تحلیل اثر ابعاد شش‌گانه بازآفرینی شهری بر ارتقای مشارکت شهروندان
تحلیل اثر ابعاد شش‌گانه بازآفرینی شهری بر ارتقای مشارکت شهروندان (مطالعه موردی: محلات مرکزی شهر کرج) مقاله‌ای پژوهشی در حوزه شهرسازی و مطالعات شهری است که به بررسی ارتباط میان ابعاد مختلف بازآفرینی شهری و میزان مشارکت شهروندان در محلات مرکزی شهر کرج می‌پردازد. این پژوهش، بازآفرینی شهری را رویکردی چندبعدی می‌داند که علاوه بر بهبود وضعیت کالبدی، ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، هویتی و زیست‌محیطی را نیز در بر می‌گیرد.
پژوهش حاضر با بررسی دیدگاه شهروندان ساکن محلات مرکزی کرج، تأثیر این ابعاد را بر ارتقای مشارکت شهروندی تحلیل کرده است. نتایج گزارش‌شده در چکیده مقاله نشان می‌دهد که بازآفرینی شهری بر مشارکت شهروندان تأثیر معناداری دارد و در میان ابعاد بررسی‌شده، ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی نقش برجسته‌تری در افزایش مشارکت ایفا می‌کنند.
چکیده مقاله
بافت‌های مرکزی شهرها به‌عنوان هسته‌های تاریخی، اجتماعی و اقتصادی، نقش مهمی در پویایی حیات شهری ایفا می‌کنند؛ با این حال، فرسودگی کالبدی، کاهش کیفیت محیطی و تضعیف سرمایه اجتماعی در این بافت‌ها، منجر به کاهش مشارکت شهروندان در امور شهری شده است. در این راستا، بازآفرینی شهری به‌عنوان رویکردی جامع و چندبعدی، با تأکید بر ابعاد کالبدی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، هویتی و زیست‌محیطی، می‌تواند زمینه ارتقای مشارکت شهروندی را فراهم سازد.
هدف پژوهش، تحلیل اثر ابعاد شش‌گانه بازآفرینی شهری بر ارتقای مشارکت شهروندان در محلات مرکزی شهر کرج است. روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌ها به روش پیمایشی و با استفاده از پرسش‌نامه گردآوری شده است. جامعه آماری پژوهش شامل شهروندان ساکن محلات مرکزی شهر کرج بوده که بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۲ نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار SmartPLS استفاده شده است.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازآفرینی شهری تأثیر معناداری بر ارتقای مشارکت شهروندان دارد و در این میان، ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی نقش برجسته‌تری در افزایش مشارکت ایفا می‌کنند. یافته‌های پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکردی جامع و مشارکت‌محور در برنامه‌های بازآفرینی شهری، به‌ویژه در بافت‌های مرکزی شهرها، تأکید دارد.
مشخصات پژوهش
- عنوان: تحلیل اثر ابعاد شش‌گانه بازآفرینی شهری بر ارتقای مشارکت شهروندان (مطالعه موردی: محلات مرکزی شهر کرج)
- نویسندگان: مرجان هویدا، سیده فاطمه ساداتی بالادهی و زینب جعفری
- نشریه: پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی
- سال انتشار: پاییز ۱۴۰۴
- سال و شماره نشریه: سال ششم، شماره ۵۷
- صفحات: ۳۲۰ تا ۳۳۶
- محدوده مطالعه: محلات مرکزی شهر کرج
- کلیدواژه‌ها: شهر کرج، مشارکت شهروندان، بازآفرینی شهری، مدل‌سازی معادلات ساختاری، محلات مرکزی
هدف و مسئله پژوهش
محلات مرکزی شهرها معمولاً به دلیل برخورداری از پیشینه تاریخی و تمرکز فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی، جایگاه مهمی در ساختار شهری دارند. با گذشت زمان، فرسودگی کالبدی، افت کیفیت محیطی و تضعیف سرمایه اجتماعی می‌تواند پویایی این محلات را کاهش دهد و زمینه مشارکت شهروندان در امور شهری را محدود کند.
مسئله اصلی این پژوهش، بررسی این موضوع است که ابعاد مختلف بازآفرینی شهری تا چه اندازه می‌توانند مشارکت شهروندان را در محلات مرکزی کرج ارتقا دهند. بر این اساس، نویسندگان به‌جای محدود کردن بازآفرینی به اقدامات عمرانی و کالبدی، شش بُعد کالبدی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، هویتی و زیست‌محیطی را در چارچوب مطالعه خود در نظر گرفته‌اند.
