مترو کرج

متروی کرج
نشان‌وارهٔ متروی کرج
اطلاعات
مالک	سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری کرج
مکان	کرج
نوعی ترابری	مترو زیرزمینی
تعداد خطوط	۶ خط اصلی (۲ خط دارای بهره‌برداری)
تعداد ایستگاه‌ها	۱۰ ایستگاه فعال
مسافران روزانه	خط ۱: حدود ۷۰٬۰۰۰ نفر
مسافران سالانه	بیش از ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر
مدیر اجرایی	خلیل کوزه‌کنانی
وبگاه	metro.karaj.ir karajmetro.ir
اداره
آغاز بهره‌برداری	۸ اسفند ۱۴۰۱ (بهره‌برداری آزمایشی خط ۲)
اداره‌کننده(ها)	خط ۱: شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه خط ۲: سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری کرج
تعداد قطارها	۱۴ واگن
فنی
طول سیستم	۴۹٫۵ کیلومتر (۳۰٫۸ مایل) (طول کل شبکه فعال) ۱۲۶٫۵ کیلومتر (۷۸٫۶ مایل) (طول کل شبکه پس از تکمیل طرح)
اندازه ریل	الگو:Track gauge
میانگین سرعت	۶۲ کیلومتر بر ساعت (خط ۱)
حداکثر سرعت	۱۴۰ کیلومتر بر ساعت (خط ۱)

متروی کرج یا قطار شهری کرج سامانهٔ ترابری ریلی درون‌شهری و حومه‌ای در کلان‌شهر کرج و شهرهای پیرامون آن است که در قالب «سازمان ترابری ریلی کرج و حومه» برنامه‌ریزی و اداره می‌شود. این سامانه بخشی از شبکهٔ ریلی منطقهٔ تهران–کرج–مهستان–قزوین است و از طریق خط ۵ متروی تهران با شبکهٔ متروی تهران ارتباط دارد.

طرح جامع متروی کرج شامل ۶ خط اصلی است و طول کل شبکه در افق نهایی حدود ۱۲۶٫۵ کیلومتر پیش‌بینی شده‌است. در زمان نگارش این مقاله، خط ۱ و بخشی از خط ۲ دارای بهره‌برداری هستند و در مجموع ۱۰ ایستگاه در شبکهٔ متروی کرج فعال گزارش شده‌است.

تاریخچه

مطالعات اولیهٔ ایجاد سامانهٔ قطار شهری در کرج در پی رشد جمعیت و افزایش سفرهای بین کرج و تهران انجام شد. توسعهٔ خط ۵ متروی تهران و محور صادقیه–کرج–گلشهر نیز در شکل‌گیری زیرساخت ریلی کرج نقش مهمی داشت. ایستگاه‌های واقع در محدودهٔ استان البرز در این محور از سال‌های ۱۳۷۷ به بعد به‌تدریج به بهره‌برداری رسیدند و نخستین ارتباط ریلی سریع کرج با تهران را شکل دادند.

سازمان قطار شهری کرج و حومه در تاریخ ۱ دی ۱۳۸۰ با ابلاغ اساسنامه توسط وزیر کشور فعالیت رسمی خود را با هدف رفع مشکلات موجود در ادامهٔ احداث راه قطار تندرو کرج–گلشهر و انجام مطالعات حمل‌ونقل انبوه ریلی در کرج آغاز کرد.

مطالعات امکان‌سنجی احداث قطار شهری کرج و حومه با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور انجام شد و در ابتدای سه‌ماههٔ اول سال ۱۳۸۲ به پایان رسید. کلیات این مطالعات در نشست ۲۱ خرداد ۱۳۸۲ شورای ترافیک استان تأیید شد و در نشست ۸ مرداد همان سال کمیتهٔ فنی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور، احداث ۲۵ کیلومتر از شبکه به تصویب رسید. سرانجام این طرح در ۹ مهر ۱۳۸۲ به تصویب نهایی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور رسید.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، یکی از معیارهای ضرورت استفاده از قطار شهری، وجود حداقل ۱۰٬۰۰۰ مسافر در جهت غالب در ساعت اوج ترافیک است؛ این میزان در برخی مسیرهای مورد مطالعه به بیش از ۱۵٬۰۰۰ یا حتی ۳۰٬۰۰۰ مسافر در ساعت اوج می‌رسد.

