محمود اسکندری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی البرز
دیداریویکی‌متن
صفحه‌ای تازه حاوی «'''محمود اسکندری''' (۵ شهریور ۱۳۲۶ کرج – ۱۲ آبان ۱۳۸۰) سرهنگ خلبان جنگنده نیروی هوایی ارتش ایران و یکی از برجسته‌ترین خلبانان فانتوم ایران در دوران جنگ ایران و عراق بود. وی به‌واسطه عملیات‌های مهم و تأثیرگذاری که در جنگ انجام داد، به...» ایجاد کرد
 
 
(۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''محمود اسکندری''' (۵ شهریور ۱۳۲۶ [[کرج]] – ۱۲ آبان ۱۳۸۰) سرهنگ [[خلبان]] جنگنده [[نیروی هوایی ارتش ایران]] و یکی از برجسته‌ترین خلبانان [[فانتوم]] ایران در دوران [[جنگ ایران و عراق]] بود. وی به‌واسطه عملیات‌های مهم و تأثیرگذاری که در جنگ انجام داد، به‌عنوان "مرد ماموریت‌های غیرممکن" شهرت یافت.<ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4031799-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 محمود اسکندری نابغه جنگ کیست؟ + عکس]. دنیای اقتصاد. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/Mahmoud_Eskandari Mahmoud Eskandari]. ویکی‌پدیای انگلیسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://newspaper.irandaily.ir/7480/8/6928 A tale of patriotism, bravery of an Iranian pilot]. Iran Daily. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
'''محمود اسکندری''' (۵ شهریور ۱۳۲۶ [[کرج]] – ۱۲ آبان ۱۳۸۰) سرهنگ [[خلبان]] جنگنده [[نیروی هوایی ارتش ایران]] و یکی از برجسته‌ترین خلبانان [[فانتوم]] ایران در دوران [[جنگ ایران و عراق]] بود. وی به‌واسطه عملیات‌های مهم و تأثیرگذاری که در جنگ انجام داد، به‌عنوان "مرد ماموریت‌های غیرممکن" شهرت یافت.<ref name="wiki-fa">{{یادکرد وب|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/محمود_اسکندری|عنوان=محمود اسکندری|وبگاه=ویکی‌پدیای فارسی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="donya">{{یادکرد وب|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4031799-محمود-اسکندری-نابغه-جنگ-کیست-عکس|عنوان=محمود اسکندری نابغه جنگ کیست؟ + عکس|وبگاه=دنیای اقتصاد|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="wiki-en">{{یادکرد وب|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Mahmoud_Eskandari|عنوان=Mahmoud Eskandari|وبگاه=ویکی‌پدیای انگلیسی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="irandaily">{{یادکرد وب|نشانی=https://newspaper.irandaily.ir/7480/8/6928|عنوان=A tale of patriotism, bravery of an Iranian pilot|وبگاه=Iran Daily|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref>


== تولد و نشات ==
== تولد و نشأت ==


[[محمود اسکندری]] در ۵ شهریور ۱۳۲۶ در [[کرج]] در [[استان البرز]] متولد شد. او تا سن بیست سالگی در زادگاهش زندگی کرد و پس از اتمام تحصیلات متوسطه و دریافت مدرک دیپلم، در ۵ شهریور ۱۳۴۶ وارد [[نیروی هوایی ارتش]] شد.<ref> [https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1125748-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87 محمود اسکندری، خلبان مشهور جنگنده در تاریخ جنگ ایران عراق، مرگ ناباورانه با پراید در جاده]. رکنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [http://www.raheshalamche.com/post/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87H3%D8%AA%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D9%88%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9-52 مقایسه خلبانان ایران‌آمریکاوسرائیل درحمله بهH3تان‌هوا و اوسیراک]. راهش علمچه. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5927269/%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%86%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF سالگرد درگذشت محمود اسکندری در مدافنش برگزار می‌شود]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
[[محمود اسکندری]] در ۵ شهریور ۱۳۲۶ در [[کرج]] در [[استان البرز]] متولد شد. او تا سن بیست سالگی در زادگاهش زندگی کرد و پس از اتمام تحصیلات متوسطه و دریافت مدرک دیپلم، در ۵ شهریور ۱۳۴۶ وارد [[نیروی هوایی ارتش]] شد.<ref name="rokna">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.rokna.net/بخش-اخبار-سیاسی-74/1125748-محمود-اسکندری-خلبان-مشهور-جنگنده-در-تاریخ-جنگ-ایران-عراق-مرگ-ناباورانه-با-پراید-در-جاده|عنوان=محمود اسکندری، خلبان مشهور جنگنده در تاریخ جنگ ایران عراق، مرگ ناباورانه با پراید در جاده|وبگاه=رکنا|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="wiki-fa"/><ref name="raheshalamche1">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.raheshalamche.com/post/مقایسه-خلبانان-ایران‌آمریکاوسرائیل-درحمله-بهH3تان‌هوا-و-اوسیراک-52|عنوان=مقایسه خلبانان ایران‌آمریکاوسرائیل درحمله بهH3تان‌هوا و اوسیراک|وبگاه=راهش علمچه|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mehr1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5927269/سالگرد-درگذشت-محمود-اسکندری-در-مدافنش-برگزار-می-شود|عنوان=سالگرد درگذشت محمود اسکندری در مدافنش برگزار می‌شود|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref>


