نمایش مبدأ برای موسسه تحقیقات علوم باغبانی

{{جعبه اطلاعات سازمان
| name = موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران
| native_name =
| logo =باغبانی.png
| logo_size =
| logo_alt =
| image =
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| established = ۱۳۹۳ (رسمی)<ref name="hsri-history">وب‌سایت رسمی موسسه تحقیقات علوم باغبانی؛ تاریخچه و تشکیلات.</ref>
| type = موسسه پژوهشی دولتی
| headquarters = کرج، بلوار شهید فهمیده، مجموعهٔ موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور، ایران
| coordinates =
| membership =
| leader_title = رئیس
| leader_name = محی‌الدین پیرخضری
| parent_organization = سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی
| affiliations = وزارت جهاد کشاورزی 
| budget =
| employees = حدود ۱۹۱ نفر (اعضای هیئت علمی و محققان)<ref name="civilica-overview">خلاصه فعالیت‌های علمی مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی، سیویلیکا.</ref>
| website = {{URL|https://hsri.ac.ir}}
| footnotes =
}}

'''موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران''' (به انگلیسی: ''Horticultural Sciences Research Institute of Iran'') یکی از موسسه‌های تخصصی زیرمجموعهٔ [[سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی]] (تات) در [[وزارت جهاد کشاورزی (ایران)|وزارت جهاد کشاورزی ایران]] است که در شهر [[کرج]] (استان [[البرز]]) واقع شده و وظیفهٔ برنامه‌ریزی، هماهنگی و اجرای پژوهش‌های باغبانی در سطح کشور را بر عهده دارد.<ref name="hsri-history" /><ref name="tati-org">سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، معرفی موسسات تابعه.</ref><ref name="hsri-structure">ساختار و تشکیلات موسسه تحقیقات علوم باغبانی، وب‌سایت رسمی.</ref> این موسسه در سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴–۲۰۱۵ میلادی) به‌صورت رسمی افتتاح شد، اما ریشه‌های تشکیلاتی آن به دهه‌های پیشین و تشکیل بخش‌های تحقیقات باغبانی در قالب موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر بازمی‌گردد.<ref name="hsri-history" /><ref name="hsri-overview">موسسه تحقیقات علوم باغبانی، رتبه و انتخاب رشته، ۱۳۳۹ به‌عنوان ریشهٔ تشکیلاتی.</ref>

موسسه تحقیقات علوم باغبانی با شبکه‌ای از پژوهشکده‌ها و ایستگاه‌های تحقیقاتی در سراسر ایران، پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای در حوزه‌های میوه‌کاری، سبزی‌کاری، گیاهان دارویی، گیاهان زینتی و فضای سبز، و نیز بیوتکنولوژی و اصلاح گیاهان باغی را هدایت می‌کند.<ref name="hsri-history" /><ref name="hort-journal">نشریه علوم باغبانی ایران، حوزه‌های پوشش.</ref>

== تاریخچه ==
تحقیقات باغبانی در ایران پیش از تأسیس رسمی این موسسه، در قالب «بخش تحقیقات باغبانی» در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر انجام می‌شد؛ در سال ۱۳۵۰ بخش تحقیقات باغبانی تأسیس و در سال ۱۳۵۷ بخش سبزی و صیفی از آن تفکیک شد.<ref name="hsri-history" />

در سال ۱۳۶۹ پیشنهاد تشکیل «موسسه تحقیقات علوم باغبانی» از سوی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر به سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی ارائه شد و با افزایش نیروهای متخصص و تقویت ساختار در دههٔ ۱۳۸۰، زمینهٔ تأسیس رسمی فراهم گردید.<ref name="hsri-history" />

سرانجام به منظور ارتقاء تحقیقات باغبانی در کشور، موسسه تحقیقات علوم باغبانی از تجمیع موسسات تک‌محصولی پسته، خرما و میوه‌های گرمسیری، مرکبات ، پژوهشکده گل و گیاهان زینتی، مرکز تحقیقات چای، بخش تحقیقات باغبانی و بخش تحقیقات سبزی و صیفی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر ایجاد گردیده است. واحدهای تحقیقاتی تابعه در طی سال‌های گذشته زیر ساخت های ارزشمندی ایجاد و با فعالیت در تحقیقات کاربردی محصولات مربوطه دستاوردهای موثری را بدست آورده‌اند. به منظور هم سویی و هماهنگی بیشتر در مجموعه‌های تحقیقاتی مربوطه و استفاده بهینه از امکانات و زیر ساخت های تحقیقاتی موجود، موسسه تحقیقات علوم باغبانی بر اساس مصوبه شورای عالی اداری و تایید هیات امناء سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی صورت گرفت و در دههٔ فجر انقلاب اسلامی سال ۱۳۹۳ به‌طور رسمی افتتاح شد و به‌عنوان متولی ملی تحقیقات باغبانی کشور فعالیت خود را آغاز کرد.<ref name="hsri-history" /><ref name="hsri-overview" />

== مأموریت و اهداف ==
مأموریت اصلی موسسه، «ارتقای تحقیقات باغبانی کشور» از طریق برنامه‌ریزی کلان، اجرای پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای، و انتقال یافته‌ها به بهره‌برداران است.<ref name="hsri-history" /><ref name="hsri-mission">معاون پژوهشی مؤسسه، بیانیه مأموریت، ۱۴۰۴.</ref>

برخی از اهداف کلان موسسه عبارتند از:<ref name="hsri-history" />
* تبیین سیاست‌ها و خط‌مشی‌های کلان تحقیقاتی باغبانی کشور و مشارکت در سیاست‌گذاری محصولات باغبانی با توجه به بازارهای داخلی و صادراتی.
* برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌های پژوهشی باغبانی با مشارکت بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی داخلی و خارجی.
* استفاده بهینه از منابع ژنتیکی و باغی کشور با بهره‌گیری از روش‌های نوین از جمله فناوری‌های زیستی.
* فراهم آوردن امکانات و زیرساخت‌های پژوهشی متناسب با نیازهای باغبانی کشور.

== وظایف و حوزه‌های فعالیت ==
وظایف موسسه در اسناد سازمانی به‌صورت کلی شامل موارد زیر است:<ref name="hsri-history" />
* بررسی و شناسایی نیازهای پژوهشی کشور در حوزهٔ علوم باغبانی.
* انجام طرح‌های پژوهشی بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای برای استفادهٔ بهینه از منابع باغی کشور.
* فراهم‌سازی امکانات و تجهیزات پژوهشی مرتبط با باغبانی.
* همکاری با دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و بخش خصوصی در اجرای پروژه‌های مشترک.

حوزه‌های موضوعی فعالیت موسسه معمولاً شامل میوه‌کاری، سبزی‌کاری، گیاهان دارویی، گیاهان زینتی و فضای سبز، و نیز مباحث بیوتکنولوژی و اصلاح گیاهان باغی است.<ref name="hort-journal" /><ref name="hsri-journals">نشریات موسسه، حوزه‌های پوشش.</ref>

== ساختار سازمانی و پژوهشکده‌ها ==
موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران در چارچوب سازمان تات فعالیت می‌کند و ساختار آن بر مبنای چند پژوهشکدهٔ تخصصی و شبکه‌ای از بخش‌ها و ایستگاه‌های تحقیقاتی در سراسر کشور طراحی شده است.<ref name="hsri-history" /><ref name="icri-research">پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، وب‌سایت رسمی.</ref>

بر اساس اسناد و وب‌سایت‌های رسمی، پژوهشکده‌های تابعهٔ موسسه شامل موارد زیر است:<ref name="icri-research" />
* '''پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری''' (واقع در [[رامسر]]، استان [[مازندران]])
* '''پژوهشکده گل و گیاهان زینتی'''
* '''پژوهشکده خرما و میوه‌های گرمسیری'''
* '''پژوهشکده میوه‌های معتدله و سردسیری'''
* '''پژوهشکده گلخانه و محیط‌های کنترل‌شده'''
* '''پژوهشکده پسته'''
* '''پژوهشکده چای'''

این پژوهشکده‌ها هر یک مسئولیت برنامه‌ریزی و اجرای پژوهش‌های تخصصی در حوزهٔ محصولات مربوطه را بر عهده دارند و با ایستگاه‌های تحقیقاتی استانی و مراکز تحقیقات کشاورزی همکاری می‌کنند.<ref name="icri-research" />

در سطح موسسه، ریاست موسسه بر عهدهٔ یک رئیس است که معاونان پژوهشی، فناوری و انتقال یافته‌ها، و نیز مدیران بخش‌های مختلف او را در ادارهٔ امور یاری می‌دهند.<ref name="hsri-history" /><ref name="hsri-president">مصاحبه با رئیس موسسه، ۱۴۰۵.</ref>

== اعضای هیئت علمی ==
بر اساس نمایه‌های علمی داخلی (مانند [[سیویلیکا]] و مگیران) و اطلاعات منتشرشده از موسسه، برخی از اعضای شناخته‌شدهٔ هیئت علمی موسسه تحقیقات علوم باغبانی عبارتند از:<ref name="civilica-overview" /><ref name="civilica-profs" /><ref name="magiran-hassani" />
* '''دکتر داراب حسنی''' – استاد/دانشیار موسسه، متخصص علوم باغبانی و اصلاح نباتات با تمرکز بر ژنتیک و به‌نژادی درختان میوه (از جمله سیب، گردو و توت‌فرنگی). وی عضو هیئت تحریریهٔ چندین نشریهٔ تخصصی از جمله «نشریهٔ نهال و بذر»، «مجلهٔ علوم باغبانی ایران» و «پژوهش در علوم باغبانی» است.<ref name="civilica-profs" /><ref name="magiran-hassani" />
* '''دکتر منصوره کشاورزی''' – دانشیار موسسه تحقیقات علوم باغبانی کرج.<ref name="civilica-profs" />
* '''دکتر حمید عبداللهی''' – دانشیار موسسه، با فعالیت‌های پژوهشی در زمینهٔ ارزیابی ارقام و پایه‌های میوه‌های سردسیری و میان‌رس.<ref name="civilica-profs" />
* '''دکتر محی‌الدین پیرخضری''' – رئیس موسسه تحقیقات علوم باغبانی در سال‌های اخیر، با تأکید بر توسعهٔ باغبانی دیم و مدیریت منابع آب در شرایط تغییر اقلیم.<ref name="hsri-president" />
* '''دکتر شکراله حاجی‌وند''' – از رؤسای پیشین موسسه که در دورهٔ مدیریت وی گزارش‌های عملکرد و معرفی دستاوردهای تجاری‌سازی‌شدهٔ موسسه منتشر شده است.<ref name="hsri-report-1400" />

علاوه بر این افراد، ده‌ها محقق و عضو هیئت علمی در پژوهشکده‌های مختلف موسسه (مرکبات، پسته، خرما، گل و گیاهان زینتی، چای و…) فعالیت دارند که در پایگاه‌های استنادی داخلی مقالات و طرح‌های پژوهشی متعددی از آن‌ها نمایه شده است.<ref name="civilica-overview" /><ref name="icri-research" />

== دستاوردها ==
دستاوردهای موسسه تحقیقات علوم باغبانی را می‌توان در چند محور کلی دسته‌بندی کرد: معرفی ارقام و پایه‌های جدید، فناوری‌های کشت و داشت، مدیریت آفات و بیماری‌ها، و توسعهٔ محصولات دانش‌بنیان و قابل تجاری‌سازی.<ref name="civilica-overview" /><ref name="hsri-achievements-18" /><ref name="hsri-9-varieties" />

=== معرفی ارقام و پایه‌های جدید باغی ===
یکی از شاخص‌ترین دستاوردهای موسسه، معرفی ده‌ها رقم و پایهٔ جدید در محصولات مختلف باغی است. برای نمونه در سال ۱۳۹۷، رئیس وقت موسسه (دکتر داراب حسنی) از معرفی '''۹ رقم جدید باغی''' به‌عنوان مهم‌ترین دستاورد سال خبر داد.<ref name="hsri-9-varieties" />

در حوزهٔ گل و گیاهان زینتی، محققان به‌نژادی موسسه در پژوهشکده گل و گیاهان زینتی از میان حدود '''۲۰۰۰ ژنوتیپ زنبق'''، تعداد '''۵۰ نمونه''' را به‌عنوان نمونه‌های برتر برای تولید ارقام جدید شناسایی و معرفی کردند.<ref name="hsri-9-varieties" />

در سایر محصولات نیز طرح‌های متعددی برای ارزیابی و معرفی ارقام جدید سیب، گلابی، هلو، شلیل، زردآلو، بادام، پسته، مرکبات، خرما و کیوی اجرا شده که نتایج آن‌ها در قالب مقالات و دستورالعمل‌های فنی منتشر شده است.<ref name="civilica-overview" />

=== فناوری‌های کشت، داشت و برداشت ===
موسسه در زمینهٔ تدوین پروتکل‌های کشت و داشت محصولات باغی، از جمله:<ref name="civilica-overview" />
* دستورالعمل‌های '''گرده‌افشانی مصنوعی''' در ملون‌ها و بادام
* پروتکل‌های '''ریزازدیادی''' برای گل‌های آپارتمانی مانند آگلونما
* روش‌های '''هرس و تربیت''' درختان میوه (از جمله کیوی، انار، زیتون و مرکبات)
* راهکارهای '''تغذیهٔ بهینه''' و محلول‌پاشی ریزمغذی‌ها برای بهبود کمیت و کیفیت میوه

را توسعه داده و در اختیار باغداران و کارشناسان قرار داده است.<ref name="civilica-overview" /><ref name="icri-research" />

=== مدیریت آفات، بیماری‌ها و نماتدها ===
از دیگر دستاوردهای مهم، پژوهش‌های مربوط به کنترل بیولوژیک و شیمیایی آفات و بیماری‌های باغی است؛ از جمله:<ref name="civilica-overview" />
* ارزیابی قارچ‌های ''Beauveria bassiana'' برای کنترل آفات انباری خرما
* بررسی مقاومت ارقام پسته به نماتد مولد زخم ریشه (''Meloidogyne javanica'')
* مطالعهٔ پراکندگی جغرافیایی نماتد ''Pratylenchus loosi'' در باغ‌های چای و همبستگی آن با ویژگی‌های خاک
* ارزیابی سموم سیستمیک برای کنترل بیماری پوسیدگی فیتوفترایی پسته

این پژوهش‌ها مبنای تدوین راهکارهای مدیریتی و توصیه‌های فنی برای باغداران شده‌اند.<ref name="civilica-overview" />

=== دستاوردهای قابل تجاری‌سازی ===
در سال ۱۳۹۹، معاون پژوهش و انتقال یافته‌های موسسه اعلام کرد که '''۱۸ دستاورد محققان علوم باغبانی کشور''' برای تجاری‌سازی معرفی شده‌اند که نشان‌دهندهٔ حرکت موسسه به سمت پژوهش‌های کاربردی و درآمدزا است.<ref name="hsri-achievements-18" />

این دستاوردها شامل ارقام جدید، پایه‌های مقاوم، فناوری‌های کشت گلخانه‌ای، و روش‌های افزایش بهره‌وری آب و خاک در باغات است که می‌توانند مبنای تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌های کشاورزی قرار گیرند.<ref name="hsri-history" /><ref name="hsri-achievements-18" />

== ایستگاه‌ها و مراکز پژوهشی مرتبط ==
موسسه از طریق شبکه‌ای از ایستگاه‌های تحقیقاتی در استان‌های مختلف، پژوهش‌های منطقه‌ای و اقلیمی را دنبال می‌کند. برخی از این ایستگاه‌ها و مراکز در البرز و کرج متمرکزند و به موضوعاتی مانند آفات و بیماری‌های گیاهی، مدیریت تلفیقی، و آزمون ارقام می‌پردازند.<ref name="hsri-stations-karaj" /><ref name="hsri-kamalshahr" /><ref name="hsri-station-map" />

برای نمونه، ایستگاه تحقیقات باغبانی کرج (از جمله در منطقهٔ [[کمال‌شهر]]) در زمینهٔ آموزش کشاورزان، کنترل آفات و بیماری‌ها، و همکاری با سازمان جهاد کشاورزی استان البرز فعالیت دارد.<ref name="hsri-stations-karaj" /><ref name="hsri-kamalshahr" />

== نشریات علمی وابسته ==
موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران ناشر یا صاحب‌امتیاز برخی نشریات تخصصی در حوزهٔ باغبانی است؛ از جمله:<ref name="hsri-journal-1" /><ref name="hsri-journal-2" />
* '''مجلهٔ پژوهش در علوم باغبانی''' که به‌صورت دو فصلنامه منتشر می‌شود و هدف آن تبیین جایگاه پژوهش‌های باغبانی، ارائهٔ راهکارهای کاربردی و ایجاد فضای تبادل اندیشه میان متخصصان است.<ref name="hsri-journal-1" />
* '''نشریهٔ علوم باغبانی ایران''' (''Iranian Journal of Horticultural Science'') که به‌عنوان یکی از نشریات معتبر این حوزه، مقالات پژوهشی محققان را در زمینه‌های میوه‌کاری، سبزی‌کاری، گیاهان دارویی، گیاهان زینتی و بیوتکنولوژی منتشر می‌کند.<ref name="hsri-journal-2" />

== موقعیت جغرافیایی و اطلاعات==
موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران در شهر کرج، استان البرز، واقع در مجموعهٔ موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور قرار دارد.

آدرس: کرج، بلوار شهید فهمیده، مجموعهٔ موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور، موسسه تحقیقات علوم باغبانی.

کد پستی: ۳۱۳۵۹۳۳۱۵۱

 تلفن: ۰۲۶–۹۱۰۰۳۷۹۷

وب‌سایت رسمی: hsri.ac.ir

==جستارهای وابسته==
* [[موسسه تحقیقات علوم دامی کشور]]
*[[موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال]]

[[رده:موسسات تحقیقاتی استان البرز]]
[[رده:موسسات تحقیقاتی کرج]]
[[رده:موسسات تحقیقاتی کشاورزی]]


==منابع==
{{پانویس}}