مجتمع تسا
مجتمع تسای کرج (به انگلیسی: TESA Karaj Complex) یکی از مراکز تولیدی وابسته به شرکت تکنولوژی سانتریفیوژ ایران (TESA) است که در تولید قطعات سانتریفیوژهای غنیسازی اورانیوم نقش داشته است.[۱] این مجتمع در شهر کرج واقع شده و تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) قرار داشته است.[۲] مجتمع تسای کرج در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۴ هدف حملات پهپادی قرار گرفت و تجهیزات آن به مکانهای دیگر منتقل شد.[۳]
تاریخچه
شرکت تکنولوژی سانتریفیوژ ایران (TESA) در اواسط دهه ۱۳۸۰ تأسیس شد و فعالیتهای شرکت فرآیند تکنیک (Farayand Technique) را که در سال ۱۳۸۶ تحت تحریم قرار گرفته بود، بر عهده گرفت.[۱] برنامه سانتریفیوژ ایران از اواسط دهه ۱۳۶۰ آغاز شد و تحقیقات آن در سال ۱۳۷۶ به شرکت کلایه الکتریک در تهران منتقل گردید. از سال ۱۳۸۱، این فناوری به نطنز منتقل شد.[۱]
مجتمع تسای کرج به عنوان یکی از کارگاههای تولیدی TESA در دهه ۱۳۸۰ راهاندازی شد و بر تولید قطعات سانتریفیوژ تمرکز داشت.[۴]
موقعیت جغرافیایی
مجتمع تسای کرج در شهر کرج، در غرب تهران، واقع شده است. این مکان در منطقهای صنعتی و قابل کنترل امنیتی قرار دارد و در مجاورت سایر مراکز وابسته به سازمان انرژی اتمی ایران (AEOI) است.[۱]
فعالیتها
تولیدات اصلی
مجتمع تسای کرج در تولید قطعات کلیدی سانتریفیوژهای غنیسازی اورانیوم فعالیت میکرد، از جمله:
- روتورهای سانتریفیوژ پیشرفته
- بلوزها (bellows) و قطعات اتصال
- درپوشها (end caps)
- قطعات سانتریفیوژهای نسل جدید[۱][۵]
این مجتمع در تولید قطعات سانتریفیوژهای IR-1 (نسل اول)، IR-2M (نسل دوم بهبودیافته)، IR-4 و IR-6 (نسلهای پیشرفتهتر)، و آزمایش سانتریفیوژهای IR-8 (پیشرفتهترین) دخیل بود.[۱]
نقش در برنامه هستهای
بر اساس گزارشهای وزارت خزانهداری ایالات متحده، مجتمع تسای کرج نقش حیاتی در برنامه غنیسازی اورانیوم ایران از طریق تولید سانتریفیوژها ایفا میکرد.[۶]
نظارت بینالمللی
تحت برجام (توافق جامع اقدام مشترک، ۲۰۱۵)، مجتمع تسای کرج تحت نظارت IAEA قرار گرفت. این نظارت شامل نصب چهار دوربین نظارتی برای مراقبت از فرآیندهای تولید بود.[۴]
حوادث
حمله ۱۴۰۰ (۲۰۲۱)
در ۲ تیر ۱۴۰۰ (۲۳ ژوئن ۲۰۲۱)، مجتمع تسای کرج هدف حمله پهپادی قرار گرفت. شواهدی وجود داشت که اثبات میکرد که این عملیات خرابکارانه توسط اسرائیل انجام شده است.[۷]
پیامدها:
- تخریب بخشهایی از ساختمانهای تولیدی
- آسیب به دوربینهای IAEA
- توقف موقت فعالیتها[۸]
پس از این حمله و عدم محکومیت آن از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی(IAEA)، ایران دسترسی آژانس را به دوربینها را محدود کرد که منجر به تنشهای دیپلماتیک شد.[۷]
حمله ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)
در ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ (۱۸ ژوئن ۲۰۲۵)، مجتمع تسای کرج هدف حمله هوایی قرار گرفت. IAEA تأیید کرد که دو ساختمان تولیدی سانتریفیوژ تخریب شدند.[۲][۹]
انتقال فعالیتها
انتقال به اصفهان (۱۴۰۰/۲۰۲۲)
در دی ۱۴۰۰ (ژانویه ۲۰۲۲)، ایران تولید سانتریفیوژها را از کرج به مجتمعی جدید در اصفهان منتقل کرد تا امنیت افزایش یابد.[۱۰]
انتقال به نطنز (۱۴۰۱/۲۰۲۲)
در فروردین ۱۴۰۱ (آوریل ۲۰۲۲)، تجهیزات دیگری به مجتمع شهید احمدی روشن در نطنز منتقل شد.[۱۱]
تحریمها
TESA در آبان ۱۳۹۰ (نوامبر ۲۰۱۱) تحت فرمان اجرایی ۱۳۳۸۲ ایالات متحده تحریم شد.[۱۲] در فروردین ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵)، شرکتهای همکار مانند آتبین ایستا و پگاه آلومینیوم اراک نیز تحریم شدند.[۶]
وضعیت فعلی
پس از حملات و انتقال تجهیزات، مجتمع تسای کرج عملاً غیرفعال است و فعالیتهای آن به مکانهای امنتر منتقل شده.[۵]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ Iran Centrifuge Technology Company (TESA). در: Iran Watch. Iran Centrifuge Technology Company (TESA)
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ Update on Developments in Iran. در: IAEA. ۲۰۲۵-۰۶-۱۹. Update on Developments in Iran
- ↑ IAEA confirms IDF hit Iranian Karaj, nuclear enrichment sites. در: The Jerusalem Post. ۲۰۲۵-۰۶-۱۸. IAEA confirms IDF hit Iranian Karaj, nuclear enrichment sites
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ Iran's Nuclear Facilities: Status Updates. در: Arms Control Association. ۲۰۲۵-۰۶-۲۵. Iran's Nuclear Facilities: Status Updates
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ Post-Attack Assessment of the First 12 Days of Israeli and U.S. Strikes on Iranian Nuclear Facilities. در: ISIS. ۲۰۲۵-۰۶-۲۴. Post-Attack Assessment of the First 12 Days of Israeli and U.S. Strikes on Iranian Nuclear Facilities
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ Treasury Imposes Sanctions on Enablers of Iran's Nuclear Program. در: U.S. Department of the Treasury. ۲۰۲۵-۰۴-۰۹. Treasury Imposes Sanctions on Enablers of Iran's Nuclear Program
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ Iran says Israel attacked Karaj site to thwart nuclear talks. در: Al Jazeera. ۲۰۲۱-۰۷-۰۶. Iran says Israel attacked Karaj site to thwart nuclear talks
- ↑ Iran Atomic Agency Says It Thwarted Attack on a Facility. در: The New York Times. ۲۰۲۱-۰۶-۲۳. Iran Atomic Agency Says It Thwarted Attack on a Facility
- ↑ Two Iranian centrifuge production sites destroyed: IAEA. در: Al Arabiya. ۲۰۲۵-۰۶-۱۸. Two Iranian centrifuge production sites destroyed: IAEA
- ↑ Iran moves centrifuge-parts production out of disputed workshop to Isfahan, IAEA says. در: Reuters. ۲۰۲۲-۰۱-۳۱. Iran moves centrifuge-parts production out of disputed workshop to Isfahan, IAEA says
- ↑ Iran transfers centrifuge machines from Karaj to Natanz for security reasons. در: Press TV. ۲۰۲۲-۰۴-۱۶. Iran transfers centrifuge machines from Karaj to Natanz for security reasons
- ↑ New Sanctions Targeting Iran's Nuclear Program. در: U.S. Department of State. ۲۰۱۱-۱۱-۲۱. New Sanctions Targeting Iran's Nuclear Program