ساختار شبکه

طرح جامع متروی کرج شامل ۶ خط اصلی است که در مجموع حدود ۱۲۶٫۵ کیلومتر طول خواهند داشت. این خطوط برای پوشش بخش‌های مختلف کرج و ارتباط با شهرهای پیرامون طراحی شده‌اند.

رنگ	خط	مسیر کلی	ایستگاه‌ها	طول تقریبی	وضعیت
طلایی	خط ۱	گرمدره – مهستان	۷	۴۳ کیلومتر	فعال
سبز	خط ۲	کمالشهر – ملارد	۲۴	۲۷ کیلومتر	بخشی فعال
آبی	خط ۳	حصار – فردیس – ماهدشت	۱۴	۱۴٫۵ کیلومتر	در دست مطالعه و توسعه
قرمز	خط ۴	گلشهر – محمدشهر – ماهدشت	۲۲	۱۸ کیلومتر	در دست مطالعه
بنفش	خط ۵	محمودآباد – ماهدشت	۱۴	۱۵ کیلومتر	در دست مطالعه
قهوه‌ای	خط ۶	تربیت مربی – شهرقدس	۱۴	۹ کیلومتر	در دست مطالعه
مجموع طرح			۸۴	۱۲۶٫۵ کیلومتر

اطلاعات خطوط شش‌گانه بر اساس طرح‌های منتشرشده برای شبکهٔ قطار شهری کرج ارائه شده‌است.

خط ۱

خط ۱ متروی کرج محور برون‌شهری اصلی شبکه است که از گرمدره در شرق استان البرز آغاز شده و تا شهید قاسم سلیمانی در شهر جدید مهستان امتداد دارد. طول این خط حدود ۴۳ کیلومتر و تعداد ایستگاه‌های آن در محدودهٔ مورد اشاره هفت ایستگاه است.

خط ۱ در واقع ادامهٔ غربی خط ۵ متروی تهران به‌شمار می‌رود و از نظر عملیاتی نیز ارتباط مستقیمی با شبکهٔ متروی تهران دارد. با وجود قرار گرفتن ایستگاه‌های این خط در استان البرز، مدیریت و بهره‌برداری آن همچنان توسط شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه انجام می‌شود.

معاون وقت حمل‌ونقل شهرداری تهران در شهریور ۱۳۹۸ دربارهٔ وضعیت مدیریت این خط اظهار کرده بود که استان البرز و شهر کرج زیر بار تحویل متروی کرج نمی‌روند.

ایستگاه‌های خط ۱

ایستگاه‌های خط ۱ در محدودهٔ استان البرز عبارت‌اند از:

1. گرمدره

1. اتمسفر

1. کرج (شهید سلطانی)

1. محمدشهر

1. گلشهر

1. ماموت

1. شهید قاسم سلیمانی

ایستگاه کرج در مجاورت پل شهید سلطانی یا پل فردیس قرار دارد و یکی از مهم‌ترین نقاط تبادل مسافر میان شبکهٔ ریلی و سایر شیوه‌های حمل‌ونقل منطقه است.

ایستگاه گلشهر نیز در غرب کرج و در نزدیکی محور ۴۵ متری گلشهر قرار دارد و از ایستگاه‌های مهم مورد استفادهٔ ساکنان غرب کرج محسوب می‌شود.

در برنامهٔ توسعه، ادامهٔ خط ۱ از مهستان به سمت شهرهای آبیک، محمدیه و قزوین و عبور از شهرک صنعتی کاسپین پیش‌بینی شده‌است.

