قلعه کیانخاتون: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
"قلعه نوده" یا "قلعه کیانخاتون" یک قلعه تاریخی استقراری در [[روستای دهدر]]، [[دهستان بالاطالقان]]، [[بخش مرکزی شهرستان طالقان]]، [[شهرستان طالقان]] در [[استان البرز]] ایران است. این قلعه که قدمتی از دورانهای پیش از اسلام تا قرون اسلامی دارد، در حدفاصل میان دو روستای [[دهدر]] و [[آسکان]] واقع شده و به شماره ۷۲۳۵ در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ بهعنوان یکی از | "قلعه نوده" یا "قلعه کیانخاتون" یک قلعه تاریخی استقراری در [[روستای دهدر]]، [[دهستان بالاطالقان]]، [[بخش مرکزی شهرستان طالقان]]، [[شهرستان طالقان]] در [[استان البرز]] ایران است. این قلعه که قدمتی از دورانهای پیش از اسلام تا قرون اسلامی دارد، در حدفاصل میان دو روستای [[دهدر]] و [[آسکان]] واقع شده و به شماره ۷۲۳۵ در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/قلعه_نوده_(قلعه_کیان_خاتون) |عنوان=قلعه نوده (قلعه کیانخاتون) |ناشر=ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref> | ||
== موقعیت جغرافیایی == | == موقعیت جغرافیایی == | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
=== دوران اسماعیلیان === | === دوران اسماعیلیان === | ||
قلعه نوده یکی از قلعههای مرتبط با | قلعه نوده یکی از قلعههای مرتبط با اسماعیلیان در منطقه [[طالقان]] و رشتهکوه [[البرز]] بودهاست.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://www.otaghak.com/blog/about-taleghan/ |عنوان=طالقان کجاست؟ |ناشر=اتاقک |تاریخ=۲۸ ژانویه ۲۰۲۵ |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://www.facebook.com/Mochan.Geles/posts/507875575949669/ |عنوان=آثار باستانی طالقان |ناشر=فیسبوک |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref> قلعه نوده به همراه دیگر قلعههای منطقه طالقان مانند [[قلعه کیقباد]] در [[هرنج طالقان|هرنج]]، [[قلعه پراچان]] و [[ارژنگ قلعه]] در [[میناوند (طالقان)|میناوند]]، بخشی از شبکه دفاعی-استقراری اسماعیلیان برای کنترل مسیرهای ارتباطی بودهاست.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/قلعه_الموت |عنوان=قلعه الموت |ناشر=ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref> | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
منطقه [[طالقان]] به دلیل موقعیت استراتژیک خود در مسیر ارتباطی شمال و جنوب ایران و قرارگیری در رشتهکوه [[البرز]]، دارای قلعههای تاریخی متعددی است که از دورانهای مختلف باقی ماندهاند:<ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://www.otaghak.com/blog/about-taleghan/ |عنوان=طالقان کجاست؟ |ناشر=اتاقک |تاریخ=۲۸ ژانویه ۲۰۲۵ |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/شهرستان_طالقان |عنوان=شهرستان طالقان |ناشر=ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref> | منطقه [[طالقان]] به دلیل موقعیت استراتژیک خود در مسیر ارتباطی شمال و جنوب ایران و قرارگیری در رشتهکوه [[البرز]]، دارای قلعههای تاریخی متعددی است که از دورانهای مختلف باقی ماندهاند:<ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://www.otaghak.com/blog/about-taleghan/ |عنوان=طالقان کجاست؟ |ناشر=اتاقک |تاریخ=۲۸ ژانویه ۲۰۲۵ |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/شهرستان_طالقان |عنوان=شهرستان طالقان |ناشر=ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد |بازبینی=۱ ژانویه ۲۰۲۶}}</ref> | ||
* | * [[ارژنگ قلعه]] در روستای [[میناوند (طالقان)|میناوند]] (دوران اسماعیلیان) | ||
* | * [[قلعه کیقباد]] در شمال روستای [[هرنج طالقان|هرنج]] (دوران اسماعیلیان) | ||
* قلعه منصور در روستای هرنج | * قلعه منصور در روستای هرنج | ||
* قلعه دختر در روستای گتهده | * قلعه دختر در روستای گتهده | ||
* | * [[قلعه پراچان]] (دوران سلجوقیان) | ||
* قلعه سگران (دوران تیموریان) | * قلعه سگران (دوران تیموریان) | ||
* قلعه فالیس | * قلعه فالیس | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
* [[شهرستان طالقان]] | * [[شهرستان طالقان]] | ||
* [[دهستان بالاطالقان]] | * [[دهستان بالاطالقان]] | ||
* [[ارژنگ قلعه]] | * [[ارژنگ قلعه]] | ||
* [[قلعه کیقباد]] | * [[قلعه کیقباد]] | ||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ ۱۷ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۳۵
"قلعه نوده" یا "قلعه کیانخاتون" یک قلعه تاریخی استقراری در روستای دهدر، دهستان بالاطالقان، بخش مرکزی شهرستان طالقان، شهرستان طالقان در استان البرز ایران است. این قلعه که قدمتی از دورانهای پیش از اسلام تا قرون اسلامی دارد، در حدفاصل میان دو روستای دهدر و آسکان واقع شده و به شماره ۷۲۳۵ در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.[۱]
موقعیت جغرافیایی
قلعه نوده در شمال شرقی روستای دهدر و در حدفاصل میان دو روستای دهدر و آسکان در دهستان بالاطالقان واقع شدهاست.[۲][۳] این قلعه در منطقه کوهستانی طالقان قرار دارد.
