ملک فالیز

ملک فالیز (یا ملک‌فالیز؛ در گویش محلی گاهی مرگالیز) روستایی کوهستانی از توابع دهستان نسا در بخش آسارا، شهرستان کرج، استان البرز ایران است. این روستا در حاشیهٔ جاده کرج–چالوس (جاده ۵۹)، حدود کیلومتر ۶۲، در ساحل غربی رودخانه کرج و روبروی پمپ‌بنزین نسا قرار دارد.

ملک فالیزروستامنظره‌ای از روستای ملک فالیزکشورایراناستانالبرزشهرستانکرجبخشآسارادهستاننساجمعیت۴۳۲ نفر (سرشماری ۱۳۹۵)ارتفاع۲۱۰۰ تا ۲۱۸۰ متر

روستا به دلیل موقعیت کوهستانی، ارتفاع بالا، چشم‌اندازهای طبیعی، مجاورت با رودخانه کرج و دسترسی به محور گردشگری کرج–چالوس، از آبادی‌های شاخص دهستان نسا محسوب می‌شود.

جغرافیا

ملک فالیز در دامنه‌های مرکزی رشته‌کوه البرز و در دره‌ای کوهستانی واقع شده است. مختصات جغرافیایی آن ۳۶°۰۴′۴۷″ شمالی ۵۱°۱۸′۵۸″ شرقی است. ارتفاع روستا بین ۲٬۱۰۰ تا ۲٬۱۸۰ متر از سطح دریا گزارش شده است.

این روستا از شمال به ارتفاعات لیکران، از جنوب به تنگه وره، از شرق به رودخانه کرج و از غرب به ارتفاعات سیاگاهره محدود می‌شود. نزدیک‌ترین روستاها شامل نسا، حسن‌کدر، گچسر و گرم‌آب هستند.

تاریخچه و وجه تسمیه

نام روستا در طول تاریخ تغییراتی داشته است:

• نام‌های قدیمی: «ملک والیز» یا «ملک والی» (متعلق به شخصی به نام ملک)، «مرکواری» (در سفر ناصری غلامحسین ابن مهدی خان، ۱۳۰۱ قمری).
• روایات محلی: محتمل‌ترین روایت، ارتباط با «فالیز/جالیز/پالیز» به معنای زمین کشت صیفی‌جات و باغ و بستان بی‌حصار است. روایت دیگر آن را به مالکیت شخصی به نام «ملک» نسبت می‌دهد که با گذشت زمان به ملک فالیز تغییر یافته است.
• قدیمی‌ترین اسناد: معامله زمین در سال ۱۱۲۳ هجری قمری؛ ملا محمد حسن قمی در سال ۱۲۹۴–۱۲۹۷ قمری آن را با ۱۷ خانوار ذکر کرده است.

روستا سابقه‌ای طولانی در منطقه لورا (نام قدیمی‌تر بخش آسارا) دارد و بخشی از قلمرو تاریخی قصران و رویان بوده است. ادعای ارتباط با شاهزادگان پادوسبانیان بیشتر جنبهٔ روایی محلی دارد.

جمعیت

بر اساس سرشماری‌های رسمی مرکز آمار ایران:

• سال ۱۳۸۵: ۱۳۹ نفر در ۳۹ خانوار.
• سال ۱۳۹۵: ۴۳۲ نفر در ۱۴۱ خانوار (رشد قابل توجه).

مردم و فرهنگ

ساکنان مسلمان شیعه و از قوم تات هستند. زبان رایج، گونه‌ای از زبان تاتی همراه با فارسی و لهجهٔ محلی است. فرهنگ روستا بر پایه سنت‌های کشاورزی، دامداری و آیین‌های مذهبی شیعی (مانند محرم و عاشورا) استوار است.

شهدا، افراد برجسته و خانواده‌های شناخته‌شده

روستای ملک فالیز ۵ شهید والامقام تقدیم انقلاب اسلامی کرده است. خانواده رودکی یکی از ریشه‌دارترین خانواده‌های روستا است:

• شهید فتح‌الله رودکی (متولد ۱ مرداد ۱۳۳۹) — مدرسه متوسطه دخترانه روستا به نام او نام‌گذاری شده است.
• شهید حیدر رودکی
• شهید محمد رودکی
• شهید نبی‌الله رودکی
• شهید علی غلامی (پدر: ابوطالب)

یادمان شهدای ملک فالیز در روستا احداث شده و یادواره‌های سالانه برگزار می‌شود. فامیل‌های رایج دیگر شامل کیانیان، غلامی و شاخه‌های مرتبط با رودکی است.

طبیعت و جاذبه‌ها

چشم‌اندازهای طبیعی شامل دامنه‌های پوشیده از درخت، باغ‌های میوه، مراتع، شیب‌کوه‌های سنگی و منظره رودخانه کرج است. جاذبه‌ها عبارتند از:

• چشمه علاءالدین (علاالدین)
• چشمه زردچشمه
• کوه خنکا
• باغ‌ها و کوره‌های سنتی آهک‌پزی
• تپه شمالی با آثار دست‌کند باستانی

این روستا با چالش‌های محیطی روبرو است که بخشی از آن فرسایش کوه‌ها (به دلیل فعالیت‌های معدنی و یا برداشت مصالح اتفاق افتاده) و بخشی دیگر به دلیل تصرف اراضی ملی است.

اقتصاد

اقتصاد سنتی روستای ملک فالیز بر پایه باغداری، دامداری و کشاورزی محدود است. در سالهای اخیر گردشگری روستایی (اجاره اقامتگاه) به دلیل نزدیکی به جاده چالوس توسعه یافته است. هم‌چنین برای بهبود اقتصاد روستا طرح‌های عمرانی شامل اجرای طرح هادی و کارگاه‌های اشتغال‌زایی (مانند جاجیم‌بافی) اجرا شده است.

دسترسی و امکانات

دسترسی اصلی از جاده کرج–چالوس است. فاصله تقریبی از کرج ۶۰–۸۰ کیلومتر (بیش از یک ساعت). امکانات شامل مسجد، فروشگاه، دهیاری فعال و یادمان شهدا است. صفحه اینستاگرام رسمی روستا منبع خوبی برای اخبار روز است.