نمایش مبدأ برای فشند

'''فشند''' (با تلفظ بومی '''پشند''') یکی از قدیمی‌ترین، بزرگ‌ترین و زیباترین روستاهای [[استان البرز]] است که در [[شهرستان ساوجبلاغ]]، [[بخش چندار]] واقع شده است.<ref name="wp1">{{یادکرد وب|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/فشند|عنوان=فشند|وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="savoj1">{{یادکرد وب|نشانی=https://savojland.com/fashand-rosta/|عنوان=فشند کجاست؟ جزو ۵ روستای بزرگ البرز|ناشر=ساوجلند|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="shish1">{{یادکرد وب|نشانی=https://shishdong.com/blog/detail/%EF%9EFashandof78Savojbolagh|عنوان=فشند ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید از روستایی با قدمت و طبیعت بکر|ناشر=شیش‌دنگ|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این روستای تاریخی در ۷۵ کیلومتری غرب تهران، ۶۰ کیلومتری غرب پایتخت، ۲۰ کیلومتری کرج و در شمال شهر [[هشتگرد]] قرار دارد و در دامنه رشته‌کوه [[البرز]] جای گرفته است.<ref name="wp1"/><ref name="iraniju1">{{یادکرد وب|نشانی=https://iraniju.ir/pashand-village/|عنوان=معرفی روستای فشند، جاهای دیدنی، راه دسترسی، نقشه + عکس|ناشر=ایرانیجو|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="lastsecond1">{{یادکرد وب|نشانی=https://lastsecond.ir/reviews/42450-|عنوان=روستای فشند|ناشر=لست‌سکند|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref>

== موقعیت جغرافیایی ==
روستای فشند در دامنه رشته‌کوه البرز واقع شده و منطقه [[طالقان]] در شمال این کوه‌ها و در فاصله بین روستا تا جلگه مازندران قرار دارد.<ref name="wp1"/><ref name="payam1">{{یادکرد وب|نشانی=https://payam-savoj.blogsky.com/1391/10/08/post-39/|عنوان=روستای فشند|ناشر=باشگاه کوهنوردی پیام ساوجبلاغ|تاریخ=۲۰۱۳-۰۱-۰۸|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این روستا از سمت غرب با روستای [[خور (البرز)|خور]] و روستای سپیدارک، از سمت شرق با روستاهای آردهه، کوشک‌زر و سیفستان، و از جنوب با ینگی‌امام و مهستان (ساوجبلاغ) همسایه است.<ref name="wp1"/><ref name="melk1">{{یادکرد وب|نشانی=https://melk-market.com/where-is-fashnd1/|عنوان=فشند کجاست | روستای فشند هشتگرد کجای کرج قرار دارد|ناشر=ملک مارکت|تاریخ=۲۰۲۱-۰۱-۰۲|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="shish1"/>

روستای فشند با مساحت ۹۶۰۰ هکتار (معادل ۹۲۰۰ هکتار در برخی منابع) و از نظر حوضه آبریز کوهستانی و دشت‌های آبرفتی، از بزرگ‌ترین روستاهای ایران به شمار می‌رود.<ref name="wp1"/><ref name="dehyari1">{{یادکرد وب|نشانی=https://dehyarifashand.blogfa.com/post/1|عنوان=درباره روستای فشند|ناشر=دهیاری فشند|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="abadis1">{{یادکرد وب|نشانی=https://abadis.ir/fatofa/فشند/|عنوان=فشند|ناشر=آبادیس|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> ارتفاع این روستا ۱۶۴۳ متر از سطح دریا است.<ref name="wp1"/><ref name="wikidata1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.wikidata.org/wiki/Q5436702|عنوان=Q5436702|وبگاه=Wikidata|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref>