تاریخچه
دوران ساخت
قدمت قلعه نوده به دورانهای تاریخی پیش از اسلام تا دوران اسلامی بازمیگردد.[۴] این قلعه یکی از قلعههای استقراری در منطقه طالقان است که احتمالاً در زمانهای مختلف مورد استفاده قرار گرفتهاست.[۳]
دوران اسماعیلیان
قلعه نوده یکی از قلعههای مرتبط با اسماعیلیان در منطقه طالقان و رشتهکوه البرز بودهاست.[۵][۶] قلعه نوده به همراه دیگر قلعههای منطقه طالقان مانند قلعه کیقباد در هرنج، قلعه پراچان و ارژنگ قلعه در میناوند، بخشی از شبکه دفاعی-استقراری اسماعیلیان برای کنترل مسیرهای ارتباطی بودهاست.[۷]
نامگذاری
این قلعه با دو نام "قلعه نوده" و "قلعه کیانخاتون" شناخته میشود.[۲][۴] نام "نوده" احتمالاً ترکیبی از کلمات "نو" (تازه) و "ده" (روستا یا محل) است. نام "کیانخاتون" احتمالاً به یک شخصیت تاریخی یا حاکم محلی مرتبط است. این دو نام در منابع تاریخی و مستندات میراث فرهنگی به کار رفتهاند.
ثبت ملی
قلعه نوده (قلعه کیانخاتون) در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شماره ۷۲۳۵ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.[۲][۴] این ثبت نشاندهنده ارزش تاریخی و فرهنگی این بنا در میراث ایران است.
قلعههای مرتبط در طالقان
منطقه طالقان به دلیل موقعیت استراتژیک خود در مسیر ارتباطی شمال و جنوب ایران و قرارگیری در رشتهکوه البرز، دارای قلعههای تاریخی متعددی است که از دورانهای مختلف باقی ماندهاند:[۸][۹]
- ارژنگ قلعه در روستای میناوند (دوران اسماعیلیان)
- قلعه کیقباد در شمال روستای هرنج (دوران اسماعیلیان)
- قلعه منصور در روستای هرنج
- قلعه دختر در روستای گتهده
- قلعه پراچان (دوران سلجوقیان)
- قلعه سگران (دوران تیموریان)
- قلعه فالیس
این قلعهها نشاندهنده اهمیت تاریخی منطقه طالقان در طول قرون مختلف هستند.
ارزش
قلعه نوده یکی از شواهد معماری دفاعی و استقراری دوران اسماعیلیان در استان البرز است و به همراه دیگر قلعههای منطقه، نقش مهمی در شناخت تاریخ سیاسی و اجتماعی طالقان و رشتهکوه البرز ایفا میکند.[۱۰] موقعیت این قلعه در مسیر کوهستانی میان دهدر و آسکان، نشاندهنده نقش آن در کنترل مسیرهای ارتباطی و نظارت بر منطقه است.
وضعیت فعلی
هماکنون از قلعه نوده ویرانههایی باقی مانده که نیازمند مطالعات باستانشناختی، حفاظت و مرمت هستند. این قلعه بهعنوان یکی از آثار ثبتشده ملی، تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قرار دارد.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ قلعه نوده (قلعه کیانخاتون). ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. قلعه نوده (قلعه کیانخاتون)
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ قلعه نوده یا قلعه کیانخاتون. آفتاب کلاب. قلعه نوده یا قلعه کیانخاتون
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ معرفی روستاهای طالقان: دهدر. وبلاگ درجی. ۶ مارس ۲۰۱۶. معرفی روستاهای طالقان: دهدر
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ قلعه نوده (قلعه کیانخاتون). ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. قلعه نوده (قلعه کیانخاتون)
- ↑ طالقان کجاست؟. اتاقک. ۲۸ ژانویه ۲۰۲۵. طالقان کجاست؟
- ↑ آثار باستانی طالقان. فیسبوک. آثار باستانی طالقان
- ↑ قلعه الموت. ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. قلعه الموت
- ↑ طالقان کجاست؟. اتاقک. ۲۸ ژانویه ۲۰۲۵. طالقان کجاست؟
- ↑ شهرستان طالقان. ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. شهرستان طالقان
- ↑ محوطههای باستانی استان البرز. ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. محوطههای باستانی استان البرز
- دکتر منوچهر ستوده، «قلاع اسماعیلیه در رشته کوههای البرز»، انتشارات طهوری.