همایون ارشادی

همایون ارشادی
اطلاعات شخصی
زادروز	۵ فروردین ۱۳۲۶
زادگاه	اصفهان
درگذشته	۲۰ آبان ۱۴۰۴
محل درگذشت	کرج
خانواده
همسر	سوسن کریمی
فرزندان	۲
فعالیت
شغل	بازیگر، معمار
سال‌های فعالیت	۱۳۷۳–۱۴۰۴
اطلاعات هنری
آثار برجسته	طعم گیلاس، درخت گلابی، بادبادک‌باز
جوایز و افتخارات
جوایز	نخل طلا (۱۹۹۷)، جایزه بلونلیج ونیز (۲۰۱۹)

همایون ارشادی (۵ فروردین ۱۳۲۶ اصفهان – ۲۰ آبان ۱۴۰۴ کرج) بازیگر برجسته، سینما، تلویزیون و تئاتر ایران بود که با ایفای نقش اصلی در فیلم «طعم گیلاس» به کارگردانی عباس کیارستمی به شهرت جهانی دست یافت و برنده نخل طلای جشنواره کن شد. او که ابتدا در رشته معماری تحصیل کرده بود، بعدها به یکی از چهره‌های ماندگار و بین‌المللی سینمای ایران تبدیل شد و در بیش از ۶۵ فیلم سینمایی، ۲۰ سریال تلویزیونی و چندین اثر مستند و کوتاه ایفای نقش کرد. ارشادی که سال‌های پایانی عمرش را در کرج (استان البرز) گذراند، پیکرش در قطعه هنرمندان بهشت سکینه کرج به خاک سپرده شد و نمادی از پیوند هنرمندان با این منطقه شد.

زندگی شخصی

تولد و کودکی

همایون ارشادی در ۵ فروردین ۱۳۲۶ (۲۵ مارس ۱۹۴۷) در شهر اصفهان در خانواده‌ای فرهنگی و بازاندیش متولد شد. دوران کودکی‌اش را در کوچه‌های تاریخی اصفهان گذراند، اما خانواده‌اش به آبادان مهاجرت کردند. آبادان در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰، به عنوان شهری چندفرهنگی با تأثیر مدرنیته نفتی، بر شکل‌گیری شخصیت هنری او نقش بسزایی داشت. ارشادی تا پایان دبیرستان در آبادان تحصیل کرد و از نمرات درخشانش برای ادامه تحصیل در خارج استفاده کرد.

آشنایی با سینما در دوران کودکی

ارشادی از کودکی شیفته سینما شد. شرکت نفت آبادان سینمایی مجهز داشت که هر جمعه صبح فیلم‌های خارجی پخش می‌کرد. او در مصاحبه‌ای گفت: «جمعه صبح‌ها هر هفته برای دیدن فیلم‌ها به سینما می‌رفتیم. بدین ترتیب از کودکی با سینما آشنا بودم و این تجربیات اولیه، پایه علاقه‌ام به هنر شد.» این فضای چندفرهنگی آبادان، با ترکیب سنت ایرانی و فرهنگ غربی، بر نگاه هنری او تأثیر گذاشت.

تحصیلات دانشگاهی در ایتالیا

پس از دیپلم با نمرات عالی در ۱۳۴۴ (۱۹۶۵)، ارشادی برای تحصیل در رشته معماری به ایتالیا رفت و در دانشگاه Ca' Foscari ونیز مشغول به تحصیل شد. او ۱۱ سال در اروپا ماند و این دوره، با تمرکز بر فرم، فضا و زیبایی‌شناسی، دیدگاه هنری‌اش را عمیق کرد. ارشادی بعدها گفت: «ایتالیا به من آموخت که هنر در جزئیات روزمره نهفته است.»

