جاده چالوس

جاده چالوس (با نام رسمی جاده ۵۹) یکی از مهم‌ترین و زیباترین جاده‌های ایران برای دسترسی به شمال کشور است که از کرج در استان البرز آغاز می‌شود و به چالوس در استان مازندران ختم می‌گردد. این جاده که به‌عنوان راه مخصوص و جاده کندوان نیز شناخته می‌شود، برخی آن را چهارمین جاده زیبای جهان می‌دانند. جاده چالوس در طول ۱۶۸ کیلومتری از میان رشته‌کوه البرز می‌گذرد و تهران و کرج را به چالوس و سواحل دریای خزر متصل می‌کند.

1. 1. تاریخچه

1. 1. 1. پیشینهٔ اولیه

اولین بار آلبرت ژوزف گاستایگر، مهندس اتریشی و استاد مهندسی در مدرسه دارالفنون، به‌عنوان مهم‌ترین ماموریت خود در ایران، موفق به احداث بخش‌های مهمی از جادهٔ کالسکه‌رو تهران-مازندران در فاصلهٔ ۱۸۶۴ تا ۱۸۶۸ میلادی (۱۲۸۱–۱۲۸۵ قمری) شد. این پروژه شامل به‌کارگیری ۱۶۰۰ کارگر و پیشاهنگ، ساخت ۲۷ پل و نخستین تونل ایران بود. مسیر امروزی جادهٔ چالوس در حد فاصل دوآب شهرستانک تا چالوس تا حد زیادی از مسیر تعیین‌شدهٔ گاستایگر پیروی می‌کند.

1. 1. 1. ساخت در دوران پهلوی

تا اواخر دوره قاجار، جادهٔ شوسه‌ای بین کرج–چالوس وجود نداشت و تنها یک مسیر خاکی و مالرو، راه دسترسی به روستاهای این منطقه را تشکیل می‌داد، اما به‌گونه‌ای نبود که ارتباط‌دهندهٔ تهران با استان مازندران به‌صورت راه شوسه قابل‌استفاده برای خودرو باشد.

احداث جاده در دوران رضاشاه پهلوی در اردیبهشت ۱۳۱۰ آغاز و در سال ۱۳۱۲ مورد بهره‌برداری قرار گرفت. طرح و مطالعات و ساخت جاده کرج–چالوس طی سال ۱۳۰۹ توسط مهندسی به نام چرنتلسکی طراحی و نقشه‌برداری شد. عملیات اجرایی جاده از محل اعتبار عایدات قند و شکر و چای در اواسط اردیبهشت سال ۱۳۱۰ آغاز شد.

مراسم افتتاح روز جمعه دهم آذر ۱۳۱۲ با حضور رضاشاه پهلوی برگزار و جاده چالوس افتتاح و به نام راه مخصوص نامیده شد. طول این جاده ۱۶۸ کیلومتر و عرض آن ۸ متر و در برخی قسمت‌ها به ده الی دوازده متر می‌رسید.

1. 1. مشخصات فنی و جغرافیایی

جاده کرج-چالوس به طول ۱۶۸ کیلومتر از کرج آغاز می‌شود و از قلب رشته‌کوه البرز عبور کرده و به چالوس در کنار دریای خزر می‌رسد. این جاده دارای چشم‌اندازهای بکر و طبیعی است و از محبوب‌ترین و پرترددترین مسیرهای منتهی به شمال کشور محسوب می‌شود.

محور چالوس–کرج از بی‌نظیرترین مناظر و چشم‌اندازهای بکر و طبیعی برخوردار است و همین امر گاهی سبب ترافیک‌های سنگین در تعطیلات می‌شود. برای ساخت این جاده، تونل‌ها و پل‌های طولانی بسیاری ساخته شده که با توجه به زمان ساخت آن‌ها در دوره رضاشاه پهلوی، کار و رنج زیادی لازم داشته است.

1. 1. تونل کندوان

تونل کندوان یازدهمین و شناخته‌شده‌ترین تونل جاده کرج-چالوس است که در فاصله ۹۰ کیلومتری جنوب چالوس قرار دارد. احداث تونل کندوان در سال ۱۳۱۴ خورشیدی آغاز شد و بعد از گذشت سه سال در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۱۷ به بهره‌برداری رسید.

ساخت تونل کندوان در زمان وزارت مجید آهی، وزیر راه آن دوره انجام شد و به گفته ابوالحسن عمیدی نوری، قرارداد ساخت تونل کندوان را دو شرکت دانمارکی یا سوئدی بر عهده داشتند. در سال ۱۳۱۴، اولین دینامیت را برای حفر تونل به‌کار بردند و پس از آن کارگران ایرانی با استفاده از تیشه و کلنگ، حفاری این تونل را انجام دادند. در طی سه سال انجام این پروژه، ۹۰,۰۰۰ متر مکعب سنگ و خاک حفر و از تونل خارج شد و برای کندن قسمت‌های سنگی حدود ۴۶,۴۰۰ کیلوگرم دینامیت استفاده شد.