روش پژوهش
این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی ـ تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز به روش پیمایشی و از طریق پرسش‌نامه گردآوری شده است.
جامعه آماری پژوهش را شهروندان ساکن محلات مرکزی شهر کرج تشکیل داده‌اند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۲ نفر تعیین شده است. برای تحلیل داده‌ها و بررسی روابط میان متغیرهای پژوهش نیز از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار SmartPLS استفاده شده است.
ابعاد شش‌گانه بازآفرینی شهری
در این پژوهش، بازآفرینی شهری در شش بُعد بررسی شده است:
- بُعد کالبدی: ناظر بر وضعیت فیزیکی و ساختاری محلات شهری و کیفیت محیط ساخته‌شده.
- بُعد اجتماعی: مرتبط با روابط اجتماعی، تعاملات شهروندان و ظرفیت‌های اجتماعی محله.
- بُعد فرهنگی: مرتبط با ویژگی‌ها، فعالیت‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی محلات.
- بُعد اقتصادی: ناظر بر وضعیت و ظرفیت‌های اقتصادی محله و فعالیت‌های مرتبط با آن.
- بُعد هویتی: مرتبط با هویت محله و مؤلفه‌هایی که به احساس تعلق و شناخت شهروندان از محیط زندگی خود مربوط می‌شوند.
- بُعد زیست‌محیطی: مرتبط با کیفیت محیط طبیعی و شرایط زیست‌محیطی محلات.
یافته‌های پژوهش
تأثیر بازآفرینی شهری بر مشارکت شهروندان
بر اساس نتایج گزارش‌شده در چکیده مقاله، بازآفرینی شهری تأثیر معناداری بر ارتقای مشارکت شهروندان در محلات مرکزی کرج دارد. این نتیجه نشان می‌دهد که بهبود شرایط محلات شهری، در صورتی که ابعاد گوناگون آن را در بر بگیرد، می‌تواند با افزایش مشارکت شهروندان در امور شهری همراه باشد.
نقش برجسته ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی
در میان شش بُعد بررسی‌شده، ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی نقش برجسته‌تری در افزایش مشارکت شهروندان داشته‌اند. این یافته بر اهمیت توجه به روابط اجتماعی، ظرفیت‌های فرهنگی و هویت محله در برنامه‌های بازآفرینی شهری تأکید می‌کند.
ضرورت رویکرد جامع و مشارکت‌محور
نتایج پژوهش بر این نکته تأکید دارد که برنامه‌های بازآفرینی محلات مرکزی نباید صرفاً به اصلاح کالبدی و بهسازی فیزیکی محدود شوند. توجه هم‌زمان به ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، هویتی و زیست‌محیطی می‌تواند زمینه مناسب‌تری برای مشارکت شهروندان فراهم کند.
اهمیت پژوهش برای استان البرز
این پژوهش از آن جهت برای استان البرز اهمیت دارد که محلات مرکزی کرج را به‌عنوان محدوده مطالعه انتخاب کرده و رابطه میان بازآفرینی شهری و مشارکت شهروندان را در یکی از مهم‌ترین شهرهای استان بررسی کرده است.
یافته مربوط به نقش برجسته ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی می‌تواند در بررسی و ارزیابی برنامه‌های بازآفرینی محلات کرج مورد توجه قرار گیرد. بر اساس این رویکرد، موفقیت برنامه‌های بازآفرینی تنها با سنجش میزان نوسازی ساختمان‌ها، بهسازی معابر یا بهبود زیرساخت‌ها ارزیابی نمی‌شود؛ بلکه میزان توجه به ویژگی‌های اجتماعی و فرهنگی محله و تقویت پیوند شهروندان با محیط زندگی خود نیز اهمیت دارد.
از سوی دیگر، تأکید پژوهش بر مشارکت شهروندان می‌تواند برای مدیریت شهری کرج در طراحی و اجرای برنامه‌های مرتبط با محلات مرکزی و بافت‌های نیازمند بازآفرینی مورد توجه باشد.
جستارهای وابسته
منابع
- هویدا، مرجان؛ ساداتی بالادهی، سیده فاطمه؛ جعفری، زینب. «تحلیل اثر ابعاد شش‌گانه بازآفرینی شهری بر ارتقای مشارکت شهروندان (مطالعه موردی: محلات مرکزی شهر کرج)». پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، سال ششم، شماره ۵۷، پاییز ۱۴۰۴، صص. ۳۲۰–۳۳۶. صفحه مقاله در نورمگز.