== تحصیلات و آموزش خلبانی ==
== تحصیلات و آموزش خلبانی ==


اسکندری در ۲۰ دی سال ۱۳۴۸ نشان خلبانی دریافت کرد و برای تکمیل دوره آموزشی به پایگاه هوایی [[رسالپور پاکستان]] اعزام شد. آموزش پرواز در پاکستان در آن دوران نسبت به آمریکا از نظر کیفیت عملی بهتر بود و خلبانان ایرانی مهارت‌های بالایی در آنجا کسب می‌کردند. پس از اتمام دوره آموزشی، در ۱۴ مهر سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت.<ref> [http://www.raheshalamche.com/post/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87H3%D8%AA%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D9%88%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9-52 مقایسه خلبانان ایران‌آمریکاوسرائیل درحمله بهH3تان‌هوا و اوسیراک]. راهش علمچه. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5702928/%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B4%D9%88%D9%85 نزدیک بود از دوره خلبانی در پاکستان حذف شوم]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1363384/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%AF آموزش در پاکستان بهتر از آمریکا بود]. مشرق نیوز. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5927269/%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%86%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF سالگرد درگذشت محمود اسکندری در مدافنش برگزار می‌شود]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
اسکندری در ۲۰ دی سال ۱۳۴۸ نشان خلبانی دریافت کرد و برای تکمیل دوره آموزشی به پایگاه هوایی [[رسالپور پاکستان]] اعزام شد. آموزش پرواز در پاکستان در آن دوران نسبت به [[ایالات متحده آمریکا]] از نظر کیفیت عملی بهتر بود و خلبانان ایرانی مهارت‌های بالایی در آنجا کسب می‌کردند. پس از اتمام دوره آموزشی، در ۱۴ مهر سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت.<ref name="raheshalamche1"/><ref name="mehr2">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5702928/نزدیک-بود-از-دوره-خلبانی-در-پاکستان-حذف-شوم|عنوان=نزدیک بود از دوره خلبانی در پاکستان حذف شوم|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mashregh1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mashreghnews.ir/news/1363384/آموزش-در-پاکستان-بهتر-از-آمریکا-بود|عنوان=آموزش در پاکستان بهتر از آمریکا بود|وبگاه=مشرق نیوز|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mehr1"/>


== زندگی شخصی ==
== زندگی شخصی ==


[[محمود اسکندری]] با [[توران حاجی‌خانی]] ازدواج کرد که این زندگی مشترک حاصل سه فرزند به نام‌های محمد، مریم و ملیسا داشت. همسر وی در ۱۴ آذر ۱۴۰۱ در پی حمله قلبی درگذشت و طبق وصیت در کنار همسرش در [[امامزاده حیدر کلاک]] کرج به خاک سپرده شد.<ref> [https://36540666.khabarban.com همسر محمود اسکندری درگذشت]. خبرگزاری دانشجو (از طریق خبربان). تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://36535954.khabarban.com همسر محمود اسکندری درگذشت]. خبرگزاری دانشجو (از طریق خبربان). تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5649131/%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF پیکر همسر محمود اسکندری کنار وی به خاک سپرده می‌شود]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.instagram.com/p/ClwxErFstOw/ پست اینستاگرامی درباره همسر اسکندری]. اینستاگرام. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://khabarfarsi.com/u/135479713 خبرفارسی]. خبرفارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
[[محمود اسکندری]] با [[توران حاجی‌خانی]] ازدواج کرد که این زندگی مشترک حاصل سه فرزند به نام‌های محمد، مریم و ملیسا داشت. همسر وی در ۱۴ آذر ۱۴۰۱ در پی حمله قلبی درگذشت و طبق وصیت در کنار همسرش در [[امامزاده حیدر کلاک]] [[کرج]] به خاک سپرده شد.<ref name="khabarban1">{{یادکرد وب|نشانی=https://36540666.khabarban.com|عنوان=همسر محمود اسکندری درگذشت|وبگاه=خبربان|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="khabarban2">{{یادکرد وب|نشانی=https://36535954.khabarban.com|عنوان=همسر محمود اسکندری درگذشت|وبگاه=خبربان|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mehr3">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5649131/پیکر-همسر-محمود-اسکندری-کنار-وی-به-خاک-سپرده-می-شود|عنوان=پیکر همسر محمود اسکندری کنار وی به خاک سپرده می‌شود|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="instagram">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.instagram.com/p/ClwxErFstOw/|عنوان=پست اینستاگرامی درباره همسر اسکندری|وبگاه=اینستاگرام|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="khabarfarsi1">{{یادکرد وب|نشانی=https://khabarfarsi.com/u/135479713|عنوان=خبرفارسی|وبگاه=خبرفارسی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref>


