ایرج کلانتری طالقانی
ایرج کلانتری طالقانی (۱ فروردین ۱۳۱۶ – ۲ اردیبهشت ۱۴۰۱) معمار، شهرساز و استاد دانشگاه ایرانی بود. او از شاگردان برجستهٔ هوشنگ سیحون و یکی از معماران تأثیرگذار نسل دوم معماری معاصر ایران به شمار میرود. کلانتری بنیانگذار شرکتهای مهندسان مشاور کلانتری-دارایی و دفتر مهندسان مشاور باوند بود و بیش از شش دهه در عرصهٔ معماری و شهرسازی ایران فعالیت کرد.[۱]
از مهمترین آثار او میتوان به مدیریت پروژهٔ فرودگاه بینالمللی امام خمینی، طراحی سفارت ایران در تفلیس، اقامتگاه سفیر ایران در ایروان، و مجموعه چایکنار تبریز اشاره کرد. کلانتری در سال ۱۳۸۴ از سوی جامعهٔ مهندسان معمار ایران به عنوان «معمار سال» برگزیده شد.[۲]
زندگینامه
ریشههای خانوادگی و تاریخ نسبتی
ایرج کلانتری با نسبت «طالقانی» شناخته میشود، که به ریشههای خانوادگیاش برمیگردد. پدر و مادر او اهل فشندک پایین، یکی از روستاهای منطقهٔ طالقان در البرز بودند.[۳] خود کلانتری در گفتگوهایی اشاره کرده بود که «ریشههای من هم بالا طالقانی هستند» و با اینحال تمام زندگی حرفهایاش را در تهران گذراند.
نسبت «طالقانی» در رسم ایرانی، مانند سایر نسبهای جغرافیایی (مثلاً رفسنجانی، تبریزی، لاهیجانی)، به ریشههای خانوادگی و منطقهٔ اصلی خانواده اشاره دارد و نه به مکان زندگی دورهای یا محل فعالیت فرد.
تولد و دوران کودکی
ایرج کلانتری در سال ۱۳۱۶ (۱۹۳۷) در تهران متولد شد. او بخشی از دوران کودکیاش را در تهران گذراند و تحت تأثیر محیط شهری و معماری مدرنی قرار گرفت که در آن سالها در تهران در حال شکلگیری بود.
تحصیلات
پس از گذراندن دورههای ابتدایی و متوسطه در تهران، در سال ۱۳۳۵ وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و تحت سرپرستی و آموزش استاد هوشنگ سیحون، یکی از بنیانگذاران معماری مدرن ایران، به تحصیل پرداخت.
هوشنگ سیحون به عنوان معماری تحصیلکردهٔ اروپایی و پیشگام معماری مدرن در ایران، تأثیر عمیقی بر ایرج کلانتری و نگاهاش به معماری گذاشت. کلانتری درسهای سیحون درباره تلفیق اصول مدرنیسم جهانی با شرایط محلی ایران را یاد گرفت و این اصول بعداً در کل کارنامهٔ معماریاش جلوهگر شد.
او در سال ۱۳۴۲ موفق به دریافت مدرک کارشناسی ارشد معماری از این دانشکده شد.[۱]
فعالیت حرفهای
کلانتری مسیر حرفهای خود را با تأسیس «گروه مشاورهٔ معماری» در سال ۱۳۴۲ آغاز کرد. در سال ۱۳۵۰ شرکت «مهندسان مشاور کلانتری-دارایی» و سپس در سال ۱۳۵۳ «دفتر مهندسان مشاور باوند» را بنیان نهاد که تا پایان عمر فعال بود.[۴]
از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰، او به عنوان مشاور وزارت کشور ایران در زمینهٔ «طرحهای هادی روستایی» فعالیت داشت؛ طرحهایی که با هدف ساماندهی و بهینهسازی استفاده از اراضی کشاورزی، مسکونی و تجاری در روستاهای کشور تهیه میشدند. او همچنین نمایندهٔ این وزارتخانه در کمیتهٔ فنی شورای عالی شهرسازی و کمیته بررسی و تجدیدنظر در قانون نوسازی و عمران شهری بود.[۱]
مهاجرت و بازگشت
در سال ۱۳۵۹، پس از انقلاب اسلامی، کلانتری به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و دفتری با نام «کاسپین» برای طراحی و ساختمانسازی راهاندازی کرد. اما یک سال بعد (۱۳۶۰) به ایران بازگشت و تا پایان عمر در کشور ماند و به فعالیت معماری ادامه داد.[۱]
تدریس
کلانتری بیش از ۲۰ سال دروس طراحی معماری را در دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه تهران، و دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی تدریس کرد و نسلی از معماران جوان ایرانی را تربیت نمود.[۱]
آثار و پروژهها
پروژههای شاخص
از مهمترین پروژههای طراحی و ساخت ایرج کلانتری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
پروژههای بزرگ
- فرودگاه بینالمللی امام خمینی: کلانتری سرپرست تیم ایرانی طراحی این فرودگاه بود، هرچند طراح اصلی آن پل آندرو، معمار فرانسوی و طراح فرودگاه شارل دوگل پاریس بود.[۵]
- دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین: ساخت و اجرای دانشکدههای علوم، فنی مهندسی، ادبیات و تسهیلات ورزشی در سالهای ۱۳۶۷، ۱۳۷۲ و ۱۳۷۶
- سفارتخانه و اقامتگاه سفیر ایران در تفلیس: طراحی و ساخت در سال ۱۳۸۰
