ملک فالیز

مَلِک فالیِز روستایی کوهستانی از توابع دهستان نسا در بخش آسارا، شهرستان کرج، استان البرز است که در حاشیهٔ جاده کرج - چالوس و در نزدیکی روستای نسا قرار دارد. این روستا در ارتفاعی بیش از ۲٬۱۰۰ متر از سطح دریا قرار گرفته و به‌دلیل موقعیت کوهستانی، مجاورت با رودخانه کرج و چشم‌اندازهای طبیعی، از روستاهای شاخص دهستان نسا در محور گردشگری کرج – چالوس به‌شمار می‌آید.

جغرافیا

ملک فالیز در دامنهٔ رشته‌کوه البرز مرکزی و در دره‌ای کوهستانی در شمال شهرستان کرج واقع شده‌است. مختصات جغرافیایی روستا حدود ۳۶ درجه و ۴ دقیقه عرض شمالی و ۵۱ درجه و ۱۸ دقیقه طول شرقی و ارتفاع آن در حدود ۲٬۱۶۰ تا ۲٬۱۷۰ متر از سطح دریا گزارش شده‌است. ملک فالیز در امتداد جاده کرج - چالوس، در نزدیکی کیلومترهای پایانی حوزهٔ دهستان نسا و در اطراف گچسر و حسن‌کدر قرار دارد و در نقشه‌های محلی در کنار روستای نسا به‌عنوان یکی از آبادی‌های شاخص این ناحیه نمایش داده می‌شود. از نظر تقسیمات کشوری، این روستا در دهستان نسا از بخش آسارا، شهرستان کرج و استان البرز قرار دارد و در فهرست روستاهای این دهستان در کنار روستاهایی چون آسیاب‌درگاه، آزادبر، گچسر، گرم‌آب، حسن‌کدر، کهنه‌ده، کوشکک، میدانک، نسا، سرخه‌دره، وله، وارنگه‌رود و ولایت‌رود ذکر شده‌است.

جمعیت

برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت ملک فالیز ۱۳۹ نفر در ۳۹ خانوار گزارش شده‌است. در سرشماری سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶ میلادی)، جمعیت این روستا ۴۳۲ نفر در ۱۴۱ خانوار ثبت شده که نسبت به سرشماری ۱۳۸۵ نشان‌دهندهٔ افزایش قابل توجه جمعیت و تعداد خانوارهاست. این رشد، ملک فالیز را در زمرهٔ روستاهای نسبتاً پرجمعیت دهستان نسا قرار داده‌است.

مردم و زبان

بر اساس داده‌های دانشنامه‌ای و گزارش‌های محلی، ساکنان ملک فالیز مسلمان شیعه و از قوم تات هستند و زبان رایج در این روستا گونه‌ای از زبان تاتی به‌همراه زبان فارسی با لهجهٔ محلی است. آیین‌ها و مناسبت‌های مذهبی شیعی، مانند محرم و عاشورا، به‌همراه مراسم و سنت‌های روستایی مرتبط با تقویم کشاورزی، از عناصر مهم فرهنگ جمعی روستا به‌شمار می‌آید؛ هرچند جزئیات آیین‌های خاص این روستا کمتر در منابع عمومی ثبت شده‌است و بیشتر در قالب توصیف کلی فرهنگ روستاهای دهستان نسا مطرح می‌شود.

طبیعت و جاذبه‌ها

ملک فالیز مانند دیگر روستاهای دهستان نسا، در پهنه‌ای کوهستانی و در مجاورت دره‌ها، باغ‌ها و مراتع گسترده قرار دارد و چشم‌اندازهای طبیعی آن شامل دامنه‌های پوشیده از درخت، باغ‌های میوه، شیب‌کوه‌های سنگی و منظرهٔ رودخانه کرج و درهٔ آن است. در نسخهٔ فارسی ویکی‌پدیا به چند مورد از دیدنی‌های روستا اشاره شده‌است که از آن میان می‌توان به «چشمهٔ علاءالدین»، کوه «خنکا»، باغ‌ها و کوره‌های آهک‌پزی اطراف روستا اشاره کرد؛ این موارد مجموعه‌ای از جاذبه‌های طبیعی و نشانه‌های فعالیت‌های سنتی در محیط پیرامونی ملک فالیز را تشکیل می‌دهند. در بخشی از روستا، یادمانی به‌نام یادمان شهدای ملک فالیز ساخته شده که در معرفی آن، محل استقرار «در جادهٔ چالوس – روستای ملک فالیز» ذکر شده‌است و به‌عنوان یک تندیس و نماد یادبود، بخشی از سیمای عمومی روستا را شکل می‌دهد. برخی گزارش‌ها و تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نیز به فرسایش و تخریب بخشی از کوه‌های اطراف روستا (احتمالاً در پی فعالیت‌های معدنی یا برداشت مصالح) اشاره کرده‌اند که نگرانی‌هایی را دربارهٔ حفظ مناظر طبیعی و تعادل اکولوژیک منطقه برانگیخته‌است.

اقتصاد و کاربری اراضی

اقتصاد ملک فالیز همانند دیگر روستاهای دهستان نسا، بر پایهٔ ترکیبی از دامداری، باغداری و کشاورزی در اراضی کوهستانی استوار است؛ باغ‌های میوه، مراتع و کشت محدود محصولات زراعی، عمدهٔ فعالیت‌های معیشتی ساکنان را تشکیل می‌دهد. در کنار این فعالیت‌ها، نزدیکی روستا به مسیر پرتردد جاده کرج - چالوس و قرار گرفتن در قلب ناحیهٔ گردشگری بخش آسارا، زمینهٔ توسعهٔ گردشگری روستایی و اجارهٔ خانه‌ها و کلبه‌های روستایی به مسافران را فراهم کرده‌است، هرچند این بخش از اقتصاد در منابع رسمی به‌طور محدود و بیشتر در قالب گزارش‌های محلی و صفحات مجازی بازتاب یافته‌است. در حوزهٔ کاربری اراضی، در گزارش‌های منابع طبیعی و دستگاه قضایی استان البرز به مقابله با تصرف و تغییر کاربری غیرمجاز بخشی از اراضی ملی در محدودهٔ روستای ملک فالیز اشاره شده‌است؛ از جمله در سال ۱۴۰۵، خبر آزادی حدود ۴۰۰ متر مربع از اراضی ملی این روستا از دست متجاوزان منتشر شد که در چارچوب طرح‌های مقابله با زمین‌خواری و صیانت از عرصه‌های طبیعی صورت گرفته‌است.

دسترسی

راه دسترسی اصلی به ملک فالیز از کرج، جاده کرج - چالوس (جادهٔ ۵۹) است؛ روستا در حوالی کیلومترهای میانی–پایانی حوزهٔ دهستان نسا و در نزدیکی روستای نسا و حسن‌کدر واقع شده و از کنار جادهٔ اصلی، راه فرعی به‌سوی آن منشعب می‌شود. پایگاه‌های مسیریابی فاصلهٔ جاده‌ای ملک فالیز تا کرج را حدود ۷۰ تا ۸۰ کیلومتر برآورد کرده‌اند که با توجه به کوهستانی بودن مسیر و پیچ‌های متعدد محور چالوس، زمان سفر معمولاً بیش از یک ساعت به‌طول می‌انجامد.