خط ۲

خط ۲ متروی کرج مهم‌ترین خط درون‌شهری شبکه است و در طرح نهایی از کمال‌شهر در شمال‌غرب کرج تا ملارد در جنوب‌شرق امتداد خواهد داشت. طول این خط حدود ۲۷ کیلومتر و تعداد ایستگاه‌های آن ۲۴ ایستگاه تعیین شده‌است.

عملیات احداث خط ۲ از سال ۱۳۸۵ در محدودهٔ شهری کرج آغاز شد. در مراحل مختلف، وعده‌های متعددی برای افتتاح بخش نخست این خط مطرح شد، اما بهره‌برداری آن با تأخیرهای متعدد مواجه گردید.

از جمله موانع مهم بهره‌برداری خط ۲، مشکلات مربوط به محل دپو و نگهداری قطارها و همچنین موانع جانبی در محدودهٔ پروژه عنوان شده‌است.

سرانجام قطعهٔ نخست خط ۲ از چهل و پنج متری گلشهر تا آیت‌الله طالقانی به طول ۶٫۵ کیلومتر در ۸ اسفند ۱۴۰۱ با حضور وزیر کشور به بهره‌برداری رسید.

در ادامه، ایستگاه متروی رجایی‌شهر نیز در سال ۱۴۰۲ به این بخش اضافه شد. با این حال، بهره‌برداری خط ۲ در این مرحله محدود بوده و با بهره‌برداری کامل از خط فاصله دارد.

ایستگاه‌های اصلی خط ۲

مسیر خط ۲ در طرح نهایی از کمال‌شهر به سمت ملارد امتداد می‌یابد و ایستگاه‌های مهم آن شامل موارد زیر است:

• کمال‌شهر
• ایستگاه‌های میانی در محور کمال‌شهر–رجایی‌شهر
• ۴۵ متری گلشهر
• رجایی‌شهر
• آیت‌الله طالقانی
• میدان امام حسین
• کرج (شهید سلطانی)
• ایستگاه‌های میانی در محور جنوبی کرج
• ملارد

ایستگاه ۴۵ متری گلشهر در طرح شبکه با خط ۴، ایستگاه رجایی‌شهر با خط ۵، ایستگاه میدان امام حسین با خط ۳ و ایستگاه کرج با خطوط ۱، ۳، ۶ و ۷ ارتباط خواهد داشت.

خط ۳

خط ۳ در طرح جامع شبکه به‌عنوان یکی از محورهای شمالی–جنوبی تعریف شده و برای اتصال بخش‌های شمالی و مرکزی کرج به مناطق جنوبی، از جمله فردیس و ماهدشت، در نظر گرفته شده‌است. مسیر پیش‌بینی‌شدهٔ این خط در برخی طرح‌ها از محدودهٔ حصار و بیمارستان البرز به سمت فردیس و ماهدشت امتداد می‌یابد.

این خط هنوز به مرحلهٔ بهره‌برداری نرسیده و جزئیات اجرایی و زمان‌بندی کامل آن وابسته به پیشرفت مطالعات و تأمین منابع پروژه است.

خط ۴

خط ۴ در طرح شبکه برای ارتباط گلشهر، محمدشهر و ماهدشت پیش‌بینی شده‌است. این خط حدود ۱۸ کیلومتر طول و ۲۲ ایستگاه خواهد داشت و در شبکهٔ نهایی نقش مکمل خطوط موجود در جنوب و غرب کرج را ایفا می‌کند.

خط ۵

خط ۵ در طرح جامع شبکه به طول تقریبی ۱۵ کیلومتر و با ۱۴ ایستگاه، محور محمودآباد تا ماهدشت را پوشش خواهد داد. این خط برای تقویت پوشش ریلی جنوب کرج و ارتباط مناطق جنوبی با سایر خطوط طراحی شده‌است.

