مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران

مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران
اطلاعات پایه
نوع	مرکز پژوهشی و زیست‌بانک ملی
نام انگلیسی	Iranian Biological Resource Center
تاریخچه
سال تأسیس	۱۳۸۶
مدیریت
رئیس	حسین شاهسوارانی
موقعیت
نشانی	ابتدای آزادراه کرج–قزوین، ورودی بهشت سکینه، کمال‌شهر، انتهای خیابان شهدای جهاد دانشگاهی، مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاد دانشگاهی
فعالیت
حوزه فعالیت	ذخایر ژنتیکی، زیست‌بانک، زیست‌فناوری و تنوع زیستی
ارتباطات
تلفن	۰۲۶–۳۴۷۶۲۴۰۸
وبگاه	الگو:نشانی وب

مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران نهادی پژوهشی و زیست‌بانک ملی وابسته به جهاد دانشگاهی است که با هدف حفاظت، گردآوری، شناسایی، ثبت، کنترل کیفیت، نگهداری، تکثیر و توزیع منابع ژنتیکی و زیستی فعالیت می‌کند. این مرکز در سال ۱۳۸۶ در جهاد دانشگاهی پایه‌گذاری شد و مأموریت آن، ایجاد مرجع ملی برای حفظ و بهره‌برداری از ذخایر ژنتیکی و زیستی کشور و نیز هماهنگ‌سازی فعالیت زیست‌بانک‌ها و مجموعه‌های مرتبط عنوان شده است.

مرکز اصلی این مجموعه در مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاد دانشگاهی، در کمال‌شهرِ استان البرز قرار دارد. بخشی از خدمات و فعالیت‌های آموزشی و تخصصی مرکز نیز در دفتر تهران انجام می‌شود.

تاریخچه

ایدهٔ ایجاد مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران در پی تأکید بر اهمیت صیانت از تنوع زیستی، منابع ژنتیکی و نیازهای پژوهشی کشور شکل گرفت. مرکز بر اساس اطلاعات رسمی خود، در سال ۱۳۸۶ با فرمان رهبر جمهوری اسلامی ایران و در ساختار جهاد دانشگاهی پایه‌گذاری شد.

بر پایهٔ اساسنامهٔ مرکز، دامنهٔ فعالیت آن شامل گردآوری، تعیین هویت، کنترل کیفی، طبقه‌بندی، ثبت، نگهداری، تکثیر و توزیع ذخایر زیستیِ قابل کشت و تجدیدپذیر است. این ذخایر می‌توانند باکتری‌ها، قارچ‌ها، ویروس‌ها، سلول‌های انسانی و جانوری، بذرها و سلول‌های گیاهی، DNA ژنومی و فرآورده‌های نوکلئوتیدی را دربر بگیرند.

بانک سلول‌های انسانی و جانوریِ مرکز از سال ۱۳۸۸ فعالیت خود را آغاز کرد.

ساختار و مدیریت

ساختار تخصصی مرکز بر چهار بانک زیستی اصلی استوار است:

• بانک میکروارگانیسم‌ها؛ شامل گردآوری، جداسازی، شناسایی، تأیید هویت، کنترل کیفیت و نگهداری ریزسازواره‌ها.
• بانک سلول‌های انسانی و جانوری؛ برای نگهداری و عرضهٔ سلول‌های انسانی و جانوری قابل کشت.
• بانک گیاهی؛ برای گردآوری و حفاظت از بذرها، نمونه‌های گیاهی و دیگر منابع ژنتیکی گیاهی.
• بانک DNA و داده‌های ژنومی؛ برای نگهداری DNA ژنومی و اطلاعات و داده‌های مرتبط.

در کنار این بانک‌ها، ادارهٔ تجاری‌سازی، پروژه‌یابی و بازاریابی نیز در ساختار مرکز پیش‌بینی شده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۳، حسین شاهسوارانی با حکم رئیس جهاد دانشگاهی به سرپرستی مرکز منصوب شد. در گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۵ نیز از او با عنوان رئیس مرکز یاد شده است.