== تاریخ و قدمت ==
قدمت روستای فشند به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد.<ref name="wp1"/><ref name="alborz1">{{یادکرد وب|نشانی=http://128askari.parsiblog.com/Posts/98/فشند:+%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C+3000+%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87+%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%AC%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA/|عنوان=فشند: روستای ۳۰۰۰ ساله ساوجبلاغ|ناشر=البرز پژوهی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> آثار باستانی برجای‌مانده از عصر آهن در جنوب غربی روستا در محلی به نام کشان یافت شده است که نشان‌دهنده قدمت دیرینه این منطقه است.<ref name="wp1"/><ref name="emlk1">{{یادکرد وب|نشانی=https://emelk.biz/mag/%D9%81%D8%B4%D9%86%D8%AF/|عنوان=فشند|ناشر=املک|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="sepidar1">{{یادکرد وب|نشانی=https://sepidarnews.ir/yaddasht/151169-%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%81%D8%B4%D9%86%D8%AF.html|عنوان=ناگفته‌هایی از تاریخ فشند|ناشر=سپیدار نیوز|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این یافته‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهند که فشند از دوران‌های بسیار کهن مسکونی بوده و تمدن‌های مختلف در آن زندگی کرده‌اند.<ref name="takhistory1">{{یادکرد وب|نشانی=https://takhistory.blogfa.com/post/16|عنوان=تاریخ فشند|ناشر=تاریخ تاک|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref>

در طول تاریخ، این روستا تحت تأثیر فرهنگ‌ها و تمدن‌های گوناگون قرار داشته و نشانه‌های این تأثیرات در معماری و آثار باستانی روستا مشاهده می‌شود.<ref name="wp1"/><ref name="tat1">{{یادکرد وب|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/زبان_تاتی_ایران|عنوان=زبان تاتی ایران|وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> رد پای آیین‌های کهن، به‌ویژه زرتشتی، در فرهنگ و ادبیات بومی و یافته‌های تاریخی این منطقه دیده می‌شود.<ref name="wp1"/><ref name="emlk1"/>

== جمعیت و ساکنان ==
بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۶)، جمعیت روستای فشند ۱۹۴۸ نفر در ۵۳۱ خانوار بود.<ref name="wp1"/><ref name="iranstat1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_Hashtgerd.xlsx|عنوان=نتایج سرشماری ۱۳۹۵|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> در سرشماری ۱۳۹۵ (۲۰۱۶)، جمعیت این روستا به ۲۳۳۴ نفر در ۷۹۳ خانوار افزایش یافت.<ref name="wp1"/><ref name="enwp1">{{یادکرد وب|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Fashand|عنوان=Fashand|وبگاه=Wikipedia|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> برخی منابع محلی جمعیت فشند را حدود ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر ذکر می‌کنند.<ref name="dehyari1"/><ref name="lastsecond1"/> علاوه بر این، حدود ۳۰۰۰ نفر از اهالی که در شهرهای نزدیک زندگی می‌کنند، در آخر هفته‌ها و تعطیلات به زادگاه خود بازمی‌گردند.<ref name="dehyari1"/><ref name="gama1">{{یادکرد وب|نشانی=https://gama.ir/schools/43502/شهدای-فشند|عنوان=شهدای فشند|ناشر=گاما|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref>

=== تقسیمات محله‌ای ===
روستای فشند به سه ناحیه اصلی تقسیم می‌شود:<ref name="dehyari1"/><ref name="abadis1"/>

* تکی
* پایین‌محله (جیر ماله)
* بالامحله (جوار ماله)

هر محله شامل مناطق کوچک‌تر زیادی است از جمله: تکی، چراخ ماله، راست کوچه، انگرماله، هُشت کُله، کری سر و ملک او دار، خرتیزان و پشت‌باغ.<ref name="dehyari1"/><ref name="abadis1"/>

=== زبان و گویش ===
زبان مردم فشند [[زبان تاتی|تاتی]] است.<ref name="wp1"/><ref name="tat1"/> این زبان از دستهٔ زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال‌غربی است که در سراسر کوهستان البرز از طارم و شهرستان رودبار تا شاهرود رواج دارد.<ref name="tat1"/>گویش تاتی فشندی یا پشندی، گویش کرجی رایج در این روستاست که با گویش تاتی اشتهاردی شباهت‌های زیادی دارد.<ref name="tat1"/>

زبان تاتی که از آنجا که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است، به زبان‌های شاخه شمال‌غربی از جمله گیلکی، مازندرانی و به‌خصوص به تالشی شبیه و نزدیک‌تر می‌باشد.<ref name="tat1"/><ref name="tourism71">{{یادکرد وب|نشانی=https://tourism7.com/tati-language.html|عنوان=زبان تاتی|ناشر=توریسم ۷|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> بر اساس اعلام یونسکو، زبان تاتی یکی از زبان‌های در خطر انقراض است.<ref name="tat1"/> این زبان بسیاری از ویژگی‌های آوایی، واژگانی و صرف و نحوی کهن را حفظ کرده است.<ref name="tat1"/>

