کارخانه قند کرج
کارخانه قند کرج یکی از قدیمیترین کارخانههای صنعتی ایران و دومین کارخانه قند کشور است که در سال ۱۳۱۱ خورشیدی در شهر کرج، استان البرز تأسیس شد. این کارخانه توسط معمار برجستهٔ روسی نیکلای مارکف طراحی گردید و نقش مهمی در توسعه صنعتی دوران رضا شاه پهلوی ایفا کرد. امروزه به عنوان شرکت سهامی عام فعالیت میکند و محصولات خود را با برند «روزمره» عرضه مینماید.[۱][۲]
تاریخچه
تأسیس و راهاندازی
مقدمات تأسیس کارخانه در سال ۱۳۱۱ آغاز شد. ماشینآلات از شرکت اشکودا چکسلواکی (ظرفیت اولیه ۳۵۰ تن چغندر در روز) تأمین و نصب گردید. ساختمانها توسط شرکت تستاپ ساخته شد.[۳]
در ۸ آذر ۱۳۱۱، رضا شاه پهلوی شخصاً این کارخانه را افتتاح کرد که دومین کارخانه قند ایران (پس از کارخانه کهریزک) و دو برابر ظرفیت آن بود.[۴]
توسعه ظرفیت
- ۱۳۱۷: افزایش به ۶۵۰ تن (شرکت اشکودا) - ۱۳۴۵: افزایش به ۱۶۰۰ تن (شرکت کریک) - ۱۳۴۸: افزایش نهایی به ۲۵۰۰ تن چغندر در شبانهروز (شرکت اوکماس)[۵]
از سال ۱۳۷۸ فعالیت اصلی به تصفیه شکر خام (ظرفیت ۴۰۰ تن در روز) تغییر یافت.[۶]
تغییرات مالکیت
- ۱۳۴۹: خرید سهام توسط آستان قدس رضوی - پس از انقلاب ۱۳۵۷: واگذاری به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی - هماکنون: صندوق ذخیره فرهنگیان با ۳۷٪ سهام، سهامدار عمده است.[۷]
معماری و طراحی
طراحی کارخانه توسط معمار روسی نیکلای مارکف (۱۸۸۳–۱۹۵۷) انجام شد که از پیشگامان معماری مدرن در ایران به شمار میرود. سبک او ترکیبی از آرت دکو و عناصر ایرانی است و آجرهای مورد استفادهاش به «آجر مارکوفی» معروف شدند.[۸][۹]
موقعیت جغرافیایی
کارخانه در محله چهارصد دستگاه، منطقه ۹ شهرداری کرج، بلوار دانشآموز (نزدیک تقاطع کارخانه قند و بلوار شهید فهمیده) قرار دارد و در مجاورت محلههای جهانشهر، اصفهانیها، مهرویلا و ولیعصر است.[۱۰]
فضاهای وابسته
کوی کارکنان و خانههای سازمانی
در زمان تأسیس، کوی مسکونی برای کارکنان ساخته شد که امروزه به عنوان یکی از قدیمیترین بافتهای مسکونی سازمانی کرج شناخته میشود و بخش زیادی از آن در وضعیت فرسوده قرار دارد (بیش از ۲۲ هکتار).[۱۱]
مسجد کارخانه
مسجد امام حسین (یا صاحبالزمان) در چهارراه کارخانه قند واقع است و خدمات مذهبی و فرهنگی کارکنان و ساکنان را بر عهده دارد.[۱۲]
مرکز آموزش علمی-کاربردی
کارخانه دارای مرکز آموزش علمی-کاربردی قند کرج (وابسته به دانشگاه جامع علمی کاربردی) است که رشتههای مرتبط با صنایع غذایی و مدیریت ارائه میدهد. رئیس فعلی مرکز دکتر مسعود زاهدیاول است.[۱۳]
تولید و محصولات
فعالیت اصلی از سال ۱۳۷۸ استحصال شکر سفید از شکر خام است (ظرفیت ۴۰۰ تن در روز). محصولات با برند «روزمره» (شکر و قند بستهبندی) عرضه میشوند.[۱۴]
مدیریت
مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره فعلی دکتر مهدی زاهدیاول است.[۱۵]
اهمیت و جایگاه
کارخانه قند کرج یکی از نمادهای میراث صنعتی ایران و استان البرز است و همراه با کارخانه ذوب آهن کرج در فهرست آثار ملی قرار دارد. تلاشهایی برای تبدیل آن به موزه صنعتی و مرکز گردشگری صنعتی در جریان است.[۱۶]
وضعیت فعلی
کارخانه در سالهای اخیر با مشکلات تأمین شکر خام و وقفههای تولیدی مواجه بوده است. با این حال، در سالهای ۱۴۰۲–۱۴۰۳ اعلام شده که تولید ادامه دارد و برنامههایی برای رفع مشکلات در دست اقدام است.[۱۷]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ شرکت تولیدی قند کرج. در: وبگاه رسمی شرکت. شرکت تولیدی قند کرج
- ↑ کارخانه قند کرج؛ نیکلای مارکف. در: آرکاو پرس. کارخانه قند کرج؛ نیکلای مارکف
- ↑ درباره ما. در: شرکت تولیدی قند کرج. درباره ما
- ↑ افتتاح کارخانه قند کرج توسط رضاشاه. در: اینستاگرام. افتتاح کارخانه قند کرج توسط رضاشاه
- ↑ تاریخچه توسعه ظرفیت. در: اینستاگرام. تاریخچه توسعه ظرفیت
- ↑ شرکت تولیدی قند کرج. در: فودکیز. شرکت تولیدی قند کرج
- ↑ سهامداران کارخانه قند کرج. در: خبربان. سهامداران کارخانه قند کرج
- ↑ نیکلای مارکف. در: ویکیپدیای فارسی. نیکلای مارکف
- ↑ نیکلای مارکف و کارخانه قند کرج. در: آرل. نیکلای مارکف و کارخانه قند کرج
- ↑ کارخانه قند کرج. در: نشان. کارخانه قند کرج
- ↑ هشدار عضو شورای شهر نسبت به بافت فرسوده محله کارخانه قند کرج. در: ایمنا. هشدار عضو شورای شهر نسبت به بافت فرسوده محله کارخانه قند کرج
- ↑ مسجد امام حسین کارخانه قند. در: نشان. مسجد امام حسین کارخانه قند
- ↑ مرکز آموزش علمی-کاربردی قند کرج. در: رسمی مرکز. مرکز آموزش علمی-کاربردی قند کرج
- ↑ محصولات. در: شرکت تولیدی قند کرج. محصولات
- ↑ مدیریت کارخانه قند کرج. مدیریت کارخانه قند کرج
- ↑ کارخانه قند کرج؛ ظرفیت موزهای و گردشگری صنعتی. در: روشنای راه. کارخانه قند کرج؛ ظرفیت موزهای و گردشگری صنعتی
- ↑ وزارت جهاد کشاورزی سه راه پیش روی کارخانه قند کرج گذاشت. در: دانا. وزارت جهاد کشاورزی سه راه پیش روی کارخانه قند کرج گذاشت