طول تونل کندوان به مسافت یک هزار و ۸۸۶ متر (برخی منابع ۱۸۸۰ متر ذکر کرده‌اند)، عرض پنج الی هفت متر و ارتفاع شش متر است. با احداث این تونل، ۱۳ کیلومتر از مسیر مرکز کرج به چالوس کاسته شد، چون پیش از این برای طی این مسیر باید کوه دور زده می‌شد. قبل از ساخت تونل کندوان، مسیر جاده کرج به چالوس حدود پنج ماه از سال غیرقابل تردد بود.

به نقل از گفته‌های شفاهی از مردم قدیم، کارگران را برای کندن این تونل در دل کوه (چون کندن تونل کندوان آن‌هم بدون تجهیزات کار بسیار سخت و دشواری بود) با یک سکه پنج ریالی که در آن زمان ارزشمند بود تشویق می‌کردند و گفته می‌شود به ازای هر کلنگ پول داده می‌شد.

1. 1. جاذبه‌های گردشگری

جاده کرج-چالوس از جمله جاده‌هایی است که در هر فصل به رنگی در می‌آید و گاه تضاد رنگ‌ها همزمان با هم منظره‌های باشکوه، منحصر‌به‌فرد و چشم‌نوازی پدید می‌آورد. این جاده با ساخت سد امیرکبیر (سد کرج) در سال ۱۳۴۰ به یکی از تفریحگاه‌های مهم گردشگری ایران تبدیل شد.

1. 1. 1. سد امیرکبیر

سد امیرکبیر (سد کرج) یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های جاده کرج-چالوس است که دریاچه‌ای زیبا در دل کوه‌های البرز ایجاد کرده و محل استراحت و تفریح گردشگران است.

1. 1. 1. بخش آسارا

بخش آسارا از نظر منابع طبیعی و تاریخی آن‌چنان غنی است که ظرفیت لازم برای ایجاد صنعت جهانگردی و گردشگری بین‌المللی را نیز دارد و جاده کرج-چالوس به‌عنوان یکی از زیباترین و دیدنی‌ترین جاده‌های جهان در این بخش واقع است. سالانه حدود ۱۳ میلیون جهانگرد و گردشگر داخلی از این جاده بازدید می‌کنند. بخش آسارا با دارابودن ۳ قله بالای ۴ هزار متر و پیست اسکی دیزین، از مناطق مهم گردشگری ورزشی محسوب می‌شود.

1. 1. 1. روستا و قلعه‌های تاریخی

در مسیر جاده کرج-چالوس، آثار تاریخی متعددی وجود دارد که از جمله می‌توان به کاخ شهرستانک، قلعه دزدبند شهرستانک، قلعه صلصال، قلعه ری‌زمین و تپه شنستون اشاره کرد. روستای شهرستانک که در کیلومتر ۴۵ جاده قرار دارد، یکی از روستاهای تاریخی این مسیر است.

1. 1. 1. آبشارها

آبشار هفت‌چشمه واقع در کیلومتر ۱۷ جاده چالوس با ارتفاع حدود ۷۰ متر، یکی از جاذبه‌های طبیعی این منطقه است. آبشار هریجان از دیگر آبشارهای زیبای این مسیر است.

1. 1. 1. پیست اسکی دیزین

پیست بین‌المللی اسکی دیزین در ۷۵ کیلومتری کرج، جزو اصلی‌ترین جاهای تفریحی جاده چالوس به‌شمار می‌رود.

1. 1. ترافیک و ایمنی

جاده کرج-چالوس یکی از پررفت‌وآمدترین جاده‌های ایران است. محور چالوس–کرج از محبوب‌ترین مسیرهای منتهی به شمال کشور می‌باشد و در تعطیلات و آخر هفته‌ها، دچار ترافیک‌های سنگین می‌شود. بیشتر سفرهای گردشگری مردم تهران و کرج به کرانه‌های دریای خزر به‌ویژه در تابستان از طریق همین جاده صورت می‌گیرد.

با وجود مناظر زیبای اطراف این جاده، نقاط حادثه‌خیز زیادی در طول مسیر جاده چالوس وجود دارد. گردنه‌های خطرناک، پیچ‌های تند، خطراتی مانند رانش زمین، زلزله و ریزش کوه از جمله چالش‌های ایمنی این جاده است.

1. 1. دسترسی

برای دسترسی به جاده کرج-چالوس از تهران، مسافران می‌توانند از اتوبان تهران-کرج (بزرگراه شهید لشکری یا جاده مخصوص) به‌طرف شهر کرج حرکت کنند و سپس از طریق اتوبان همت (خرازی) به جاده چالوس بروند. از کرج نیز می‌توان مستقیماً وارد جاده چالوس شد.

1. 1. پانویس