=== دین و اماکن مذهبی ===
دین بیشتر مردم بومی فشند اسلام با گرایش شیعه دوازده‌امامی است.<ref name="wp1"/><ref name="emlk1"/> در گذشته، ارامنه نیز در این روستا سکونت داشتند، اما بعد از انقلاب ۱۳۵۷، تعداد ارامنه کم شده و بسیاری از آن‌ها به آمریکا مهاجرت کردند، هرچند هنوز برخی در روستا ساکن هستند.<ref name="wp1"/><ref name="facebook1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.facebook.com/media/set/?vanity=IranlovesArmenians&set=a.400762030038027|عنوان=ارامنه فشند|ناشر=فیسبوک|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref>

==== امامزادگان فشند ====
منطقه فشند محل دفن سه تن از امامزاده گان است که بر اساس اطلاعات محلی (غیرموثق)، از نوادگان امام هفتم (موسی کاظم) هستند.<ref name="wp1"/><ref name="alborz2">{{یادکرد وب|نشانی=http://128askari.parsiblog.com/Posts/246/امامزادگان+شهرستان+های+ساوجبلاغ+و+نظرآباد+-+4/|عنوان=امامزادگان شهرستان‌های ساوجبلاغ و نظرآباد - ۴|ناشر=البرز پژوهی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> نام‌های این سه امامزاده عبارتند از: امامزاده مطهر، امامزاده مظفر و امامزاده طاهر.<ref name="wp1"/><ref name="lastsecond3">{{یادکرد وب|نشانی=https://lastsecond.ir/attractions/11582-pashand-village-savojbolagh|عنوان=روستای فشند ساوجبلاغ: همه چیز درباره این روستای تاریخی|ناشر=لست‌سکند|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="emlk1"/>

لازم به ذکر است که بر اساس تحقیقات صورت گرفته از اهالی قدیم محل و استعلام از نهاد عتبات عالیات شهرستان ساوجبلاغ، امامزادگان فوق فاقد شجره‌نامه و اطلاعات موثق در خصوص اصل و نسب می‌باشند.<ref name="wp1"/><ref name="facebook1"/> قدمت بنای یکی از امامزادگان بر اساس تاریخ کنده‌کاری شده روی یک قطعه چوب، به سال ۱۱۶۵ هـ.ق می‌رسد.<ref name="wp1"/>

==== مکان مقدس خاتون قیامت ====
از دیگر اماکن مذهبی، آرامگاه رازآمیز خاتون قیامت است که قدمت و علت تقدس آن روشن نیست.<ref name="wp1"/><ref name="emlk1"/> طبق باور مردم بومی، تنها زنان مجاز به زیارت این آرامگاه هستند و مردان در صورت ورود به آن کور یا عقیم می‌شوند.<ref name="wp1"/><ref name="emlk1"/> این مکان احتمالاً از نظر مفهوم قداست و قید مکانی، با برخی از اماکن مقدس و مذهبی مشابه مانند کوه بیبی‌سکینه در شهر [[ری (شهر)|ری]] و کوه خاتون قیامت شیراز، در ارتباط است.<ref name="wp1"/>

==== مدرسه تاریخی فشند ====
فشند از نخستین روستاهای ایران بوده که مدرسه به سبک نوین در آن دایر شده است.<ref name="wp1"/><ref name="aein1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.aeinbavar.ir/fa/news/1785|عنوان=مدرسه تاریخی فشند|ناشر=عین‌باور|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> مدرسه تاریخی فشند (دبیرستان شهید قدرتالله بهمنی یا مدرسه فرّهی) در سال ۱۳۰۶ هجری شمسی تأسیس شد و از نخستین مدارس نوین ایران به شمار می‌رود که همزمان با مدرسه کرج (که آن زمان بخشی از ساوجبلاغ بود) افتتاح گردید.<ref name="wp1"/><ref name="mimplus1">{{یادکرد وب|نشانی=https://mimplus.ir/p/WEWrXk/ثبتنام-انتخابی-دبیرستان-شهدای-ادب_2|عنوان=ثبتنام انتخابی دبیرستان شهدای ادب|ناشر=میم‌پلاس|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="gama1"/>

