موسسه تحقیقات علوم باغبانی

موسسه تحقیقات علوم باغبانی

موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران (به انگلیسی: Horticultural Sciences Research Institute of Iran) یکی از موسسه‌های تخصصی زیرمجموعهٔ سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) در وزارت جهاد کشاورزی ایران است که در شهر کرج (استان البرز) واقع شده و وظیفهٔ برنامه‌ریزی، هماهنگی و اجرای پژوهش‌های باغبانی در سطح کشور را بر عهده دارد. این موسسه در سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴–۲۰۱۵ میلادی) به‌صورت رسمی افتتاح شد، اما ریشه‌های تشکیلاتی آن به دهه‌های پیشین و تشکیل بخش‌های تحقیقات باغبانی در قالب موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر بازمی‌گردد.

موسسه تحقیقات علوم باغبانی با شبکه‌ای از پژوهشکده‌ها و ایستگاه‌های تحقیقاتی در سراسر ایران، پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای در حوزه‌های میوه‌کاری، سبزی‌کاری، گیاهان دارویی، گیاهان زینتی و فضای سبز، و نیز بیوتکنولوژی و اصلاح گیاهان باغی را هدایت می‌کند.

تاریخچه

تحقیقات باغبانی در ایران پیش از تأسیس رسمی این موسسه، در قالب «بخش تحقیقات باغبانی» در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر انجام می‌شد؛ در سال ۱۳۵۰ بخش تحقیقات باغبانی تأسیس و در سال ۱۳۵۷ بخش سبزی و صیفی از آن تفکیک شد.

در سال ۱۳۶۹ پیشنهاد تشکیل «موسسه تحقیقات علوم باغبانی» از سوی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر به سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی ارائه شد و با افزایش نیروهای متخصص و تقویت ساختار در دههٔ ۱۳۸۰، زمینهٔ تأسیس رسمی فراهم گردید.

سرانجام به منظور ارتقاء تحقیقات باغبانی در کشور، موسسه تحقیقات علوم باغبانی از تجمیع موسسات تک‌محصولی پسته، خرما و میوه‌های گرمسیری، مرکبات ، پژوهشکده گل و گیاهان زینتی، مرکز تحقیقات چای، بخش تحقیقات باغبانی و بخش تحقیقات سبزی و صیفی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر ایجاد گردیده است. واحدهای تحقیقاتی تابعه در طی سال‌های گذشته زیر ساخت های ارزشمندی ایجاد و با فعالیت در تحقیقات کاربردی محصولات مربوطه دستاوردهای موثری را بدست آورده‌اند. به منظور هم سویی و هماهنگی بیشتر در مجموعه‌های تحقیقاتی مربوطه و استفاده بهینه از امکانات و زیر ساخت های تحقیقاتی موجود، موسسه تحقیقات علوم باغبانی بر اساس مصوبه شورای عالی اداری و تایید هیات امناء سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی صورت گرفت و در دههٔ فجر انقلاب اسلامی سال ۱۳۹۳ به‌طور رسمی افتتاح شد و به‌عنوان متولی ملی تحقیقات باغبانی کشور فعالیت خود را آغاز کرد.

مأموریت و اهداف

مأموریت اصلی موسسه، «ارتقای تحقیقات باغبانی کشور» از طریق برنامه‌ریزی کلان، اجرای پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای، و انتقال یافته‌ها به بهره‌برداران است.

برخی از اهداف کلان موسسه عبارتند از:

• تبیین سیاست‌ها و خط‌مشی‌های کلان تحقیقاتی باغبانی کشور و مشارکت در سیاست‌گذاری محصولات باغبانی با توجه به بازارهای داخلی و صادراتی.
• برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌های پژوهشی باغبانی با مشارکت بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی داخلی و خارجی.
• استفاده بهینه از منابع ژنتیکی و باغی کشور با بهره‌گیری از روش‌های نوین از جمله فناوری‌های زیستی.
• فراهم آوردن امکانات و زیرساخت‌های پژوهشی متناسب با نیازهای باغبانی کشور.

وظایف و حوزه‌های فعالیت

وظایف موسسه در اسناد سازمانی به‌صورت کلی شامل موارد زیر است:

• بررسی و شناسایی نیازهای پژوهشی کشور در حوزهٔ علوم باغبانی.
• انجام طرح‌های پژوهشی بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای برای استفادهٔ بهینه از منابع باغی کشور.
• فراهم‌سازی امکانات و تجهیزات پژوهشی مرتبط با باغبانی.
• همکاری با دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و بخش خصوصی در اجرای پروژه‌های مشترک.

حوزه‌های موضوعی فعالیت موسسه معمولاً شامل میوه‌کاری، سبزی‌کاری، گیاهان دارویی، گیاهان زینتی و فضای سبز، و نیز مباحث بیوتکنولوژی و اصلاح گیاهان باغی است.