== عملیات‌های مهم در جنگ ایران و عراق ==
== عملیات‌های مهم در جنگ ایران و عراق ==


[[محمود اسکندری]] در طول [[جنگ تحمیلی]] حضور فعال و مؤثری داشت و تا سال ۱۳۶۴ در مجموع ۳۲۴۴ ساعت و ۴۰ دقیقه پرواز جنگی با هواپیمای فانتوم F-4 انجام داد. او در طول جنگ ۲۰ بار پالایشگاه‌های عراق را بمباران و ۷ مرتبه به [[بغداد]] حمله کرد. از جمله عملیات‌های مهم او عبارتند از:<ref> [https://namnak.com/mahmoud-eskandari-biography.p106630 زندگینامه محمود اسکندری]. نمناک. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8854792/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید]. یقین. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5927269/%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%86%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF سالگرد درگذشت محمود اسکندری در مدافنش برگزار می‌شود]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [http://www.raheshalamche.com/post/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87H3%D8%AA%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D9%88%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9-52 مقایسه خلبانان ایران‌آمریکاوسرائیل درحمله بهH3تان‌هوا و اوسیراک]. راهش علمچه. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
[[محمود اسکندری]] در طول [[جنگ تحمیلی]] حضور فعال و مؤثری داشت و تا سال ۱۳۶۴ در مجموع ۳۲۴۴ ساعت و ۴۰ دقیقه پرواز جنگی با هواپیمای فانتوم F-4 انجام داد. او در طول جنگ ۲۰ بار پالایشگاه‌های عراق را بمباران و ۷ مرتبه به [[بغداد]] حمله کرد. از جمله عملیات‌های مهم او عبارتند از:<ref name="namnak">{{یادکرد وب|نشانی=https://namnak.com/mahmoud-eskandari-biography.p106630|عنوان=زندگینامه محمود اسکندری|وبگاه=نمناک|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="yjc1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/8854792/تاریخ-شفاهی-خلبان-محمود-اسکندری-به-چاپ-سوم-رسید|عنوان=تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید|وبگاه=یقین|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mehr1"/><ref name="raheshalamche1"/>


=== عملیات اچ-۳ (۱۵ فروردین ۱۳۶۰) ===
=== عملیات اچ-۳ (۱۵ فروردین ۱۳۶۰) ===


اسکندری در عملیات حمله به پایگاه‌های الولید در مرز اردن (معروف به عملیات اچ-۳) که یکی از پیچیده‌ترین عملیات‌های هوایی جهان محسوب می‌شود، نقش سب‌لیدری (نفر دوم) را بر عهده داشت. این عملیات توسط شرکت [[مک‌دانل داگلاس]] سازنده هواپیمای فانتوم به‌عنوان کامل‌ترین عملیات انجام شده توسط این نوع هواپیما شناخته شد. در این عملیات بیش از ۴۸ فروند هواپیمای عراقی نابود شد.<ref> [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4031799-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 محمود اسکندری نابغه جنگ کیست؟ + عکس]. دنیای اقتصاد. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8854792/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید]. یقین. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1125748-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87 محمود اسکندری، خلبان مشهور جنگنده در تاریخ جنگ ایران عراق، مرگ ناباورانه با پراید در جاده]. رکنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
اسکندری در عملیات حمله به پایگاه‌های الولید در مرز [[اردن]] (معروف به عملیات اچ-۳) که یکی از پیچیده‌ترین عملیات‌های هوایی جهان محسوب می‌شود، نقش سب‌لیدری (نفر دوم) را بر عهده داشت. این عملیات توسط شرکت [[مک‌دانل داگلاس]] سازنده هواپیمای فانتوم به‌عنوان کامل‌ترین عملیات انجام شده توسط این نوع هواپیما شناخته شد. در این عملیات بیش از ۴۸ فروند هواپیمای عراقی نابود شد.<ref name="donya"/><ref name="yjc1"/><ref name="wiki-fa"/><ref name="rokna"/>


=== عملیات انهدام پل اروند (۱۷ اردیبهشت ۱۳۶۱) ===
=== عملیات انهدام پل اروند (۱۷ اردیبهشت ۱۳۶۱) ===


یکی از مهم‌ترین عملیات‌های اسکندری، انهدام پل استراتژیک عراق بر روی [[اروندرود]] بود که نقش تعیین‌کننده‌ای در [[آزادسازی خرمشهر]] داشت. او به همراه [[علی‌اکبر زمانی]] در کابین عقب، با پرواز از طریق آسمان [[کویت]] و فریب پدافند عراق، این پل را با موشک‌های ماوریک منهدم کردند. با انهدام این پل، ۴۰ هزار نیروی عراقی در خرمشهر محاصره و ۱۹ هزار نفر از آن‌ها اسیر شدند.<ref> [https://borna.news/fa/news/2221992/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1 رونمایی از سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر]. خبرگزاری برنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://shoaresal.ir/fa/news/398145/%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-h%DB%B3-%D8%AA%D8%A7-%D8%B2%D8%AF%D9%86-%D9%BE%D9%84-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%88-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B9%D8%AB قهرمان آزادسازی خرمشهر که مورد بی‌مهری قرار گرفت از h۳ تا زدن پل خرمشهر و قطع شاهراه تدارکاتی نیروهای بعث]. شعار اسلام. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/715322-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF محموداسکندری، جنگ]. اعتماد آنلاین. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-30/1643232-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر رونمایی شد]. ایلنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1603274/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%81%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%D9%85%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%B1%D8%AF روزی که فانتوم ایرانی محاصره خرمشهر را تکمیل کرد]. مشرق نیوز. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
یکی از مهم‌ترین عملیات‌های اسکندری، انهدام پل استراتژیک عراق بر روی [[اروندرود]] بود که نقش تعیین‌کننده‌ای در [[آزادسازی خرمشهر]] داشت. او به همراه [[علی‌اکبر زمانی]] در کابین عقب، با پرواز از طریق آسمان [[کویت]] و فریب پدافند عراق، این پل را با موشک‌های ماوریک منهدم کردند. با انهدام این پل، ۴۰ هزار نیروی عراقی در خرمشهر محاصره و ۱۹ هزار نفر از آن‌ها اسیر شدند.<ref name="borna">{{یادکرد وب|نشانی=https://borna.news/fa/news/2221992/رونمایی-از-سردیس-خلبان-محمود-اسکندری-در-خرمشهر|عنوان=رونمایی از سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر|وبگاه=خبرگزاری برنا|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="shoaresal">{{یادکرد وب|نشانی=https://shoaresal.ir/fa/news/398145/قهرمان-آزادسازی-خرمشهر-که-مورد-بی-مهری-قرار-گرفت-از-h3-تا-زدن-پل-خرمشهر-و-قطع-شاهراه-تدارکاتی-نیروهای-بعث|عنوان=قهرمان آزادسازی خرمشهر که مورد بی‌مهری قرار گرفت از h3 تا زدن پل خرمشهر و قطع شاهراه تدارکاتی نیروهای بعث|وبگاه=شعار اسلام|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="etemad">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/715322-محموداسکندری-جنگ|عنوان=محموداسکندری، جنگ|وبگاه=اعتماد آنلاین|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="ilna">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.ilna.ir/بخش-منطق-آزاد-30/1643232-سردیس-خلبان-محمود-اسکندری-در-خرمشهر-رونمایی-شد|عنوان=سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر رونمایی شد|وبگاه=ایلنا|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mashregh2">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mashreghnews.ir/news/1603274/روزی-که-فانتوم-ایرانی-محاصره-خرمشهر-را-تکمیل-کرد|عنوان=روزی که فانتوم ایرانی محاصره خرمشهر را تکمیل کرد|وبگاه=مشرق نیوز|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref>


=== عملیات بغداد (تیر ۱۳۶۱) ===
=== عملیات بغداد (تیر ۱۳۶۱) ===


در عملیات [[بغداد]] که با هدف برهم‌زدن امنیت پایتخت عراق و جلوگیری از برگزاری هفتمین کنفرانس کشورهای عدم‌تعهد انجام شد، اسکندری یکی از چهار خلبانی بود که این ماموریت خطرناک را انجام دادند. در این عملیات، شهید [[عباس دوران]] بر اثر اصابت موشک شهید شد، اما اسکندری موفق شد هواپیمای زخمی خود را به پایگاه بازگرداند.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8854792/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید]. یقین. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://salameno.com/news/55516493/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%AB-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF/ خلبانی ایرانی که بغداد را زد و باعث آزادی خرمشهر شد که بود؟]. سلام نو. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1125748-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87 محمود اسکندری، خلبان مشهور جنگنده در تاریخ جنگ ایران عراق، مرگ ناباورانه با پراید در جاده]. رکنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
در عملیات [[بغداد]] که با هدف برهم‌زدن امنیت پایتخت عراق و جلوگیری از برگزاری هفتمین کنفرانس کشورهای عدم‌تعهد انجام شد، اسکندری یکی از چهار خلبانی بود که این ماموریت خطرناک را انجام دادند. در این عملیات، شهید [[عباس دوران]] بر اثر اصابت موشک شهید شد، اما اسکندری موفق شد هواپیمای آسیب‌دیده خود را به پایگاه بازگرداند.<ref name="yjc1"/><ref name="salameno">{{یادکرد وب|نشانی=https://salameno.com/news/55516493/خلبانی-ایرانی-که-بغداد-را-زد-و-باعث-آزادی-خرمشهر-شد-که-بود|عنوان=خلبانی ایرانی که بغداد را زد و باعث آزادی خرمشهر شد که بود؟|وبگاه=سلام نو|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="wiki-fa"/><ref name="rokna"/>