== اقتصاد ==
اقتصاد مردم روستای فشند بر پایه دو پیشه عمده دامداری و کشاورزی استوار است.<ref name="dehyari1"/><ref name="lastsecond1"/><ref name="alborz3">{{یادکرد وب|نشانی=http://128askari.parsiblog.com/Posts/98/فشند:+%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C+3000+%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87+%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%AC%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA/|عنوان=فشند: روستای ۳۰۰۰ ساله ساوجبلاغ|ناشر=البرز پژوهی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref>

=== دامداری ===
دامداری بیشتر توسط گروهی از مردم جوار ماله موسوم به الکایی (aleka:yi) صورت می‌گیرد.<ref name="dehyari1"/> یکی از مشهورترین محصولات دامی این منطقه، گوسفند فشندی یا قوچ فشندی است.<ref name="yjc2">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/8902699/نژاد-گوسفند-فشندی-با-قدمتی-بیش-از-۲۰۰۰-سال|عنوان=نژاد گوسفند فشندی با قدمتی بیش از ۲۰۰۰ سال|ناشر=باشگاه خبرنگاران جوان|تاریخ=۲۰۲۵-۰۱-۲۳|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="alireza1">{{یادکرد وب|نشانی=https://alirezarashid.blogsky.com/1399/10/21/post-21/گوسفند-نژاد-فشندی|عنوان=گوسفند نژاد فشندی|ناشر=دام و دامپزشکی|تاریخ=۲۰۲۱-۰۱-۱۰|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="payam2">{{یادکرد وب|نشانی=https://payam-savoj.blogsky.com/category/cat-5|عنوان=گوسفند فشندی|ناشر=پیام ساوج|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="lastsecond1"/><ref name="dehyari1"/>

==== گوسفند فشندی ====
گوسفند فشندی یکی از نژادهای بومی و ارزشمند ایران است که خاستگاه اصلی آن روستای فشند در شهرستان ساوجبلاغ استان البرز می‌باشد.<ref name="yjc2"/><ref name="alireza1"/><ref name="livesheep1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.livesheep.ir/blog/گوسفند-ایرانی-نژاد-فشندی/|عنوان=گوسفند ایرانی نژاد فشندی|ناشر=لایو شِپ|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این نژاد با قدمتی بیش از ۲۰۰۰ سال (به تاریخ تشکیل روستا)، دارای جثه متوسط تا بزرگ و رنگ‌های متنوع از جمله کرم، قهوه‌ای روشن، قهوه‌ای تیره و قرمز روشن است.<ref name="yjc2"/><ref name="alireza1"/>

گوسفند فشندی گوسفندی گوشتی-شیری است که در رنگ‌های مختلف دیده می‌شود و معمولاً چهار قلم، زیر شکم و سر حیوان رنگ تیره‌تری دارند.<ref name="alireza1"/><ref name="livesheep1"/> میش‌های یک‌ساله حدود ۵۵ کیلوگرم و قوچ‌های یک‌ساله حدود ۷۳ کیلوگرم وزن دارند.<ref name="alireza1"/><ref name="livesheep1"/> برخی گزارش‌ها وزن گوسفند فشندی را بین ۸۰ تا ۱۲۵ کیلوگرم ذکر می‌کنند.<ref name="livesheep1"/>

این نژاد از نظر مقاومت به شرایط محیطی منطقه، سرعت رشد و تولید مثل دارای اهمیت بسزایی است.<ref name="alireza1"/><ref name="livesheep1"/> دوران بارداری نژاد فشندی ۱۴۷ روز است و فصل زایش آن زمستان می‌باشد.<ref name="alireza1"/> بیش از ۹۵ درصد آن‌ها قدرت باروری دارند.<ref name="alireza1"/> قوچ فشندی و گوسفند فشندی از بهترین نژادها است و هر چهار سال یک بار جشنواره قوچ فشندی در شهرستان ساوجبلاغ برگزار می‌شود.<ref name="alireza1"/><ref name="livesheep1"/>

۸۰ درصد گوسفندهای شهرستان ساوجبلاغ از نوع فشندی هستند و این شهرستان از نظر پرورش این نوع گوسفند به لحاظ موقعیت جغرافیایی شرایط بسیار مطلوبی دارد.<ref name="livesheep1"/> گوسفند فشندی به لحاظ جثه درشت، مستعد چرا در مناطق کوهستانی است.<ref name="livesheep1"/> شهرستان ساوجبلاغ با دارا بودن بیش از ۸۰ هزار رأس از این نوع دام در کشور اول است.<ref name="livesheep1"/>

=== کشاورزی ===
اقتصاد کشاورزی در دستان گروهی از پشندیان موسوم به خرده‌مالکان یا دهقان‌ها است که صاحب زمین‌های روستا هستند.<ref name="dehyari1"/> میزان مالکیت دهقان‌ها از نیم هکتار تا چند ده هکتار متغیر است.<ref name="dehyari1"/> کل مالکیت روستای فشند به ۹۶۰۰ سهم تقسیم می‌گردد که هر ۱۰۰ سهم مالکیت را، عامه مردم یک گاب (گاو) می‌گویند.<ref name="dehyari1"/>

یکی از افتخارات فشند آن است که هرگز ارباب نداشته و مردم عادی زمین‌دار بوده‌اند.<ref name="dehyari1"/> در اصطلاح محلی می‌گویند فشند «زر خرید» است، به معنی آنکه مردم عادی با پرداخت وجه می‌توانستند زمین‌ها را بخرند.<ref name="dehyari1"/>

==== محصولات کشاورزی ====
فشند به دلیل خاک حاصلخیز و آب و هوای مناسب، از مناطق مهم کشاورزی در این منطقه به شمار می‌رود.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/><ref name="lastsecond1"/><ref name="dehyari1"/> محصولات اصلی باغی روستا شامل گیلاس، آلبالو، گلابی، توت و محصولات زراعی مانند گندم، جو، سیب، انگور و گردو است.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/><ref name="lastsecond1"/><ref name="dehyari1"/>

سالانه حدود هزار تن گیلاس از این منطقه به بازار مصرف عرضه می‌شود.<ref name="samane1">{{یادکرد وب|نشانی=https://samanealborz.ir/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B4%D9%86%D8%AF%D8%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF-%DA%AF%DB%8C%D9%84/|عنوان=برگزاری جشنواره گیلاس در فشند، مهد گیلاس استان البرز|ناشر=سامانه البرز|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="basij1">{{یادکرد وب|نشانی=https://basijnews.ir/fa/news/9605185/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B4%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|عنوان=جشنواره گیلاس در فشند برگزار می‌شود|ناشر=خبرگزاری بسیج|تاریخ=۲۰۲۴-۰۶-۱۰|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> برای معرفی و عرضه محصولات این روستا، جشنواره گیلاس فشند به صورت سالانه برگزار می‌شود که در آن عرضه مستقیم گیلاس، صنایع دستی، نان محلی، گل و گیاه و تولیدات روستا انجام می‌گیرد.<ref name="eitaa1">{{یادکرد وب|نشانی=https://eitaa.com/DahyariFashand?before=212|عنوان=جشنواره گیلاس فشند|ناشر=ایتا|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="samane1"/><ref name="basij1"/>

==== سیب‌زمینی پشندی ====
یکی از مهم‌ترین محصولاتی که فشند را به شهرت رساند، سیب‌زمینی پشندی است.<ref name="wp1"/><ref name="yjc1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/7725882/بیوگرافی-جالب-سیب-زمینی-پشندی-همسفر-با-دیپلمات-قاجاری|عنوان=بیوگرافی جالب سیب‌زمینی پشندی/ همسفر با دیپلمات قاجاری از بریتانیایی تا کرج|ناشر=باشگاه خبرنگاران جوان|تاریخ=۲۰۲۱-۰۴-۱۴|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="bitboneh1">{{یادکرد وب|نشانی=https://bitboneh.com/سیبزمینی-از-بوشهر-به-ایران-آمد؟/|عنوان=سیب‌زمینی از بوشهر به ایران آمد؟|ناشر=بیت‌بونه|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="lastsecond1"/><ref name="aein1"/><ref name="shish1"/><ref name="dehyari1"/> سیب‌زمینی در زمان سر جان ملکم، دیپلمات بریتانیایی در ایران در دوران قاجار و حکومت فتحعلی‌شاه، وارد ایران شد.<ref name="yjc1"/><ref name="bitboneh1"/><ref name="hamshahri1">{{یادکرد وب|نشانی=https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/22721/سوغات-نجات‌بخش-«سرجان-ملکم».html|عنوان=سوغات نجات‌بخش «سرجان ملکم»|ناشر=همشهری آنلاین|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="daroo1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.daroo100.com/مطالب/بیانات/9305/سیب-زمینی-یا-آلوی-سرجان-ملکم|عنوان=سیب‌زمینی یا آلوی سرجان ملکم|ناشر=دارو ۱۰۰|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این محصول نخستین بار در ایران در روستای فشند کشت شد و به دلیل کیفیت بالا، سیب‌زمینی پشندی زبانزد شد.<ref name="yjc1"/><ref name="bitboneh1"/><ref name="hamshahri1"/>

بر اساس روایات، میرزا ملکم خان یا سر جان ملکم (۱۷۶۹-۱۸۳۳ میلادی) در سفرهای خود به ایران (در سال‌های ۱۸۰۰، ۱۸۰۸ و ۱۸۱۰ میلادی)، سیب‌زمینی را معرفی کرد و در دومین سفر خود محل مناسبی برای تولید سیب‌زمینی شناسایی کرد.<ref name="yjc1"/><ref name="bitboneh1"/> خاک فشند برای کشت سیب‌زمینی مناسب بود و این محصول با کیفیتی ورای تصور در پشند به بار نشست.<ref name="yjc1"/><ref name="bitboneh1"/>

سیب‌زمینی وارداتی ملکم خان مثل سیب‌زمینی‌های امروزی بزرگ نبود، بلکه کوچک و در ابعاد آلو بود، به همین دلیل سیب‌زمینی در ابتدای ورودش به ایران به آلو ملکم یا آلوی سرجان ملکم مشهور بود.<ref name="yjc1"/><ref name="hamshahri1"/><ref name="daroo1"/> در برخی شهرها مانند شیراز، هنوز به سیب‌زمینی آلو می‌گویند.<ref name="hamshahri1"/><ref name="daroo1"/>

== آب و هوا ==
روستای فشند که در منطقه ییلاقی قرار گرفته، یکی از روستاهای خوش آب و هوای کرج است که تابستان‌های مطبوع و زمستان‌های نسبتاً سرد دارد.<ref name="iraniju1"/><ref name="lastsecond1"/> بهار و تابستان در این روستا آب و هوای مطلوبی دارد که طبیعت‌گردان زیادی را جذب می‌کند.<ref name="iraniju1"/><ref name="ctmehr1">{{یادکرد وب|نشانی=https://ctmehr.com/News/Index/4876|عنوان=روستای فشند ساوجبلاغ|ناشر=سیتی مهر|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> در فصل تابستان، هوای روستا دلپذیر و خنک است که این موضوع باعث می‌شود فشند به مقصد مناسبی برای فرار از گرمای تابستان تبدیل شود.<ref name="iraniju1"/><ref name="lastsecond1"/>

== جاذبه‌های طبیعی و گردشگری ==
روستای فشند به دلیل ییلاقی بودن و وجود مناظر طبیعی بسیار زیبا، به یکی از بهترین مکان‌های گردشگری در استان البرز تبدیل شده است.<ref name="shish1"/><ref name="iraniju1"/><ref name="lastsecond1"/> این روستا مملو از باغ‌های گیلاس، گلابی و توت است.<ref name="shish1"/><ref name="lastsecond1"/> طبیعت بکر و چشم‌اندازهای طبیعی فوق‌العاده از کوه‌های سرسبز گرفته تا باغات میوه و دشت‌های وسیع، همه برای علاقه‌مندان به طبیعت‌گردی جذابیت دارند.<ref name="shish1"/><ref name="iraniju1"/>

=== رودخانه فشند ===
رودخانه فشند یکی از پرآب‌ترین رودخانه‌های شهرستان ساوجبلاغ محسوب می‌شود.<ref name="lastsecond2">{{یادکرد وب|نشانی=https://lastsecond.ir/attractions/11801-pashand-river|عنوان=رودخانه فشند ساوجبلاغ: همه آنچه قبل از رفتن باید بدانید|ناشر=لست‌سکند|تاریخ=۲۰۲۱-۰۴-۲۴|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="irangardi1">{{یادکرد وب|نشانی=https://irangardi.app/place-details/1052|عنوان=آبشار سوته دره|ناشر=ایرانگردی|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این رودخانه که در انتهای روستای فشند قرار دارد، از کوه‌های جنوب طالقان و کوه دِکا سرچشمه می‌گیرد.<ref name="lastsecond2"/><ref name="irangardi1"/> رودخانه شامل چندین آبریز و زیر حوضه است که با هم ادغام می‌شوند و رودخانه فشند را تشکیل می‌دهند.<ref name="lastsecond2"/>

در فصل‌هایی که بارندگی زیاد است، به شدت پرآب می‌شود و احتمال سیلاب آن زیاد است، به طوری که به آن سیاه‌سیل هم گفته می‌شود.<ref name="lastsecond2"/> به خاطر فقدان پوشش گیاهی مناسب و شیب منطقه، سیلاب آن می‌تواند باعث تخریب روستاها و شهرهای اطراف شود.<ref name="lastsecond2"/>

مسیر روستا تا رودخانه بسیار دیدنی و کوهستانی و صخره‌ای است و حدود ۲۰ دقیقه پیاده‌روی دارد.<ref name="lastsecond2"/> می‌توان در کنار رودخانه اتراق کرد و از شنیدن صدای بی‌نظیر رودخانه لذت برد.<ref name="lastsecond2"/>

=== آبشار فشند (سوته دره) ===
آبشار فشند یا آبشار سوته دره در ارتفاعات روستای فشند ساوجبلاغ قرار دارد.<ref name="alaedin1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.alaedin.travel/attractions/iran/savojbolagh/sute-darreh-waterfall|عنوان=آبشار سوته دره (فشند) ساوجبلاغ|ناشر=علاءالدین تراول|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="ctmehr1"/><ref name="irangardi1"/><ref name="lastsecond2"/> این آبشار که در انتهای مسیر رودخانه فشند واقع شده، مقصدی جذاب برای طبیعت‌گردان است.<ref name="alaedin1"/><ref name="ctmehr1"/> کمی بالاتر از رودخانه، یک آبشار مصنوعی بسیار زیبا قرار دارد که پشت آبشار یک آبگیر یا دریاچه خیلی کوچک شکل گرفته است.<ref name="alaedin1"/> طبیعت اطراف رودخانه و آبشار واقعاً دیدنی است.<ref name="alaedin1"/>

مسیر رودخانه فشند تا آبشار سوته دره یکی از مسیرهای جذاب جهت کوهنوردی سبک است.<ref name="alaedin1"/><ref name="ctmehr1"/>

=== قله خوراسان کوه ===
قله خوراسان کوه (یا خراسان کوه، خرسان کوه) با ارتفاع ۳۱۰۰ تا ۳۱۲۰ متر از سطح دریا، از قلل البرز مرکزی واقع در شهرستان ساوجبلاغ، استان البرز می‌باشد.<ref name="naturemount1">{{یادکرد وب|نشانی=https://naturemount.ir/%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D9%87/|عنوان=صعود قله خوراسان کوه از روستای فشند - دی ماه 1404|ناشر=نِیچر ماونت|تاریخ=۲۰۲۵-۰۱-۰۳|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="kuhnavardi1">{{یادکرد وب|نشانی=http://kuhnavardi.com/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D9%87/|عنوان=قله خوراسان کوه|ناشر=کوهنوردی، نشاط زندگی|تاریخ=۲۰۲۴-۱۲-۲۸|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="simorgh1">{{یادکرد وب|نشانی=https://simorgh-alborz.com/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D9%87/|عنوان=قله خوراسان‌کوه|ناشر=سیمرغ البرز|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="koohpeyma1">{{یادکرد وب|نشانی=https://koohpeyma.com/khourasan-kooh/|عنوان=راهنمای صعود به قله خوراسان کوه|ناشر=کوه‌پیما|تاریخ=۲۰۲۴-۱۱-۰۷|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> نام این قله به معنای «طلوع خورشید» است.<ref name="naturemount1"/><ref name="kuhnavardi1"/> روستای فشند مسیر صعود به این قله است.<ref name="naturemount1"/><ref name="kuhnavardi1"/>

مبدأ صعود روستای فشند (در ارتفاع ۱۸۴۰ متر) است که در فاصله ۱۳ کیلومتری شمال هشتگرد واقع شده است.<ref name="koohpeyma1"/> مسافت رفت و برگشت به قله حدود ۱۷-۱۸ کیلومتر و اختلاف ارتفاع تا قله ۱۲۶۰-۱۲۸۰ متر است.<ref name="koohpeyma1"/> مدت زمان صعود حدود ۵ ساعت (با گام متوسط) و مدت زمان کل برنامه حدود ۹ ساعت می‌باشد.<ref name="koohpeyma1"/> قله خوراسان کوه از سه نقطه ولیان، طالقان و فشند قابل دسترسی است.<ref name="koohpeyma1"/>