ساختار سازمانی و پژوهشکده‌ها

موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران در چارچوب سازمان تات فعالیت می‌کند و ساختار آن بر مبنای چند پژوهشکدهٔ تخصصی و شبکه‌ای از بخش‌ها و ایستگاه‌های تحقیقاتی در سراسر کشور طراحی شده است.

بر اساس اسناد و وب‌سایت‌های رسمی، پژوهشکده‌های تابعهٔ موسسه شامل موارد زیر است:

• پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری (واقع در رامسر، استان مازندران)
• پژوهشکده گل و گیاهان زینتی
• پژوهشکده خرما و میوه‌های گرمسیری
• پژوهشکده میوه‌های معتدله و سردسیری
• پژوهشکده گلخانه و محیط‌های کنترل‌شده
• پژوهشکده پسته
• پژوهشکده چای

این پژوهشکده‌ها هر یک مسئولیت برنامه‌ریزی و اجرای پژوهش‌های تخصصی در حوزهٔ محصولات مربوطه را بر عهده دارند و با ایستگاه‌های تحقیقاتی استانی و مراکز تحقیقات کشاورزی همکاری می‌کنند.

در سطح موسسه، ریاست موسسه بر عهدهٔ یک رئیس است که معاونان پژوهشی، فناوری و انتقال یافته‌ها، و نیز مدیران بخش‌های مختلف او را در ادارهٔ امور یاری می‌دهند.

اعضای هیئت علمی

بر اساس نمایه‌های علمی داخلی (مانند سیویلیکا و مگیران) و اطلاعات منتشرشده از موسسه، برخی از اعضای شناخته‌شدهٔ هیئت علمی موسسه تحقیقات علوم باغبانی عبارتند از:

• دکتر داراب حسنی – استاد/دانشیار موسسه، متخصص علوم باغبانی و اصلاح نباتات با تمرکز بر ژنتیک و به‌نژادی درختان میوه (از جمله سیب، گردو و توت‌فرنگی). وی عضو هیئت تحریریهٔ چندین نشریهٔ تخصصی از جمله «نشریهٔ نهال و بذر»، «مجلهٔ علوم باغبانی ایران» و «پژوهش در علوم باغبانی» است.
• دکتر منصوره کشاورزی – دانشیار موسسه تحقیقات علوم باغبانی کرج.
• دکتر حمید عبداللهی – دانشیار موسسه، با فعالیت‌های پژوهشی در زمینهٔ ارزیابی ارقام و پایه‌های میوه‌های سردسیری و میان‌رس.
• دکتر محی‌الدین پیرخضری – رئیس موسسه تحقیقات علوم باغبانی در سال‌های اخیر، با تأکید بر توسعهٔ باغبانی دیم و مدیریت منابع آب در شرایط تغییر اقلیم.
• دکتر شکراله حاجی‌وند – از رؤسای پیشین موسسه که در دورهٔ مدیریت وی گزارش‌های عملکرد و معرفی دستاوردهای تجاری‌سازی‌شدهٔ موسسه منتشر شده است.

علاوه بر این افراد، ده‌ها محقق و عضو هیئت علمی در پژوهشکده‌های مختلف موسسه (مرکبات، پسته، خرما، گل و گیاهان زینتی، چای و…) فعالیت دارند که در پایگاه‌های استنادی داخلی مقالات و طرح‌های پژوهشی متعددی از آن‌ها نمایه شده است.

دستاوردها

دستاوردهای موسسه تحقیقات علوم باغبانی را می‌توان در چند محور کلی دسته‌بندی کرد: معرفی ارقام و پایه‌های جدید، فناوری‌های کشت و داشت، مدیریت آفات و بیماری‌ها، و توسعهٔ محصولات دانش‌بنیان و قابل تجاری‌سازی.

معرفی ارقام و پایه‌های جدید باغی

یکی از شاخص‌ترین دستاوردهای موسسه، معرفی ده‌ها رقم و پایهٔ جدید در محصولات مختلف باغی است. برای نمونه در سال ۱۳۹۷، رئیس وقت موسسه (دکتر داراب حسنی) از معرفی ۹ رقم جدید باغی به‌عنوان مهم‌ترین دستاورد سال خبر داد.

در حوزهٔ گل و گیاهان زینتی، محققان به‌نژادی موسسه در پژوهشکده گل و گیاهان زینتی از میان حدود ۲۰۰۰ ژنوتیپ زنبق، تعداد ۵۰ نمونه را به‌عنوان نمونه‌های برتر برای تولید ارقام جدید شناسایی و معرفی کردند.

