری در مناطق شهری ایران است.		بر اساس آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵، بُعد خانوار (میانگین تعداد افراد در یک خانوار) در شهر کرج برابر با '''۳٫۱ نفر''' است.<ref name="iranstatis" /><ref name="salamat_bargozari" /> این رقم نشان می‌دهد که یک خانوادۀ معمولی در کرج تنها '''یک یا دو فرزند''' دارد.<ref name="salamat_bargozari" /> این بُعد خانوار مشابه میانگین کشوری (۳٫۲ نفر) است<ref name="salamat_bargozari" /> و بازتابی از کاهش نرخ باروری در مناطق شهری ایران است.

	تعداد خانوارهای شهر کرج در سال ۱۳۹۵ برابر با '''۵۰۸٬۴۲۰ خانوار''' بوده‌است.<ref name="wiki_karaj" /><ref name="karaj_en">{{یادکرد وب\|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Karaj\|عنوان=Karaj\|ناشر=Wikipedia\|تاریخ=۲۰۰۴-۰۹-۱۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴~~\|زبان=انگلیسی~~}}</ref>		تعداد خانوارهای شهر کرج در سال ۱۳۹۵ برابر با '''۵۰۸٬۴۲۰ خانوار''' بوده‌است.<ref name="wiki_karaj" /><ref name="karaj_en">{{یادکرد وب\|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Karaj\|عنوان=Karaj\|ناشر=Wikipedia\|تاریخ=۲۰۰۴-۰۹-۱۱\|تاریخ بازدید=۲ آبان ۱۴۰۴}}</ref>

	==== نسبت جنسی ====		==== نسبت جنسی ====

Modir در ‏۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۱

2026-04-06T11:01:12Z

نمایش تغییرات

Modir در ‏۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۶

2026-04-03T22:46:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۶
خط ۱۱۴:		خط ۱۱۴:

	==== رشته کوه البرز ====		==== رشته کوه البرز ====
	{{~~بخش~~ اصلی\|رشته کوه البرز}}		{{اصلی\|رشته کوه البرز}}

	رشته‌کوه‌های البرز همچون دیواری بلند استان مازندران را از کرج جدا کرده‌است.<ref name="wiki_karaj" /> کرج در دامنهٔ جنوبی البرز مرکزی قرار دارد که یکی از مرتفع‌ترین بخش‌های رشته کوه البرز است.<ref name="alborz_iranpixel">{{یادکرد وب\|نشانی=https://iranpixell.com/معرفی-رشته-کوه-البرز/\|عنوان=رشته کوه البرز: دیواره عظیم شمال ایران\|ناشر=ایران پیکسل\|تاریخ=۲۰۲۱-۰۱-۲۳\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref>		رشته‌کوه‌های البرز همچون دیواری بلند استان مازندران را از کرج جدا کرده‌است.<ref name="wiki_karaj" /> کرج در دامنهٔ جنوبی البرز مرکزی قرار دارد که یکی از مرتفع‌ترین بخش‌های رشته کوه البرز است.<ref name="alborz_iranpixel">{{یادکرد وب\|نشانی=https://iranpixell.com/معرفی-رشته-کوه-البرز/\|عنوان=رشته کوه البرز: دیواره عظیم شمال ایران\|ناشر=ایران پیکسل\|تاریخ=۲۰۲۱-۰۱-۲۳\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref>
خط ۱۶۸:		خط ۱۶۸:

	=== آب و هوا ===		=== آب و هوا ===
	{{~~بخش~~ اصلی\|آب و هوای کرج}}		{{اصلی\|آب و هوای کرج}}

	==== طبقه‌بندی اقلیمی ====		==== طبقه‌بندی اقلیمی ====
خط ۲۵۲:		خط ۲۵۲:

	==== رودخانه کرج ====		==== رودخانه کرج ====
	{{~~بخش~~ اصلی\|رودخانه کرج}}		{{اصلی\|رودخانه کرج}}