- اقامتگاه سفیر ایران در ایروان: طراحی و ساخت در سال ۱۳۸۰
- مجموعه چایکنار تبریز
- فرهنگستانهای جمهوری اسلامی ایران: با همکاری حسین شیخ زینالدین (۱۳۷۳) - برندهٔ جایزهٔ چهارم مسابقه معماری
ساختمانهای دانشگاهی و آموزشی
- دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف
- مرکز تکنولوژی آموزشی تهران
- دانشکده مدیریت در خیابان عباسآباد تهران
ساختمانهای اداری و تجاری
- ساختمان استانداری کرمان
- ساختمان مرکزی شرکت ملی نفت ایران (بهسازی و نوسازی در سال ۱۳۸۱) - برندهٔ جایزهٔ اول
- ساختمان انتشارات فرانکلین در چهارراه جهان کودک تهران
- بهسازی و نوسازی بافت پیرامون برجهای تاریخی شدادیه در تهران (۱۳۸۱)
پروژههای مسکونی و شهری
- مجموعههای مسکونی طرح نواب در تهران
- واحدهای مسکونی شهرک ولیعصر کنگان
- شهرک مسکونی فولاد اهواز
- ایستگاههای قطار سبک شهری مشهد و تبریز
- ساختمان مجلس جیبوتی
- مرکز تجاری جیبوتی
خانههای خصوصی
- خانهٔ نجف دریابندری در تهران (۱۳۴۳)
- خانهٔ مهشید امیرشاهی (۱۳۴۴)
- منزل دکتر نادر هشترودی (۱۳۵۰)
- خانهٔ ثمین باغچهبان
- خانهٔ محسن هشترودی
- خانهٔ شخصی پرویز کلانتری (برادرش، نقاش معروف) (۱۳۷۴)
- خانه علی نوری (از مدیران انتشارات فرانکلین)
پروژههای صنعتی و گردشگری
- کارخانه لولهسازی داکتیل اهواز
- مجموعه جهانگردی در میگون
- هتل سفیدکنار بندر انزلی
سبک معماری
از ویژگیهای طراحی ایرج کلانتری، ظرافت در طراحی و اجرای جزئیات، زیبایی در عین سادگی، عملگرایی و کارکردگرایی در عین نوگرایی و پیروی از مکتب مدرنیسم در معماری بود. او توانست سبک مدرن جهانی را با شرایط اقلیمی و فرهنگی ایران تلفیق کند.[۶]
نوشتهها و تألیفات
- بررسی علل حاشیهنشینی در ۱۷ شهر با جمعیت بیش از یکصد هزار نفر
- تنظیم اصلاحیه قانون نوسازی و عمران شهری
- تهیه و تدوین آییننامهٔ اجرای حق مرغوبیت
- گونهشناسی مسکن در مناطق ساحلی خلیج فارس
- همکاری با مجلات بانک ساختمان، آبادی، معماری و شهرسازی، معمار[۱]
جوایز و افتخارات
- معمار سال ۱۳۸۴: از سوی جامعهٔ مهندسان معمار ایران
- جایزهٔ چهارم مسابقه معماری (۱۳۷۳): برای طرح فرهنگستانهای جمهوری اسلامی ایران
- جایزهٔ اول مسابقه معماری (۱۳۸۱): برای طرح ساختمان مرکزی شرکت ملی نفت ایران
- رتبهٔ نخست در مسابقات معماری متعدد: باشگاه کارمندان وزارت کشور، سفارت ایران در رباط، ساختمان شهرداری تهران، مجتمع مسکونی فرحآباد تهران، مجتمع مسکونی کارکنان فولاد اهواز، و دانشگاه پتروشیمی ماهشهر[۱]
سمتهای اجرایی و صنفی
- عضو شورای تخصصی شهرداری تهران
- رئیس هیئت اجرایی شورای هماهنگی تشکلهای صنفی مهندسی کشور
- عضو هیئت مدیرهٔ انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز
- عضو هیئت امناء انجمن مفاخر معماری ایران
- عضو هیئت تحریریهٔ مجلهٔ معماری نوین
- عضو هیئت مدیرهٔ سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران
- عضو شورای عالی خانهٔ هنرمندان ایران[۱]
زندگی شخصی
ایرج کلانتری برادر پرویز کلانتری، نقاش نوگرای ایرانی بود. او برای برادرش خانهای در سال ۱۳۷۴ طراحی و ساخت که یکی از آثار برجستهٔ معماری مسکونی او محسوب میشود. خانهٔ پرویز کلانتری نمونهای از توانایی کلانتری در طراحی فضاهای منزل با ترکیب زیبایی و کارکرد است.[۱]
درگذشت
ایرج کلانتری در ۲ اسفند ۱۴۰۱ (۲۰ فوریه ۲۰۲۳) در سن ۸۵ سالگی در تهران درگذشت. خبر درگذشت او واکنشهای گستردهای در جامعهٔ معماری ایران به دنبال داشت و بسیاری از معماران و دانشجویان معماری از او به عنوان یکی از اساتید و الگوهای معماری معاصر یاد کردند.[۲]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ۱٫۸ «ایرج کلانتری». ویکیپدیا.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ «ایرج کلانتری، معمار مشهور ایرانی درگذشت». بهار نیوز. ۲۰ فوریه ۲۰۲۳.
- ↑ «ایرج کلانتری، معماری انسان، آگاه و هنرمند». ایران امروز. ۲۴ فوریه ۱۴۰۱.
- ↑ «زندگی و آثار ایرج کلانتری». طرح تو طرح. ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۴.
- ↑ «معمار فرودگاه امام خمینی درگذشت». ایسنا. ۲۰ فوریه ۲۰۲۳.
- ↑ «ایرج کلانتری؛ درگذشت یک معمار مدرن با امضایی شخصی». بیبیسی فارسی. ۲۱ فوریه ۲۰۲۳.