قلعه کیانخاتون
"قلعه نوده" یا "قلعه کیانخاتون" یک قلعه تاریخی استقراری در روستای دهدر، دهستان بالاطالقان، بخش مرکزی شهرستان طالقان، شهرستان طالقان در استان البرز ایران است. این قلعه که قدمتی از دورانهای پیش از اسلام تا قرون اسلامی دارد، در حدفاصل میان دو روستای دهدر و آسکان واقع شده و به شماره ۷۲۳۵ در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.[۱]
موقعیت جغرافیایی
قلعه نوده در شمال شرقی روستای دهدر و در حدفاصل میان دو روستای دهدر و آسکان در دهستان بالاطالقان واقع شدهاست.[۲][۳] این قلعه در منطقه کوهستانی طالقان قرار دارد.
تاریخچه
دوران ساخت
قدمت قلعه نوده به دورانهای تاریخی پیش از اسلام تا دوران اسلامی بازمیگردد.[۴] این قلعه یکی از قلعههای استقراری در منطقه طالقان است که احتمالاً در زمانهای مختلف مورد استفاده قرار گرفتهاست.[۳]
دوران اسماعیلیان
قلعه نوده یکی از قلعههای مرتبط با اسماعیلیان در منطقه طالقان و رشتهکوه البرز بودهاست.[۵][۶] قلعه نوده به همراه دیگر قلعههای منطقه طالقان مانند قلعه کیقباد در هرنج، قلعه پراچان و ارژنگ قلعه در میناوند، بخشی از شبکه دفاعی-استقراری اسماعیلیان برای کنترل مسیرهای ارتباطی بودهاست.[۷]
نامگذاری
این قلعه با دو نام "قلعه نوده" و "قلعه کیانخاتون" شناخته میشود.[۲][۴] نام "نوده" احتمالاً ترکیبی از کلمات "نو" (تازه) و "ده" (روستا یا محل) است. نام "کیانخاتون" احتمالاً به یک شخصیت تاریخی یا حاکم محلی مرتبط است. این دو نام در منابع تاریخی و مستندات میراث فرهنگی به کار رفتهاند.
ثبت ملی
قلعه نوده (قلعه کیانخاتون) در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شماره ۷۲۳۵ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.[۲][۴] این ثبت نشاندهنده ارزش تاریخی و فرهنگی این بنا در میراث ایران است.
قلعههای مرتبط در طالقان
منطقه طالقان به دلیل موقعیت استراتژیک خود در مسیر ارتباطی شمال و جنوب ایران و قرارگیری در رشتهکوه البرز، دارای قلعههای تاریخی متعددی است که از دورانهای مختلف باقی ماندهاند:[۸][۹]
- ارژنگ قلعه در روستای میناوند (دوران اسماعیلیان)
- قلعه کیقباد در شمال روستای هرنج (دوران اسماعیلیان)
- قلعه منصور در روستای هرنج
- قلعه دختر در روستای گتهده
- قلعه پراچان (دوران سلجوقیان)
- قلعه سگران (دوران تیموریان)
- قلعه فالیس
این قلعهها نشاندهنده اهمیت تاریخی منطقه طالقان در طول قرون مختلف هستند.
ارزش
قلعه نوده یکی از شواهد معماری دفاعی و استقراری دوران اسماعیلیان در استان البرز است و به همراه دیگر قلعههای منطقه، نقش مهمی در شناخت تاریخ سیاسی و اجتماعی طالقان و رشتهکوه البرز ایفا میکند.[۱۰] موقعیت این قلعه در مسیر کوهستانی میان دهدر و آسکان، نشاندهنده نقش آن در کنترل مسیرهای ارتباطی و نظارت بر منطقه است.
وضعیت فعلی
هماکنون از قلعه نوده ویرانههایی باقی مانده که نیازمند مطالعات باستانشناختی، حفاظت و مرمت هستند. این قلعه بهعنوان یکی از آثار ثبتشده ملی، تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قرار دارد.
جستارهای وابسته
- دهدر
- آسکان
- شهرستان طالقان
- دهستان بالاطالقان
- اسماعیلیان الموت
- قلعه الموت
- ارژنگ قلعه
- قلعه کیقباد
- فهرست آثار ملی ایران
منابع
- ↑ «قلعه نوده (قلعه کیانخاتون)». ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «قلعه نوده یا قلعه کیانخاتون». آفتاب کلاب. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ «معرفی روستاهای طالقان: دهدر». وبلاگ درجی. ۶ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «قلعه نوده (قلعه کیانخاتون)». ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ «طالقان کجاست؟». اتاقک. ۲۸ ژانویه ۲۰۲۵. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ «آثار باستانی طالقان». فیسبوک. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ «قلعه الموت». ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ «طالقان کجاست؟». اتاقک. ۲۸ ژانویه ۲۰۲۵. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ «شهرستان طالقان». ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- ↑ «محوطههای باستانی استان البرز». ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد. دریافتشده در ۱ ژانویه ۲۰۲۶.
- دکتر منوچهر ستوده، «قلاع اسماعیلیه در رشته کوههای البرز»، انتشارات طهوری.