پل بانوصحرا

پل تاریخی بانوصحرابنای تاریخینام‌های دیگرپل بانو صحراکشورایراناستاناستان البرزشهرستانشهرستان ساوجبلاغبخشبخش چندارکاربری اصلیپلدوره ساختدوره صفویشماره ثبت۱۱۱۰۴تاریخ ثبت۱۶ شهریور ۱۳۸۳

پل تاریخی بانوصحرا یا پل بانو صحرا پلی مربوط به دوره صفوی است که در شهرستان ساوجبلاغ، بخش چندار، روستای بانوصحرا و بر روی رودخانه کردان واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۶ شهریور ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

موقعیت

پل در حدود دو کیلومتری شمال‌غرب روستای کردان و در محدودهٔ روستای بانوصحرا قرار دارد و در گذشته مسیر ارتباطی مهمی میان روستاهای اطراف رودخانه کردان محسوب می‌شده است.

تاریخچه

پژوهش‌های انجام‌شده ساخت این پل را به دورهٔ صفوی نسبت داده‌اند. این پل یکی از سه پل باقی‌مانده از دورهٔ صفویه در شهرستان ساوجبلاغ و تنها پل دارای دو دهانهٔ اصلی در این شهرستان است.

پل تا دورهٔ قاجار نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته و تا اواخر دههٔ ۱۳۵۰ همچنان بخشی از مسیر ارتباطی محلی بوده است. با تغییر مسیر جاده‌ها و عدم نگهداری مناسب، به‌تدریج متروک و دچار تخریب شده است.

ویژگی‌های معماری

پل دارای دو دهانهٔ اصلی و یک دهانهٔ فرعی بوده است. مصالح به‌کاررفته در ساخت آن شامل آجر، سنگ لاشه، قلوه‌سنگ و ملات ساروج و آهکی است.

در ساختار پل از طاق‌های آجری و پایه‌های سنگی استفاده شده و طراحی موج‌شکن‌ها برای کاهش فشار جریان آب در نظر گرفته شده است.

بر اساس پژوهش‌های معماری، ابعاد تقریبی پل در وضعیت اولیه به این شرح برآورد شده است:

• طول: حدود ۳۳ متر
• عرض: حدود ۵٫۵ متر
• ارتفاع بخش باقی‌مانده: حدود ۶٫۶ متر

وضعیت فعلی

در حال حاضر بخش عمدهٔ طاق‌های پل فرو ریخته و عمدتاً پایه‌های سنگی و بخش‌هایی از بدنه باقی مانده است. عوامل طبیعی (جریان آب، فرسایش و سیلاب‌های فصلی) و عدم حفاظت مناسب از مهم‌ترین دلایل تخریب گستردهٔ بنا بوده‌اند.

مطالعات انجام‌شده بر ضرورت مستندسازی دقیق، حفاظت اضطراری و تهیهٔ طرح مرمت اصولی این اثر تأکید کرده‌اند.

اهمیت

پل تاریخی بانوصحرا افزون بر ارزش معماری، بیانگر اهمیت مسیرهای ارتباطی محلی در منطقهٔ ساوجبلاغ در دورهٔ صفوی است و نمونه‌ای از مهندسی پل‌سازی سنتی ایران در مناطق کوهپایه‌ای محسوب می‌شود.