	[[رودخانه کرج]] یکی از پرآب‌ترین رودخانه‌های دامنهٔ جنوبی [[البرز]] است که نقش حیاتی در تأمین آب منطقه دارد.<ref name="rodkhane">{{یادکرد وب\|نشانی=https://anyja.ir/magazineDetail/724\|عنوان=معرفی رودخانه کرج + عکس و مسیر دسترسی\|ناشر=آنیجا\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="rod_wiki">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/رودخانه_کرج\|عنوان=رودخانه کرج\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ=۲۰۰۸-۰۶-۱۹\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref>		[[رودخانه کرج]] یکی از پرآب‌ترین رودخانه‌های دامنهٔ جنوبی [[البرز]] است که نقش حیاتی در تأمین آب منطقه دارد.<ref name="rodkhane">{{یادکرد وب\|نشانی=https://anyja.ir/magazineDetail/724\|عنوان=معرفی رودخانه کرج + عکس و مسیر دسترسی\|ناشر=آنیجا\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="rod_wiki">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/رودخانه_کرج\|عنوان=رودخانه کرج\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ=۲۰۰۸-۰۶-۱۹\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref>
خط ۳۰۵:		خط ۳۰۵:

	==== سد امیرکبیر (سد کرج) ====		==== سد امیرکبیر (سد کرج) ====
	{{~~بخش~~ اصلی\|سد امیرکبیر}}		{{اصلی\|سد امیرکبیر}}

	[[سد امیرکبیر]] که '''سد کرج''' نیز نامیده می‌شود، در '''۲۵ کیلومتری''' شمال شهر کرج و کنار [[جادهٔ چالوس]] بر رودخانه کرج احداث شده‌است.<ref name="sad_wiki">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/سد_امیرکبیر\|عنوان=سد امیرکبیر\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ=۲۰۰۷-۰۶-۳۰\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="sad_abin">{{یادکرد وب\|نشانی=https://abin.ir/mag/article/سد-کرج-کجاست-و-چه-سهمی-در-آب-آشامیدنی-دارد\|عنوان=سد کرج کجاست و چه سهمی در آب آشامیدنی دارد\|ناشر=آبین\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref> این سد در سال '''۱۳۴۲''' (۱۹۶۳) به بهره‌برداری رسید و '''اولین سد چندمنظورهٔ ایران''' است.<ref name="sad_wiki" /><ref name="sad_abin" />		[[سد امیرکبیر]] که '''سد کرج''' نیز نامیده می‌شود، در '''۲۵ کیلومتری''' شمال شهر کرج و کنار [[جادهٔ چالوس]] بر رودخانه کرج احداث شده‌است.<ref name="sad_wiki">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/سد_امیرکبیر\|عنوان=سد امیرکبیر\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ=۲۰۰۷-۰۶-۳۰\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref><ref name="sad_abin">{{یادکرد وب\|نشانی=https://abin.ir/mag/article/سد-کرج-کجاست-و-چه-سهمی-در-آب-آشامیدنی-دارد\|عنوان=سد کرج کجاست و چه سهمی در آب آشامیدنی دارد\|ناشر=آبین\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref> این سد در سال '''۱۳۴۲''' (۱۹۶۳) به بهره‌برداری رسید و '''اولین سد چندمنظورهٔ ایران''' است.<ref name="sad_wiki" /><ref name="sad_abin" />
خط ۵۴۶:		خط ۵۴۶:
	گویش کرجی برگرفته از گویش و زبان مادی البرزی است<ref name="karaj_guyesh" /> و با دیگر همسایگان شمالی (استان‌های مازندران و گیلان) به لحاظ دستوری و واژگان، لغات مشترکی دارد.<ref name="karaj_guyesh" /> گویش مادی البرزی عاری از کلمات عربی، ترکی و دیگر زبان‌های رایج در این حوالی است.<ref name="karaj_guyesh" />		گویش کرجی برگرفته از گویش و زبان مادی البرزی است<ref name="karaj_guyesh" /> و با دیگر همسایگان شمالی (استان‌های مازندران و گیلان) به لحاظ دستوری و واژگان، لغات مشترکی دارد.<ref name="karaj_guyesh" /> گویش مادی البرزی عاری از کلمات عربی، ترکی و دیگر زبان‌های رایج در این حوالی است.<ref name="karaj_guyesh" />

	نخستین کار علمی-پژوهشی دربارۀ گویش کرجی توسط محققان ایرانی انجام شده‌است.<ref name="sid_guyesh">{{یادکرد ~~ژورنال~~\|نویسندگان=شقاقی، ویدا و دیگران\|سال=۲۰۱۲\|عنوان=گویش کرجی\|ژورنال=مجله زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان\|شماره=۷\|صفحه=۱۳۵-۱۵۸\|نشانی=https://www.sid.ir/FileServer/SF/3221391h0707.pdf\|زبان=فارسی}}</ref>		نخستین کار علمی-پژوهشی دربارۀ گویش کرجی توسط محققان ایرانی انجام شده‌است.<ref name="sid_guyesh">{{یادکرد وب\|نویسندگان=شقاقی، ویدا و دیگران\|سال=۲۰۱۲\|عنوان=گویش کرجی\|ژورنال=مجله زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان\|شماره=۷\|صفحه=۱۳۵-۱۵۸\|نشانی=https://www.sid.ir/FileServer/SF/3221391h0707.pdf\|زبان=فارسی}}</ref>

	==== گویش شمیرانی (شمالی) ====		==== گویش شمیرانی (شمالی) ====

Modir: /* موقعیت جغرافیایی */

2026-04-03T22:40:08Z

موقعیت جغرافیایی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۰
خط ۸۳:		خط ۸۳:

	=== موقعیت جغرافیایی ===		=== موقعیت جغرافیایی ===
	{{~~مقاله~~ اصلی\|موقعیت جغرافیایی کرج}}		{{اصلی\|موقعیت جغرافیایی کرج}}

	شهر کرج در '''۳۶ کیلومتری''' غرب تهران، در کرانهٔ غربی [[رودخانه کرج]] و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده‌است.<ref name="wiki_karaj">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/کرج\|عنوان=کرج\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref>		شهر کرج در '''۳۶ کیلومتری''' غرب تهران، در کرانهٔ غربی [[رودخانه کرج]] و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده‌است.<ref name="wiki_karaj">{{یادکرد وب\|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/کرج\|عنوان=کرج\|ناشر=ویکی‌پدیا\|تاریخ بازدید=۳۱ مهر ۱۴۰۳\|زبان=فارسی}}</ref>

Modir: /* منابع آب زیرزمینی */

2026-03-16T13:49:07Z

منابع آب زیرزمینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۹
خط ۳۴۹:		خط ۳۴۹:

	==== منابع آب زیرزمینی ====		==== منابع آب زیرزمینی ====
	کرج از منابع آب زیرزمینی نیز برخوردار است، اما برداشت بی‌رویه و افزایش جمعیت موجب افت سطح آب‌های زیرزمینی و ایجاد [[فرونشست زمین]] در برخی مناطق شده‌است.		کرج از منابع آب زیرزمینی نیز برخوردار است، اما برداشت بی‌رویه و افزایش جمعیت موجب افت سطح آب‌های زیرزمینی و ایجاد فرونشست زمین در برخی مناطق شده‌است.

	=== خاک و پوشش گیاهی ===		=== خاک و پوشش گیاهی ===

Modir: /* رشته کوه البرز */

2026-03-16T13:15:13Z

رشته کوه البرز

نمایش تغییرات

Modir در ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۴

2026-02-27T10:44:54Z

نمایش تغییرات

Modir: /* محیط زیست و چالش‌های زیست‌محیطی */

2025-11-02T19:59:08Z

محیط زیست و چالش‌های زیست‌محیطی

نمایش تغییرات

Modir: /* نقش کرج در انقلاب اسلامی */

2025-10-31T13:57:52Z

نقش کرج در انقلاب اسلامی

نمایش تغییرات