خط ۶

خط ۶ خطی شرقی–غربی است که در طرح شبکه از محدودهٔ تربیت مربی در کرج به سمت شهرقدس امتداد خواهد داشت. طول تقریبی این خط ۹ کیلومتر و تعداد ایستگاه‌های آن ۱۴ ایستگاه پیش‌بینی شده‌است.

طرح‌های توسعه

یکی از مهم‌ترین طرح‌های توسعهٔ متروی کرج، ادامهٔ خط ۱ از شهر جدید مهستان به سمت قزوین است. این مسیر در صورت اجرا، با عبور از شهرک صنعتی کاسپین، آبیک و محمدیه، کرج و قزوین را در قالب یک محور ریلی حومه‌ای به یکدیگر متصل خواهد کرد.

طرح دیگر، توسعهٔ خط ۲ در سمت غربی و جنوبی است. در بخش جنوبی، توسعهٔ مسیر از ایستگاه آیت‌الله طالقانی به سمت ایستگاه کرج و سپس ایستگاه‌های میانجاده، دهقان‌ویلا، میدان آجرلو، چهارراه هفت‌تیر، مصباح و امام حسین پیش‌بینی شده‌است.

در ادامهٔ طرح خط ۲، توسعه‌ای از محدودهٔ منظریه به سمت غرب استان تهران نیز مطرح شده که در صورت تصویب و اجرا می‌تواند شهرهای اندیشه، شهریار، باغستان و در نهایت احمدآباد مستوفی را به شبکه متصل کند. این بخش در زمان تهیهٔ طرح، در وضعیت مطالعاتی قرار داشته و نباید با خطوط مصوب و در حال ساخت شبکه یکسان تلقی شود.

در برخی طرح‌های توسعه‌ای و نقشه‌های پیشنهادی قدیمی‌تر، خطوط یا انشعاب‌های دیگری نیز برای شبکهٔ کرج مطرح شده‌اند؛ از جمله انشعاب خط ۲ از منظریه به احمدآباد مستوفی و مسیرهای موسوم به خط ۷ و خط ۸. این مسیرها در مقایسه با ۶ خط اصلی طرح جامع، وضعیت قطعی و اجرایی یکسانی ندارند و تصویب و اجرای آنها نیازمند طی مراحل قانونی و مطالعات تکمیلی است.

تقاطع‌ها و ارتباط با شبکهٔ متروی تهران

متروی کرج به دلیل پیوند تاریخی و عملیاتی با متروی تهران، بخشی از شبکهٔ بزرگ حمل‌ونقل ریلی منطقهٔ تهران و البرز محسوب می‌شود.

ایستگاه متروی کرج یکی از مهم‌ترین نقاط تبادل شبکه است و در طرح نهایی می‌تواند محل تقاطع چند خط از جمله خطوط ۱، ۲، ۳، ۶ و ۷ باشد. ایستگاه گلشهر نیز از طریق خط ۱ به شبکهٔ متروی تهران متصل است.

در طرح شبکه، ایستگاه‌های مهم تبادلی خط ۲ شامل موارد زیر هستند:

• ۴۵ متری گلشهر با خط ۴؛
• رجایی‌شهر با خط ۵؛
• میدان امام حسین با خط ۳؛
• کرج با خطوط ۱، ۳، ۶ و ۷.

این نقاط در صورت تکمیل طرح می‌توانند نقش گره‌های اصلی جابه‌جایی مسافر در شبکهٔ ریلی کرج را ایفا کنند.

ایستگاه‌ها و ارتباط با محله‌های کرج

ایستگاه‌های متروی کرج ارتباط مستقیمی با تعدادی از محله‌ها و مراکز مهم شهری دارند.

• ایستگاه گلشهر و ایستگاه ۴۵ متری گلشهر در محدودهٔ غرب کرج و در مجاورت محور گلشهر قرار دارند و دسترسی بخش قابل توجهی از ساکنان غرب شهر را فراهم می‌کنند.
• ایستگاه رجایی‌شهر خط ۲ در محدودهٔ رجایی‌شهر یا گوهردشت قرار دارد و در صورت تکمیل شبکه، به یکی از نقاط تبادل خطوط تبدیل خواهد شد.
• ایستگاه آیت‌الله طالقانی در محور بلوار طالقانی قرار دارد و به محله‌هایی مانند جهانشهر و چهارصد دستگاه دسترسی می‌دهد.
• ایستگاه کرج (شهید سلطانی) در نزدیکی پل فردیس و پایانهٔ مسافربری شهید سلطانی واقع شده و از مهم‌ترین نقاط اتصال مترو با اتوبوس و تاکسی در منطقه است.
• ایستگاه محمدشهر به شهر محمدشهر و مناطق پیرامون آن خدمت‌رسانی می‌کند.
• ایستگاه شهید قاسم سلیمانی دسترسی ریلی شهر جدید مهستان را به کرج و تهران فراهم می‌کند.

بهره‌برداری و خدمات

خط ۱ به‌عنوان بخشی از محور متروی تهران–کرج–مهستان به‌صورت منظم مورد استفاده قرار می‌گیرد و خط ۲ نیز در بخش افتتاح‌شده دارای بهره‌برداری محدود بوده‌است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده برای شبکهٔ مترو کرج، ساعات فعالیت خطوط فعال در روزهای عادی تقریباً از ۵:۰۰ تا ۲۱:۰۰ گزارش شده و در روزهای جمعه و تعطیل، ساعات فعالیت کوتاه‌تر است. فاصلهٔ حرکت قطارها نیز بسته به خط و زمان روز متفاوت بوده و در منابع مختلف حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه گزارش شده‌است.

قیمت بلیت متروی کرج در سال ۱۴۰۴ حدود ۵٬۹۵۰ تومان اعلام شده‌است.

متروی کرج نقش مهمی در جابه‌جایی روزانهٔ مسافران میان تهران، کرج، محمدشهر، فردیس، گلشهر و مهستان دارد و به‌ویژه در محور تهران–کرج یکی از اجزای اصلی حمل‌ونقل عمومی منطقه به‌شمار می‌رود.

سازمان ترابری ریلی کرج و حومه

سازمان ترابری ریلی کرج و حومه (KRJ-USRO) نهاد متولی برنامه‌ریزی، توسعه و مدیریت سامانهٔ قطار شهری کرج است. این سازمان از سال ۱۳۸۰ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد و مسئولیت مطالعات، برنامه‌ریزی و پیگیری اجرای شبکهٔ قطار شهری کرج را بر عهده داشته‌است.

مالکیت و مدیریت خطوط درون‌شهری متروی کرج با سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری کرج مرتبط است، در حالی که خط ۱ به دلیل پیوند عملیاتی با خط ۵ متروی تهران همچنان تحت بهره‌برداری شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه قرار دارد.

دفتر مرکزی سازمان ترابری ریلی کرج و حومه در کرج، بلوار شهید بهشتی – چهارراه طالقانی – خیابان قائم قرار دارد.

وضعیت شبکه

در زمان نگارش مقاله، خط ۱ شبکه در حال بهره‌برداری است و بخشی از خط ۲ نیز بهره‌برداری شده‌است. سایر خطوط در مراحل مختلف مطالعه، طراحی یا برنامه‌ریزی قرار دارند.

تکمیل شبکه به تأمین منابع مالی، پیشرفت عملیات عمرانی، تصویب طرح‌های توسعه و فراهم شدن زیرساخت‌های بهره‌برداری وابسته است. به همین دلیل، مسیرها و زمان‌بندی اعلام‌شده برای خطوط توسعه‌ای ممکن است در مراحل بعدی تغییر کند.

پیوند به بیرون

• وبگاه سازمان ترابری ریلی کرج و حومه
• وبگاه سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری کرج
• نقشهٔ خطوط متروی کرج
• مشخصات فنی قطارهای مترو دوطبقه در خط ۵ متروی تهران و خط ۱ متروی کرج