بازگشت به ایران و مهاجرت به کانادا

پس از بازگشت، ارشادی در شرکت ساختمانی در اهواز کار کرد. یک سال پس از انقلاب (۱۳۵۸)، به کانادا مهاجرت کرد و تا ۱۳۷۰ در ونکوور به عنوان معمار در پروژه‌های ساختمانی فعالیت داشت. دو فرزندش (یک دختر و یک پسر) در آنجا به دنیا آمدند.

ازدواج و فرزندان

ارشادی با سوسن کریمی ازدواج کرد و از این پیوند دو فرزند داشت. او زندگی خصوصی‌اش را از رسانه‌ها دور نگه می‌داشت و بر حفظ حریم خانواده تأکید داشت.

شغل دوم: گالری مبلمان

پیش از تمرکز بر بازیگری، ارشادی با خواهرش گالری مبلمانی در تهران داشت که در آن مبلمان کلاسیک را بازسازی و طراحی می‌کردند. با افزایش پروژه‌های سینمایی، این کسب‌وکار را رها کرد، اما تجربیات معماری‌اش در انتخاب نقش‌ها مؤثر بود.

ورود به عرصه بازیگری

آشنایی با تهمینه میلانی و نخستین فیلم

ورود ارشادی به سینما اتفاقی بود. در ۱۳۷۰ به ایران بازگشت و از طریق دوستی با محمد نیک‌بین (همسر تهمینه میلانی)، با او آشنا شد. میلانی در ۱۳۷۳ او را برای نقش کوتاهی در «کاکادو» انتخاب کرد.

انتخاب توسط عباس کیارستمی

میلانی استعداد ارشادی را به عباس کیارستمی معرفی کرد و در ۱۳۷۵، او نقش اصلی «طعم گیلاس» را گرفت. کیارستمی گفت: «همایون با سکوتش، عمق انسانی را منتقل می‌کند.»

فعالیت‌های هنری

سینمای ایران

طعم گیلاس: نقطه عطف

«طعم گیلاس» (۱۳۷۶) با نقش «آقای بدیعی» (مردی در جستجوی دفن‌کننده پس از خودکشی)، ارشادی را جهانی کرد. فیلم با فضایی فلسفی و مینیمال، بر زندگی و مرگ تأمل می‌کند. این فیلم در ۱۹۹۷ نخل طلای کن را برد و بازی ارشادی را «صادقانه و بی‌واسطه» نامیدند.

درخت گلابی

در «درخت گلابی» (۱۳۷۶) به کارگردانی داریوش مهرجویی، نقش محمود (نویسنده‌ای در باغ پدری) را بازی کرد؛ فیلمی بر اساس داستان گلی ترقی درباره عشق از دست‌رفته.

سینمای بین‌المللی

بادبادک باز (The Kite Runner - 2007)

در «بادبادک‌باز» (۲۰۰۷) به کارگردانی مارک فورستر، نقش پدر امیر (بابا) را ایفا کرد؛ اولین تجربه هالیوودی موفقش.

آگورا (Agora - 2009)

در «آگورا» (۲۰۰۹) آلخاندرو آمانابار، نقش آسپاسیوس (استاد هیپاتیا) را داشت؛ درامی تاریخی درباره اسکندریه باستان.

سی دقیقه پس از نیمه‌شب (Zero Dark Thirty - 2012)

در «صفر تاریک سی» (۲۰۱۲) کاترین بیگلو، نقش کوتاهی در عملیات بن‌لادن ایفا کرد.

تحت‌تعقیب‌ترین مرد (A Most Wanted Man - 2014)

در «مردی که بیشتر از همه تحت تعقیب است» (۲۰۱۴) آنتون کوربین، نقش دکتر فیصل عبدالله (بازرگان مظنون) را بازی کرد؛ بر اساس رمان جان لوکاره.

علی و نینو (Ali and Nino - 2016)

در «علی و نینو» (۲۰۱۶) عاصف کاپادیا، نقش پدر علی را داشت؛ عاشقانه‌ای بر اساس رمان کلاسیک.

ارتباط با البرز و تأثیر فرهنگی

همایون ارشادی در سال‌های پایانی زندگی به کرج (مرکز استان البرز) نقل مکان کرد و این منطقه را به عنوان خانه دوم خود انتخاب نمود. آرامگاه او در بهشت سکینه کرج، نمادی از پیوند هنرمندان مهاجر با جامعه محلی شد. مراسم تشییع در ۲۱ آبان ۱۴۰۴ با حضور هنرمندان البرزی و جمعی از سینماگران، به یادگاری از ارشادی تبدیل شد و نشان‌دهنده تأثیر او بر فرهنگ هنری استان بود.

تأثیر فرهنگی ارشادی فراتر از مرزها بود. کیارستمی او را «بازیگری که با سکوت سخن می‌گوید» نامید، و منتقدان لس‌آنجلس تایمز بازی‌اش در «بادبادک‌باز» را «عمیق و انسانی» ستودند. ارشادی در مسترکلاس‌های ایروان (۱۴۰۳) و راوی مستند استقلال (۱۳۹۶) نیز شرکت داشت، که نشان‌دهنده تنوع تأثیرش است.

بیماری و درگذشت

ارشادی مدتی با سرطان مبارزه کرد و چند دوره شیمی‌درمانی در خارج گذراند. صبح ۲۰ آبان ۱۴۰۴ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۵)، در ۷۸ سالگی بر اثر متاستاز سرطان در کرج درگذشت.

تشییع و خاکسپاری

مراسم تشییع صبح ۲۱ آبان ۱۴۰۴ در بهشت سکینه کرج برگزار شد و پیکر او در قطعه هنرمندان به خاک سپرده شد.

فیلم‌شناسی

سینمای ایران

ردیف	عنوان فیلم	سال تولید	کارگردان
۱	کاکادو	۱۳۷۳	تهمینه میلانی
۲	عشق گمشده	۱۳۷۵	علی مصفا
۳	طعم گیلاس	۱۳۷۶	عباس کیارستمی
۴	درخت گلابی	۱۳۷۶	داریوش مهرجویی
۵	پارتی	۱۳۷۹	سامان مقدم
۶	بوی گل سرخ	۱۳۸۰	علی مصفا
۷	مزاحم	۱۳۸۰	سیروس الوند
۸	جایی دیگر	۱۳۸۱	محمد عبدالوند
۹	واکنش پنجم	۱۳۸۱	تهمینه میلانی
۱۰	سیمای زنی در دوردست	۱۳۸۳	علی مصفا
۱۱	تفکرات آقای نویسنده	۱۳۸۳	محمد سیحونی
۱۲	پرونده هاوانا	۱۳۸۴	علیرضا رئیسیان
۱۳	سفر به هیدالو	۱۳۸۴	مجتبی راعی
۱۴	رؤیای خیس	۱۳۸۴	پویان جعفری
۱۵	از دوردست	۱۳۸۴	علی مصفا
۱۶	زندگی با چشمان بسته	۱۳۸۷	رضا درمیشیان
۱۷	آل	۱۳۸۸	بهرام بهرامیان
۱۸	آینه‌های روبرو	۱۳۸۸	نگار آذربایجانی
۱۹	آسمان محبوب	۱۳۸۸	داریوش مهرجویی
۲۰	یکی از ما دو نفر	۱۳۸۹	داریوش یاری
۲۱	زمان معکوس	۱۳۸۹	انور ابلوچ
۲۲	بی‌انتها	۱۳۸۹	داریوش یاری
۲۳	ما همه گناهکاریم	۱۳۸۹	سیروس الوند
۲۴	یک عاشقانه ساده	۱۳۹۰	داریوش یاری
۲۵	یک سطر واقعیت	۱۳۹۰	علی وزیریان
۲۶	بی خداحافظی	۱۳۹۰	نرگس آبیار
۲۷	چک	۱۳۹۰	کاظم معصومی
۲۸	نارنجی‌پوش	۱۳۹۰	داریوش مهرجویی
۲۹	ملکه	۱۳۹۰	محمدعلی باشه‌آهنگر
۳۰	یک، دو، سه،... پنج	۱۳۹۱	محسن قرایی
۳۱	چه خوبه که برگشتی	۱۳۹۱	داریوش مهرجویی
۳۲	گناهکاران	۱۳۹۱	فریدون جیرانی
۳۳	روزگاری عشق و خیانت	۱۳۹۲	شهرام شاه حسینی
۳۴	اشباح	۱۳۹۲	داریوش مهرجویی
۳۵	لاله	۱۳۹۲	اسدالله نیک‌نژاد
۳۶	به تهران خوش آمدید	۱۳۹۲	رضا سبحانی
۳۷	ناخواسته	۱۳۹۲	ایرج افشار
۳۸	پنج ستاره	۱۳۹۲	محمدحسین لطیفی
۳۹	ماهی سیاه کوچولو	۱۳۹۳	علی محمدی
۴۰	دریا و ماهی پرنده	۱۳۹۳	شهرام شاه حسینی
۴۱	چهارشنبه خون به پا می‌شود	۱۳۹۳	الهه نوبخت
۴۲	آشوب	۱۳۹۴	مانی حقیقی
۴۳	ماحی	۱۳۹۴	مسعود اطیابی
۴۴	فصل نرگس	۱۳۹۴	نگار آذربایجانی
۴۵	بن‌بست وثوق	۱۳۹۵	سعید فیروزآبادی
۴۶	انزوا	۱۳۹۵	مرتضی‌علی عباس‌میرزایی
۴۷	ایتالیا ایتالیا	۱۳۹۵	کاوه صباغ‌زاده
۴۸	خرگیوش	۱۳۹۵	مانی باغبانی
۴۹	هت‌تریک	۱۳۹۵	رامتین لواسانی
۵۰	لینا	۱۳۹۶	رامین راسولی
۵۱	سرو زیر آب	۱۳۹۶	رضا گران
۵۲	مجبوریم	۱۳۹۸	رضا درمیشیان
۵۳	نیلگون	۱۳۹۸	مجید توکلی
۵۴	حکم تجدیدنظر	۱۳۹۸	بهروز افخمی
۵۵	زد و بند	۱۳۹۹	علیرضا امینی
۵۶	روز ششم	۱۳۹۹	حمید زرگرنژاد
۵۷	ماهان	۱۴۰۰	هادی نائیجی
۵۸	عطرآلود	۱۴۰۱	باسط نعیمی
۵۹	توطئه (حکایت داستان)	۱۴۰۱	بهرام و بهمن گودرزی
۶۰	ماهور	۱۴۰۲	محمدحسین لطیفی

سینمای بین‌المللی

ردیف	عنوان فیلم	سال تولید	کارگردان	نقش
۱	The Kite Runner (بادبادک‌باز)	۲۰۰۷	Marc Forster (مارک فورستر)	بابا
۲	Agora (آگورا)	۲۰۰۹	Alejandro Amenábar (آلخاندرو آمانابار)	آسپاسیوس
۳	Zero Dark Thirty (صفر تاریک سی)	۲۰۱۲	Kathryn Bigelow (کاترین بیگلو)	حسن غول
۴	A Most Wanted Man (مردی که بیشتر از همه تحت تعقیب است)	۲۰۱۴	Anton Corbijn (آنتون کوربین)	فیصل عبدالله
۵	Utopia (آرمان‌شهر)	۲۰۱۵	Hassan Nazer (حسن نذیر)	عمو نجیب
۶	Ali and Nino (علی و نینو)	۲۰۱۶	Asif Kapadia (عاصف کاپادیا)	پدر علی
۷	The Last Inhabitant (آخرین ساکن)	۲۰۱۶	Jivan Avetisyan (جیوان آوتیسیان)	ابراهیم

فیلم‌های مستند

• آبی به رنگ آسمان (۱۳۹۶) – امیر رفیعی
• آخرین زنگی زمانه – مهرداد خاکی
• برف (زندگی فرهاد مهراد)

فیلم‌های کوتاه

• طولانی‌تر از همیشه (۱۳۹۸) – فرزین سعید

سریال‌های تلویزیونی

ردیف	عنوان سریال	سال تولید	کارگردان	شبکه پخش
۱	همشاگردی‌ها	۱۳۷۷	احمد نجیب‌زاده و مسعود شاه‌محمدی	شبکه ۱
۲	بگذار آفتاب برآید	۱۳۷۷-۱۳۷۸	حسین مختاری	شبکه ۳
۳	آخرین روزهای شاد بودن	۱۳۸۰	حجت قاسم‌زاده اصل	شبکه ۱
۴	باران عشق	۱۳۸۰	حجت قاسم‌زاده اصل	شبکه تهران
۵	باغ بلور	۱۳۸۱-۱۳۸۲	رامبد جوان	پخش نشده
۶	من نه منم	۱۳۸۵	بهروز خلجی	شبکه دو
۷	شمس‌العماره	۱۳۸۸	سامان مقدم	شبکه دو
۸	تا ثریا	۱۳۹۰	سیروس مقدم	شبکه یک
۹	به خاطر مونا	۱۳۹۱	مرتضی کوشایی	شبکه سه
۱۰	خانه‌ای روی تپه	۱۳۹۱-۱۳۹۲	داریوش یاری	شبکه دو
۱۱	راه شیری	۱۳۹۳	سامان مقدم	شبکه دو
۱۲	زخم	۱۳۹۳	مسعود آب‌پرور	شبکه سه
۱۳	آسپرین	۱۳۹۴-۱۳۹۵	فرهاد نجفی	شبکه نمایش خانگی
۱۴	دیوار به دیوار	۱۳۹۶	سامان مقدم	شبکه سه
۱۵	رقص روی شیشه	۱۳۹۷	مهدی گلستانه	شبکه نمایش خانگی
۱۶	دل‌دار	۱۳۹۸	جمشید و نوید محمودی	شبکه دو
۱۷	مانکن	۱۳۹۸	حسین سهیلی‌زاده	شبکه نمایش خانگی
۱۸	جلال ۲	۱۳۹۹	حسن نجفی	شبکه ۱
۱۹	هم بازی	۱۴۰۰	سروش محمدزاده	شبکه ۲
۲۰	سایه باز	۱۴۰۲	علی یاور	شبکه نمایش خانگی
۲۱	اهل هوا	۱۴۰۲	کریم لک‌زاده	شبکه نمایش خانگی

جوایز و افتخارات

جوایز بین‌المللی

سال	جایزه	دسته‌بندی	فیلم/پروژه	نتیجه
۱۹۹۷	جشنواره فیلم کن	نخل طلا	طعم گیلاس	برنده (به طور مشترک با عباس کیارستمی)
۲۰۰۸	انجمن منتقدان فیلم دالاس-فورت وورث	بهترین بازیگر نقش مکمل مرد	بادبادک‌باز	نامزد
۲۰۰۸	جوایز AARP Movies for Grownups	بهترین بازیگر مکمل	بادبادک‌باز	نامزد
۲۰۱۳	جشنواره بین‌المللی فیلم دبی	بهترین بازیگر	خانه‌ای روی تپه	نامزد
۲۰۱۶	جوایز بین‌المللی فیلم و ویدئو تورنتو	بهترین روایت	آرمان‌شهر	نامزد
۲۰۱۷	جایزه سپنتا (جشنواره فیلم ایرانی سان‌فرانسیسکو)	بهترین بازیگر فیلم کوتاه	فانوس آبی	برنده
۲۰۱۹	جایزه بنیاد بلونلیج (جشنواره فیلم ونیز)	بازیگری	-	برنده

پیوند به بیرون

• صفحه همایون ارشادی در IMDb
• صفحه همایون ارشادی در ویکی‌پدیای انگلیسی