مأموریت‌ها و فعالیت‌ها

وظیفهٔ اصلی مرکز، حفاظت از ذخایر ژنتیکی و زیستی کشور و فراهم‌کردن زمینهٔ بهره‌برداری علمی، پژوهشی و فناورانه از این منابع است. در اسناد و معرفی‌های رسمی مرکز، مأموریت‌های زیر ذکر شده‌اند:

• تدوین و پیشنهاد استانداردهای گردآوری، شناسایی، ذخیره‌سازی، تولید، توزیع و مبادلهٔ مواد و ذخایر زیستی.
• ایجاد سازوکار ثبت مواد و ذخایر زیستی با رعایت حقوق مالکیت معنویِ ثبت‌کنندگان.
• گردآوری، شناسایی، کنترل کیفیت و نگهداریِ ذخایر زیستی انسانی، جانوری، گیاهی و میکروارگانیسمی.
• بررسی وضعیت زیست‌بانک‌ها و مجموعه‌های زیستی کشور و ایجاد شبکه‌ای مجازی از آن‌ها.
• ارائهٔ خدمات تخصصی، فنی و آموزشی به بانک‌ها و مجموعه‌های زیستی و دیگر مراکز متقاضی.
• فراهم‌کردن امکان مبادله و توزیع مواد زیستی از منابع داخلی و خارجی.
• پشتیبانی از پژوهش‌های زیست‌فناوری، ژنتیک مولکولی، بیوانفورماتیک و علوم سلولی.

مرکز همچنین کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی کاربردی در زمینه‌های زیست‌فناوری، ژنتیک مولکولی، بیوانفورماتیک و علوم سلولی برگزار می‌کند.

دستاوردها و اهمیت

ذخایر ژنتیکی و زیستی در حوزه‌هایی مانند سلامت، دارو، کشاورزی، محیط زیست، امنیت غذایی و زیست‌فناوری کاربرد دارند. در گزارش‌های جهاد دانشگاهی، صیانت از این ذخایر با مفاهیمی چون امنیت سلامت، امنیت غذایی، امنیت اقتصادی و حفاظت از ثروت ملی پیوند داده شده است.

در سال ۱۳۹۶، نام بانک میکروارگانیسم‌های مرکز در فهرست کلکسیون‌های میکروبی معتبرِ منتشرشده در نشریهٔ بین‌المللی International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology (IJSEM) قرار گرفت. در گزارش منتشرشده در این باره، بانک میکروارگانیسم‌های مرکز تنها کلکسیون ایرانیِ حاضر در آن فهرست معرفی شده بود.

همچنین در آیین بزرگداشت چهل‌وششمین سالگرد تشکیل جهاد دانشگاهی، محدثه رمضانی، مدیر بانک میکروارگانیسم‌های این مرکز، به‌عنوان جهادگر نمونهٔ جهاد دانشگاهی کشور معرفی شد.

موقعیت و راه‌های ارتباطی

مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران در استان البرز، شهرستان کرج، کمال‌شهر و در مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاد دانشگاهی قرار دارد.

• نشانی مرکز در کرج: ابتدای آزادراه کرج–قزوین، ورودی بهشت سکینه، کمال‌شهر، انتهای خیابان شهدای جهاد دانشگاهی، مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاد دانشگاهی، مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران.
• تلفن روابط عمومی و مرکز: ۰۲۶–۳۴۷۶۲۴۰۸.
• نمابر: ۰۲۶–۳۴۷۶۲۴۵۳.
• پست الکترونیکی: sec.ibrc@acecr.ac.ir.
• وبگاه: ibrc.ir.

جستارهای وابسته

• جهاد دانشگاهی
• زیست‌بانک
• تنوع زیستی در ایران
• زیست‌فناوری در ایران
• کمال‌شهر

پیوند به بیرون

• وبگاه رسمی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران
• سامانهٔ خدمات و محصولات زیستی مرکز