در سایر محصولات نیز طرح‌های متعددی برای ارزیابی و معرفی ارقام جدید سیب، گلابی، هلو، شلیل، زردآلو، بادام، پسته، مرکبات، خرما و کیوی اجرا شده که نتایج آن‌ها در قالب مقالات و دستورالعمل‌های فنی منتشر شده است.

فناوری‌های کشت، داشت و برداشت

موسسه در زمینهٔ تدوین پروتکل‌های کشت و داشت محصولات باغی، از جمله:

• دستورالعمل‌های گرده‌افشانی مصنوعی در ملون‌ها و بادام
• پروتکل‌های ریزازدیادی برای گل‌های آپارتمانی مانند آگلونما
• روش‌های هرس و تربیت درختان میوه (از جمله کیوی، انار، زیتون و مرکبات)
• راهکارهای تغذیهٔ بهینه و محلول‌پاشی ریزمغذی‌ها برای بهبود کمیت و کیفیت میوه

را توسعه داده و در اختیار باغداران و کارشناسان قرار داده است.

مدیریت آفات، بیماری‌ها و نماتدها

از دیگر دستاوردهای مهم، پژوهش‌های مربوط به کنترل بیولوژیک و شیمیایی آفات و بیماری‌های باغی است؛ از جمله:

• ارزیابی قارچ‌های Beauveria bassiana برای کنترل آفات انباری خرما
• بررسی مقاومت ارقام پسته به نماتد مولد زخم ریشه (Meloidogyne javanica)
• مطالعهٔ پراکندگی جغرافیایی نماتد Pratylenchus loosi در باغ‌های چای و همبستگی آن با ویژگی‌های خاک
• ارزیابی سموم سیستمیک برای کنترل بیماری پوسیدگی فیتوفترایی پسته

این پژوهش‌ها مبنای تدوین راهکارهای مدیریتی و توصیه‌های فنی برای باغداران شده‌اند.

دستاوردهای قابل تجاری‌سازی

در سال ۱۳۹۹، معاون پژوهش و انتقال یافته‌های موسسه اعلام کرد که ۱۸ دستاورد محققان علوم باغبانی کشور برای تجاری‌سازی معرفی شده‌اند که نشان‌دهندهٔ حرکت موسسه به سمت پژوهش‌های کاربردی و درآمدزا است.

این دستاوردها شامل ارقام جدید، پایه‌های مقاوم، فناوری‌های کشت گلخانه‌ای، و روش‌های افزایش بهره‌وری آب و خاک در باغات است که می‌توانند مبنای تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌های کشاورزی قرار گیرند.

ایستگاه‌ها و مراکز پژوهشی مرتبط

موسسه از طریق شبکه‌ای از ایستگاه‌های تحقیقاتی در استان‌های مختلف، پژوهش‌های منطقه‌ای و اقلیمی را دنبال می‌کند. برخی از این ایستگاه‌ها و مراکز در البرز و کرج متمرکزند و به موضوعاتی مانند آفات و بیماری‌های گیاهی، مدیریت تلفیقی، و آزمون ارقام می‌پردازند.

برای نمونه، ایستگاه تحقیقات باغبانی کرج (از جمله در منطقهٔ کمال‌شهر) در زمینهٔ آموزش کشاورزان، کنترل آفات و بیماری‌ها، و همکاری با سازمان جهاد کشاورزی استان البرز فعالیت دارد.

نشریات علمی وابسته

موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران ناشر یا صاحب‌امتیاز برخی نشریات تخصصی در حوزهٔ باغبانی است؛ از جمله:

• مجلهٔ پژوهش در علوم باغبانی که به‌صورت دو فصلنامه منتشر می‌شود و هدف آن تبیین جایگاه پژوهش‌های باغبانی، ارائهٔ راهکارهای کاربردی و ایجاد فضای تبادل اندیشه میان متخصصان است.
• نشریهٔ علوم باغبانی ایران (Iranian Journal of Horticultural Science) که به‌عنوان یکی از نشریات معتبر این حوزه، مقالات پژوهشی محققان را در زمینه‌های میوه‌کاری، سبزی‌کاری، گیاهان دارویی، گیاهان زینتی و بیوتکنولوژی منتشر می‌کند.

موقعیت جغرافیایی و اطلاعات

موسسه تحقیقات علوم باغبانی ایران در شهر کرج، استان البرز، واقع در مجموعهٔ موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور قرار دارد.

آدرس: کرج، بلوار شهید فهمیده، مجموعهٔ موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور، موسسه تحقیقات علوم باغبانی.

کد پستی: ۳۱۳۵۹۳۳۱۵۱

تلفن: ۰۲۶–۹۱۰۰۳۷۹۷

وب‌سایت رسمی: hsri.ac.ir

جستارهای وابسته

• موسسه تحقیقات علوم دامی کشور
• موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال