پژوهشکده گیاهان دارویی

پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی
اطلاعات پایه
نوع	پژوهشکده تحقیقاتی
نام کامل	پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی
نام انگلیسی	Iranian Institute of Medicinal Plants
وضعیت فعالیت	فعال
تاریخچه
سال تأسیس	۱۳۷۷
بنیان‌گذار	جهاد دانشگاهی
مدیریت
مالک	دولت ایران
رئیس	نسرین قوامی
ساختار سازمانی
سازمان مادر	جهاد دانشگاهی
موقعیت
کشور	ایران
استان	البرز
شهر	کرج
نشانی	کرج، کیلومتر ۵ اتوبان کرج–قزوین، خروجی کمال‌شهر، انتهای جاده بهشت سکینه، مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاد دانشگاهی
فعالیت
حوزه فعالیت	تحقیقات گیاهان دارویی، داروهای گیاهی، بیوتکنولوژی گیاهی، فارماکوگنوزی و فرآورده‌های طبیعی
محصولات	داروهای گیاهی (ملیتروپیک، اورتی هرب، ول اسلیپ، لیپوویا و ...)، مکمل‌های گیاهی، ارقام اصلاح‌شده، بذر و نهال استاندارد
خدمات	تحقیقات کاربردی، آنالیز و استانداردسازی مواد مؤثره، فرمولاسیون، تولید فرآورده‌های دارویی گیاهی، آموزش و انتقال یافته‌های علمی، مرکز رشد واحدهای فناوری
آمار
تعداد کارکنان	بیش از ۵۰ عضو هیأت علمی و محقق
ارتباطات
وبگاه	http://imp.acecr.ac.ir
اینستاگرام	پژوهشکده گیاهان دارویی در اینستاگرام
تلگرام	https://telegram.me/imp_acecr1

پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی (به انگلیسی: Iranian Institute of Medicinal Plants؛ به اختصار: IMP) یک مرکز پژوهشی تخصصی وابسته به جهاد دانشگاهی است که در مهرماه ۱۳۷۷ در کرج آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۸۰ به‌عنوان «مرکز تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی» مورد تصویب شورای گسترش دانشگاه‌های علوم پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار گرفت. این پژوهشکده با مأموریت تلفیق پژوهش‌های بنیادی و کاربردی در حوزهٔ گیاهان دارویی، از شناسایی منابع ژنتیکی تا تولید فرآورده‌های دارویی و مکمل‌های گیاهی، به‌عنوان یکی از بازوهای راهبردی جهاد دانشگاهی در حوزهٔ زیست‌فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان شناخته می‌شود.

تاریخچه

تأسیس و رسمیت‌یافتن (۱۳۷۷–۱۳۸۰)

پژوهشکده گیاهان دارویی در مهرماه ۱۳۷۷ به‌عنوان یکی از مراکز نوپای جهاد دانشگاهی در حوزهٔ گیاهان دارویی شکل گرفت و سه سال بعد، در ۲۰ تیر ۱۳۸۰، با تصویب شورای گسترش دانشگاه‌های علوم پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، رسماً به‌عنوان «مرکز تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی» به رسمیت رسید. این تصویب، مسیر فعالیت‌های پژوهشی، آموزشی و فناورانهٔ مرکز را در چارچوب استانداردهای ملی پژوهش‌های علوم پزشکی تعریف کرد.

گسترش فعالیت‌ها و ایجاد هرباریوم دیجیتال (دههٔ ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰)

در دو دههٔ پس از تأسیس، پژوهشکده با راه‌اندازی گلخانه‌های تحقیقاتی، آزمایشگاه‌های شیمی گیاهی و فارماکوگنوزی، و نیز ایجاد هرباریوم دیجیتال، به گردآوری، شناسایی و مستندسازی گونه‌های دارویی ایران پرداخت. بر پایهٔ گزارش‌های رسمی، هرباریوم دیجیتال این مرکز در سیستم بین‌المللی Herbarium Index نمایه شده و تاکنون شش گونهٔ گیاهی جدید از جمله Clematis iranica، Lathyrus alamutensis و Ferula hezarlalehzarica را به جامعهٔ علمی جهان معرفی کرده است.

رونمایی از داروی گیاهی ضد آلزایمر و تحول در تجاری‌سازی (۱۳۹۵–اکنون)

در دی‌ماه ۱۳۹۵، خط تولید داروی گیاهی «ملیتروپیک» (بر پایهٔ عصارهٔ گیاه بادرنجبویه) با حضور وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در پژوهشکده افتتاح شد. این محصول که نخستین‌بار در ایران و با ادعای «تنها داروی گیاهی ضد آلزایمر جهان» معرفی گردید، بر روی ۴۲ بیمار مبتلا به آلزایمر خفیف تا متوسط آزمایش و نتایج آن منتشر شد. از آن پس، پژوهشکده با تمرکز بر تجاری‌سازی دستاوردها، چندین دارو و مکمل گیاهی دیگر را نیز به سبد دارویی کشور افزود.

مدیریت و ساختار سازمانی

رؤسا و سرپرستان

بر اساس اطلاعات رسمی، دکتر رضا غفارزادگان از سال ۱۳۹۸ تا دوره‌ای پس از آن به‌عنوان سرپرست و سپس رئیس پژوهشکده فعالیت کرده است. در سال ۱۴۰۳، دکتر نسرین قوامی با حکم رئیس جهاد دانشگاهی به‌عنوان سرپرست پژوهشکده منصوب شد و در گزارش‌های سال ۱۴۰۵ با عنوان رئیس پژوهشکده معرفی گردیده است.

واحدهای تخصصی

ساختار پژوهشکده بر پایهٔ گروه‌های پژوهشی و آزمایشگاهی در حوزه‌های کشاورزی و به‌نژادی گیاهان دارویی، فارماکوگنوزی و شیمی گیاهی، فرآورده‌های دارویی و مکمل‌ها، و نیز مرکز رشد واحدهای فناوری گیاهان دارویی سازمان‌دهی شده است. این چیدمان، زنجیرهٔ کامل «از بذر تا دارو» را در یک مجموعهٔ واحد پوشش می‌دهد.

دستاوردهای شاخص

معرفی گونه‌های جدید گیاهی به علم

پژوهشکده با تکیه بر هرباریوم دیجیتال و پژوهش‌های میدانی، تاکنون شش گونهٔ گیاهی جدید را به جامعهٔ علمی جهانی معرفی کرده است؛ از جمله:

• Clematis iranica (کلماتیس ایرانی)
• Lathyrus alamutensis (لاتیروس الموتی)
• Ferula hezarlalehzarica (فرولای کوه‌های هزار لاله)

این دستاورد، ایران را در فهرست کشورهای کاشف گونه‌های جدید دارویی قرار داده است.

تولید داروهای گیاهی ثبت‌شده

پژوهشکده در سال‌های اخیر چندین داروی گیاهی را با طی مراحل پژوهش، کارآزمایی بالینی و اخذ مجوزهای لازم به بازار عرضه کرده است. از مهم‌ترین آن‌ها:

• ملیتروپیک (کپسول گیاهی بر پایهٔ عصارهٔ بادرنجبویه) با اندیکاسیون کمک به کنترل علائم آلزایمر خفیف تا متوسط و بهبود عملکرد شناختی.
• اورتی هرب (Orthi Herb) با اندیکاسیون کمک به کنترل قند خون در دیابت نوع ۲.
• ول اسلیپ (Well Sleep) با اندیکاسیون کمک به بهبود کیفیت خواب و درمان اختلالات خواب.
• لیپوویا (Lipovia) با اندیکاسیون کمک به تنظیم سطح کلسترول، تری‌گلیسیرید و قند خون.

ارقام اصلاح‌شده و بذرهای استاندارد

پژوهشکده در حوزهٔ کشاورزی گیاهان دارویی، به تولید ارقام اصلاح‌شده و بذرهای استاندارد برای گونه‌های پرمصرف دست یافته است. این اقدام، گامی کلیدی برای رفع چالش «نبود ارقام همگن و پربازده» در زنجیرهٔ تولید گیاهان دارویی کشور ارزیابی می‌شود.

مکمل‌های ورزشی گیاهی

در سال ۱۴۰۲، پژوهشکده از تولید شش مکمل ورزشی پرمصرف با پایهٔ گیاهی خبر داد که هدف آن‌ها کاهش وابستگی به واردات و ارتقای ایمنی فرآورده‌های مصرفی ورزشکاران عنوان شده است.

هرباریوم دیجیتال و خدمات تخصصی

هرباریوم دیجیتال پژوهشکده به‌عنوان پایگاهی منسجم از مشخصات گیاهان دارویی، امکان جست‌وجو، بازیابی و استناد به نمونه‌های گیاهی را برای پژوهشگران فراهم کرده است. این سامانه در کنار گلخانه‌های تحقیقاتی و آزمایشگاه‌های شیمی گیاهی، زیرساخت اصلی پژوهش‌های شناسایی، استانداردسازی و کنترل کیفیت مواد مؤثره است.

موقعیت جغرافیایی و راه‌های دسترسی

نشانی اصلی پژوهشکده در استان البرز، کرج، کیلومتر ۵ اتوبان کرج–قزوین، خروجی کمال‌شهر، میدان علم و فناوری، جاده شهدای جهاد دانشگاهی، مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاد دانشگاهی است.

• تلفن: ۰۲۶–۳۴۷۶۴۰۱۰ (داخلی‌های مختلف)
• نمابر: ۰۲۶–۳۴۷۶۴۰۲۱
• پست الکترونیک: sec.imp@acecr.ac.ir
• وبگاه: http://imp.acecr.ac.ir

دفتر تهران پژوهشکده نیز در میدان انقلاب، خیابان جمالزاده شمالی، خیابان فرصت شیرازی، پلاک ۴۳ واقع است.

اهمیت راهبردی

با توجه به تنوع زیستی بالا و پیشینهٔ طب سنتی در ایران، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی به‌عنوان پل میان دانش بومی، پژوهش نوین و صنعت داروسازی عمل می‌کند. تأکید مسئولان این مرکز بر خودکفایی در فرآورده‌های گیاهی، کاهش واردات مکمل‌ها و توسعهٔ شرکت‌های دانش‌بنیان، پژوهشکده را در مسیر تبدیل‌شدن به قطب ملی زیست‌فناوری گیاهان دارویی قرار داده است.

جستارهای وابسته

• گیاهان دارویی
• جهاد دانشگاهی
• داروی گیاهی
• هرباریوم
• زیست‌فناوری در ایران

پیوند به بیرون

• وبگاه رسمی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی
• هرباریوم دیجیتال پژوهشکده گیاهان دارویی