=== عملیات‌های دیگر ===
=== عملیات‌های دیگر ===


* بازگرداندن فانتوم آسیب‌دیده از [[سوریه]]: پس از عملیات اچ-۳، اسکندری موفق شد فانتوم آسیب‌دیده‌ای که در پایگاه [[پالمیرا]] سوریه زمین‌گیر شده بود را با پروازی محیرالعقول از میان آسمان عراق به ایران بازگرداند<ref> [https://www.aparat.com/v/o03p4jo ویدئوی بازگرداندن فانتوم از سوریه]. آپارات. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8854792/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید]. یقین. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* بازگرداندن فانتوم آسیب‌دیده از [[سوریه]]: پس از عملیات اچ-۳، اسکندری موفق شد فانتوم آسیب‌دیده‌ای که در پایگاه [[پالمیرا]] [[سوریه]] زمین‌گیر شده بود را با پروازی محیرالعقول از میان آسمان عراق به ایران بازگرداند<ref name="aparat">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/o03p4jo|عنوان=ویدئوی بازگرداندن فانتوم از سوریه|وبگاه=آپارات|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="yjc1"/>
* بمباران پالایشگاه [[کرکوک]]: انهدام پالایشگاه کرکوک معروف به "لانه زنبور" که باعث قطع صادرات نفت و گاز عراق شد<ref> [https://36540666.khabarban.com همسر محمود اسکندری درگذشت]. خبرگزاری دانشجو (از طریق خبربان). تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5649131/%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF پیکر همسر محمود اسکندری کنار وی به خاک سپرده می‌شود]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* بمباران پالایشگاه [[کرکوک]]: انهدام پالایشگاه کرکوک معروف به "لانه زنبور" که باعث قطع صادرات نفت و گاز عراق شد<ref name="khabarban1"/><ref name="mehr3"/>
* بمباران نیروگاه [[اوسیراک]]: شرکت در عملیات بمباران نیروگاه هسته‌ای اوسیراک که [[فرانسه]] برای عراق می‌ساخت<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5526670/%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9 ضدانقلاب در پی ترور اسکندری بود، پرواز برفرار جهنم نیروگاه اوسیراک]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8192035/%D8%A8%D9%85%D8%A8-%D8%A7%D9%81%DA%A9%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85 بمب افکن های ایرانی بلای جان اوسیراک صدام]. یقین. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* بمباران نیروگاه [[اوسیراک]]: شرکت در عملیات بمباران نیروگاه هسته‌ای اوسیراک که [[فرانسه]] برای عراق می‌ساخت<ref name="mehr4">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5526670/ضدانقلاب-در-پی-ترور-اسکندری-بود-پرواز-برفراز-جهنم-نیروگاه-اوسیراک|عنوان=ضدانقلاب در پی ترور اسکندری بود، پرواز برفراز جهنم نیروگاه اوسیراک|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="yjc2">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/8192035/بمب-افکن-های-ایرانی-بلای-جان-اوسیراک-صدام|عنوان=بمب افکن های ایرانی بلای جان اوسیراک صدام|وبگاه=یقین|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref>


== اخراج از ارتش و زندان ==
== اخراج از ارتش و زندان ==


در سال ۱۳۶۶ اسکندری به اتهام ارتباط با گروه‌های سلطنت‌طلب دستگیر و به چهار سال حبس محکوم شد. این اتهام به دلیل تماس [[حمید نعمتی]]، یکی از خلبانان فراری کودتای نوژه، با همسر اسکندری در غیاب وی مطرح شده بود. با پیگیری همکارانش از جمله [[علی‌اکبر زمانی]] و [[فرج‌الله براتپور]]، حکم اخراج او تبدیل به بازنشستگی شد و مدت کوتاهی در زندان بود.<ref> [https://fararu.com/fa/news/869030/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF محمود اسکندری، خلبانی که در جاده کشته شد]. فرارو. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://salameno.com/news/55516493/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%AB-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF/ خلبانی ایرانی که بغداد را زد و باعث آزادی خرمشهر شد که بود؟]. سلام نو. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
در سال ۱۳۶۶ اسکندری به اتهام ارتباط با گروه‌های سلطنت‌طلب دستگیر و به چهار سال حبس محکوم شد. این اتهام به دلیل تماس [[حمید نعمتی]]، یکی از خلبانان فراری [[کودتای نوژه]]، با همسر اسکندری در غیاب وی مطرح شده بود. با پیگیری همکارانش از جمله [[علی‌اکبر زمانی]] و [[فرج‌الله براتپور]]، حکم اخراج او تبدیل به بازنشستگی شد و مدت کوتاهی در زندان بود.<ref name="fararu">{{یادکرد وب|نشانی=https://fararu.com/fa/news/869030/محمود-اسکندری-خلبانی-که-در-جاده-کشته-شد|عنوان=محمود اسکندری، خلبانی که در جاده کشته شد|وبگاه=فرارو|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="salameno"/><ref name="wiki-fa"/>


== درگذشت ==
== درگذشت ==


[[محمود اسکندری]] در شب ۱۱ آبان ۱۳۸۰ هنگام بازگشت از [[قم]] به [[کرج]] در یک تصادف رانندگی درگذشت. او با خودروی پراید به یک بلوک سیمانی که بدون تابلوی هشدار در وسط جاده قرار داشت برخورد کرد. وی در [[امامزاده حیدر کلاک]] کرج تحت تدابیر شدید امنیتی به خاک سپرده شد.<ref> [https://ensafnews.com/347889/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%82-%D8%A7%E2%80%8C%D9%88-%D8%B8%D9%84%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ محمود اسکندری کیست؟ "در حق او ظلم کردند."]. انصاف نیوز. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://qumpress.ir/fa/news/406085/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%B6%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2 محمود ضرابی، خیلی فرصت برای رفتن از ایران داشت اما نرفت]. قم پرس. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.mehrnews.com/news/5927269/%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%86%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF سالگرد درگذشت محمود اسکندری در مدافنش برگزار می‌شود]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1125748-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87 محمود اسکندری، خلبان مشهور جنگنده در تاریخ جنگ ایران عراق، مرگ ناباورانه با پراید در جاده]. رکنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fararu.com/fa/news/869030/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF محمود اسکندری، خلبانی که در جاده کشته شد]. فرارو. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
[[محمود اسکندری]] در شب ۱۱ آبان ۱۳۸۰ هنگام بازگشت از [[قم]] به [[کرج]] در یک تصادف رانندگی درگذشت و در [[امامزاده حیدر کلاک]] [[کرج]] به خاک سپرده شد.<ref name="ensaf">{{یادکرد وب|نشانی=https://ensafnews.com/347889/محمود-اسکندری-کیست-در-حق-او-ظلم-کردند/|عنوان=محمود اسکندری کیست؟ "در حق او ظلم کردند."|وبگاه=انصاف نیوز|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="qumpress">{{یادکرد وب|نشانی=https://qumpress.ir/fa/news/406085/محمود-ضرابی-خیلی-فرصت-برای-رفتن-از-ایران-داشت-اما-نرفت|عنوان=محمود ضرابی، خیلی فرصت برای رفتن از ایران داشت اما نرفت|وبگاه=قم پرس|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۱-۰۳}}</ref><ref name="mehr1"/><ref name="wiki-fa"/><ref name="rokna"/><ref name="fararu"/>


== یادبودها و آثار ==
== یادبودها و آثار ==


* کتاب‌ها: کتاب "[[بیگانه با ترس]]" (۱۳۹۹) نوشته [[صادق وفایی]] و "[[ناصر ایجکت نکن]]" (۱۳۹۹) نوشته [[مهدی بابامحمودی]] درباره زندگی و عملیات او منتشر شده است<ref> [https://www.mehrnews.com/news/6271186/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید]. خبرگزاری مهر. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref><ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* کتاب‌ها: کتاب "[[بیگانه با ترس]]" (۱۳۹۹) نوشته [[صادق وفایی]] و "[[ناصر ایجکت نکن]]" (۱۳۹۹) نوشته [[مهدی بابامحمودی]] درباره زندگی و عملیات او منتشر شده است<ref name="yjc1"/><ref name="wiki-fa"/>
* فیلم: فیلم سینمایی "[[خلبان (فیلم ۱۳۷۶)]]" (۱۳۷۶) به کارگردانی [[جمال شورجه]] بر اساس عملیات بغداد ساخته شد<ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* فیلم: فیلم سینمایی "[[خلبان (فیلم ۱۳۷۶)]]" (۱۳۷۶) به کارگردانی [[جمال شورجه]] بر اساس عملیات بغداد ساخته شد<ref name="wiki-fa"/>
* مستند: فیلم مستند "[[تنها، نترس، بدون سلاح]]" (۱۴۰۲) درباره عملیات انهدام پل خرمشهر<ref> [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C محمود اسکندری]. ویکی‌پدیای فارسی. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* مستند: فیلم مستند "[[تنها، نترس، بدون سلاح]]" (۱۴۰۲) درباره عملیات انهدام پل خرمشهر<ref name="wiki-fa"/>
* سردیس: در خرداد ۱۴۰۴ سردیس او در میدان مرزداران خرمشهر رونمایی شد<ref> [https://borna.news/fa/news/2221992/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%B1 رونمایی از سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر]. خبرگزاری برنا. تاریخ بازبینی: 2025-04-05</ref>
* سردیس: در خرداد ۱۴۰۴ سردیس او در میدان مرزداران [[خرمشهر]] رونمایی شد<ref name="borna"/>


==منابع==
== منابع ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


خط ۵۸: خط ۵۸:
[[رده:درگذشتگان ۱۳۸۰]]
[[رده:درگذشتگان ۱۳۸۰]]
[[رده:زادگان ۱۳۲۹]]
[[رده:زادگان ۱۳۲۹]]
[[رده:نظامیان جنگ ایران و عراق اهل ایران]]
[[رده:مدفونان در امامزاده حیدر کلاک]]
[[رده:سرهنگ‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۳ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۳

محمود اسکندری (۵ شهریور ۱۳۲۶ کرج – ۱۲ آبان ۱۳۸۰) سرهنگ خلبان جنگنده نیروی هوایی ارتش ایران و یکی از برجسته‌ترین خلبانان فانتوم ایران در دوران جنگ ایران و عراق بود. وی به‌واسطه عملیات‌های مهم و تأثیرگذاری که در جنگ انجام داد، به‌عنوان "مرد ماموریت‌های غیرممکن" شهرت یافت.[۱][۲][۳][۴]

تولد و نشأت

محمود اسکندری در ۵ شهریور ۱۳۲۶ در کرج در استان البرز متولد شد. او تا سن بیست سالگی در زادگاهش زندگی کرد و پس از اتمام تحصیلات متوسطه و دریافت مدرک دیپلم، در ۵ شهریور ۱۳۴۶ وارد نیروی هوایی ارتش شد.[۵][۱][۶][۷]

تحصیلات و آموزش خلبانی

اسکندری در ۲۰ دی سال ۱۳۴۸ نشان خلبانی دریافت کرد و برای تکمیل دوره آموزشی به پایگاه هوایی رسالپور پاکستان اعزام شد. آموزش پرواز در پاکستان در آن دوران نسبت به ایالات متحده آمریکا از نظر کیفیت عملی بهتر بود و خلبانان ایرانی مهارت‌های بالایی در آنجا کسب می‌کردند. پس از اتمام دوره آموزشی، در ۱۴ مهر سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت.[۶][۸][۹][۷]

زندگی شخصی

محمود اسکندری با توران حاجی‌خانی ازدواج کرد که این زندگی مشترک حاصل سه فرزند به نام‌های محمد، مریم و ملیسا داشت. همسر وی در ۱۴ آذر ۱۴۰۱ در پی حمله قلبی درگذشت و طبق وصیت در کنار همسرش در امامزاده حیدر کلاک کرج به خاک سپرده شد.[۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]

عملیات‌های مهم در جنگ ایران و عراق

محمود اسکندری در طول جنگ تحمیلی حضور فعال و مؤثری داشت و تا سال ۱۳۶۴ در مجموع ۳۲۴۴ ساعت و ۴۰ دقیقه پرواز جنگی با هواپیمای فانتوم F-4 انجام داد. او در طول جنگ ۲۰ بار پالایشگاه‌های عراق را بمباران و ۷ مرتبه به بغداد حمله کرد. از جمله عملیات‌های مهم او عبارتند از:[۱۵][۱۶][۷][۶]

عملیات اچ-۳ (۱۵ فروردین ۱۳۶۰)

اسکندری در عملیات حمله به پایگاه‌های الولید در مرز اردن (معروف به عملیات اچ-۳) که یکی از پیچیده‌ترین عملیات‌های هوایی جهان محسوب می‌شود، نقش سب‌لیدری (نفر دوم) را بر عهده داشت. این عملیات توسط شرکت مک‌دانل داگلاس سازنده هواپیمای فانتوم به‌عنوان کامل‌ترین عملیات انجام شده توسط این نوع هواپیما شناخته شد. در این عملیات بیش از ۴۸ فروند هواپیمای عراقی نابود شد.[۲][۱۶][۱][۵]

عملیات انهدام پل اروند (۱۷ اردیبهشت ۱۳۶۱)

یکی از مهم‌ترین عملیات‌های اسکندری، انهدام پل استراتژیک عراق بر روی اروندرود بود که نقش تعیین‌کننده‌ای در آزادسازی خرمشهر داشت. او به همراه علی‌اکبر زمانی در کابین عقب، با پرواز از طریق آسمان کویت و فریب پدافند عراق، این پل را با موشک‌های ماوریک منهدم کردند. با انهدام این پل، ۴۰ هزار نیروی عراقی در خرمشهر محاصره و ۱۹ هزار نفر از آن‌ها اسیر شدند.[۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱]

عملیات بغداد (تیر ۱۳۶۱)

در عملیات بغداد که با هدف برهم‌زدن امنیت پایتخت عراق و جلوگیری از برگزاری هفتمین کنفرانس کشورهای عدم‌تعهد انجام شد، اسکندری یکی از چهار خلبانی بود که این ماموریت خطرناک را انجام دادند. در این عملیات، شهید عباس دوران بر اثر اصابت موشک شهید شد، اما اسکندری موفق شد هواپیمای آسیب‌دیده خود را به پایگاه بازگرداند.[۱۶][۲۲][۱][۵]

عملیات‌های دیگر

  • بازگرداندن فانتوم آسیب‌دیده از سوریه: پس از عملیات اچ-۳، اسکندری موفق شد فانتوم آسیب‌دیده‌ای که در پایگاه پالمیرا سوریه زمین‌گیر شده بود را با پروازی محیرالعقول از میان آسمان عراق به ایران بازگرداند[۲۳][۱۶]
  • بمباران پالایشگاه کرکوک: انهدام پالایشگاه کرکوک معروف به "لانه زنبور" که باعث قطع صادرات نفت و گاز عراق شد[۱۰][۱۲]
  • بمباران نیروگاه اوسیراک: شرکت در عملیات بمباران نیروگاه هسته‌ای اوسیراک که فرانسه برای عراق می‌ساخت[۲۴][۲۵]

اخراج از ارتش و زندان

در سال ۱۳۶۶ اسکندری به اتهام ارتباط با گروه‌های سلطنت‌طلب دستگیر و به چهار سال حبس محکوم شد. این اتهام به دلیل تماس حمید نعمتی، یکی از خلبانان فراری کودتای نوژه، با همسر اسکندری در غیاب وی مطرح شده بود. با پیگیری همکارانش از جمله علی‌اکبر زمانی و فرج‌الله براتپور، حکم اخراج او تبدیل به بازنشستگی شد و مدت کوتاهی در زندان بود.[۲۶][۲۲][۱]

درگذشت

محمود اسکندری در شب ۱۱ آبان ۱۳۸۰ هنگام بازگشت از قم به کرج در یک تصادف رانندگی درگذشت و در امامزاده حیدر کلاک کرج به خاک سپرده شد.[۲۷][۲۸][۷][۱][۵][۲۶]

یادبودها و آثار

منابع

  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ۱٫۸ «محمود اسکندری». ویکی‌پدیای فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ «محمود اسکندری نابغه جنگ کیست؟ + عکس». دنیای اقتصاد. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  3. ↑ «Mahmoud Eskandari». ویکی‌پدیای انگلیسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  4. ↑ «A tale of patriotism, bravery of an Iranian pilot». Iran Daily. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  5. ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ «محمود اسکندری، خلبان مشهور جنگنده در تاریخ جنگ ایران عراق، مرگ ناباورانه با پراید در جاده». رکنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  6. ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ «مقایسه خلبانان ایران‌آمریکاوسرائیل درحمله بهH3تان‌هوا و اوسیراک». راهش علمچه. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ «سالگرد درگذشت محمود اسکندری در مدافنش برگزار می‌شود». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  8. ↑ «نزدیک بود از دوره خلبانی در پاکستان حذف شوم». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  9. ↑ «آموزش در پاکستان بهتر از آمریکا بود». مشرق نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  10. ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «همسر محمود اسکندری درگذشت». خبربان. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  11. ↑ «همسر محمود اسکندری درگذشت». خبربان. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  12. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «پیکر همسر محمود اسکندری کنار وی به خاک سپرده می‌شود». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  13. ↑ «پست اینستاگرامی درباره همسر اسکندری». اینستاگرام. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  14. ↑ «خبرفارسی». خبرفارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  15. ↑ «زندگینامه محمود اسکندری». نمناک. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  16. ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ «تاریخ شفاهی خلبان محمود اسکندری به چاپ سوم رسید». یقین. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  17. ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «رونمایی از سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر». خبرگزاری برنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  18. ↑ «قهرمان آزادسازی خرمشهر که مورد بی‌مهری قرار گرفت از h3 تا زدن پل خرمشهر و قطع شاهراه تدارکاتی نیروهای بعث». شعار اسلام. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  19. ↑ «محموداسکندری، جنگ». اعتماد آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  20. ↑ «سردیس خلبان محمود اسکندری در خرمشهر رونمایی شد». ایلنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  21. ↑ «روزی که فانتوم ایرانی محاصره خرمشهر را تکمیل کرد». مشرق نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  22. ↑ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ «خلبانی ایرانی که بغداد را زد و باعث آزادی خرمشهر شد که بود؟». سلام نو. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  23. ↑ «ویدئوی بازگرداندن فانتوم از سوریه». آپارات. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  24. ↑ «ضدانقلاب در پی ترور اسکندری بود، پرواز برفراز جهنم نیروگاه اوسیراک». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  25. ↑ «بمب افکن های ایرانی بلای جان اوسیراک صدام». یقین. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  26. ↑ ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ «محمود اسکندری، خلبانی که در جاده کشته شد». فرارو. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  27. ↑ «محمود اسکندری کیست؟ "در حق او ظلم کردند."». انصاف نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
  28. ↑ «محمود ضرابی، خیلی فرصت برای رفتن از ایران داشت اما نرفت». قم پرس. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۳.
برگرفته از «https://wikialborz.com/index.php?title=محمود_اسکندری&oldid=8287»