=== سد فشند ===
در سال‌های اخیر سد فشند احداث شده است.<ref name="tasnim1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/07/18/883875/سد-فشند-در-استان-ساوجبلاغ-احداث-می‌شود|عنوان=سد فشند در شهرستان ساوجبلاغ احداث می‌شود‌|ناشر=تسنیم|تاریخ=۲۰۱۵-۱۰-۱۰|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="ostanha1">{{یادکرد وب|نشانی=https://ostanha.tabnak.ir/fa/news/109358/احداث-سد-فشند-در-استان-ساوجبلاغ|عنوان=احداث سد فشند در شهرستان ساوجبلاغ|ناشر=استان‌ها تابناک|تاریخ=۲۰۱۵-۱۰-۱۰|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> این سد در بالای فشند احداث و از سرچشمه‌های کوه‌های فشند به وجود آمده است.<ref name="tasnim1"/> سد فشند به عنوان یکی از دیدنی‌های این منطقه از آن یاد می‌شود.<ref name="ostanha1"/><ref name="emlk1"/>

== افراد مشهور ==
یکی از افراد مشهور متولد روستای فشند، دکتر محمود بهمنی است.<ref name="wp2">{{یادکرد وب|نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/محمود_بهمنی|عنوان=محمود بهمنی|وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="way2pay1">{{یادکرد وب|نشانی=https://way2pay.ir/8872/|عنوان=یکصدهزار ریالی با امضای محمود بهمنی|ناشر=راه پرداخت|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="kaf1">{{یادکرد وب|نشانی=https://kaf.ir/expert/محمود-بهمنی/|عنوان=محمود بهمنی|ناشر=کاف|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref><ref name="tabnak1">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5138/1/محمود-بهمنی|عنوان=محمود بهمنی|ناشر=تابناک|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> او متولد سال ۱۳۲۶ (۱۹۴۷) در روستای فشند از توابع شهرستان ساوجبلاغ استان البرز است.<ref name="wp2"/><ref name="way2pay1"/> محمود بهمنی دارای لیسانس اقتصاد گرایش بانکداری، فوق‌لیسانس مدیریت بانکداری و دکترای مدیریت بازرگانی و سابقه تدریس در دانشگاه آزاد اسلامی و مؤسسه عالی بانکداری است.<ref name="wp2"/><ref name="kaf1"/>

او از سال ۱۳۸۷ (یا ۱۳۸۸) تا ۱۳۹۲ با حکم محمود احمدی‌نژاد، رئیس کل بانک مرکزی ایران و نماینده ایران در صندوق بین‌المللی پول بود.<ref name="wp2"/><ref name="way2pay1"/><ref name="kaf1"/> بهمنی پیش از تصدی ریاست بانک مرکزی، دارای سمت‌هایی چون معاونت و ریاست اعتبارات کل بانک ملی ایران، ریاست ادارات سرمایه‌گذاری، سازمان و روش‌های بانک، مدیریت امور معاملات و تسهیلات و بررسی طرح‌ها بوده است.<ref name="wp2"/><ref name="kaf1"/> او همچنین نماینده دوره دهم مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه ساوجبلاغ، طالقان و نظرآباد بوده است.<ref name="wp2"/><ref name="tabnak1"/>

== دسترسی ==
برای رسیدن به فشند، در مسیر اتوبان تهران-قزوین بعد از گذشتن از کرج و عوارضی قدیم، تابلوی هشتگرد جدید دیده می‌شود.<ref name="ctmehr1"/><ref name="irantourism1">{{یادکرد وب|نشانی=https://irantourismonline.com/detail.aspx?id=10800|عنوان=روستای فشند|ناشر=ایران توریسم آنلاین|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۳۱}}</ref> بعد از ورود به این جاده، تابلوهای روستای فشند گردشگران را به میدان مادر و از آنجا به سمت خیابان صدرا و داخل روستا هدایت می‌کنند.<ref name="ctmehr1"/><ref name="irantourism1"/>

== فرهنگ و سنت ==
فرهنگ مردم روستای فشند بر پایه رسوم و سنت‌های کهن ایرانی استوار است.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/> مردم این روستا به مهمان‌نوازی و حفظ آداب و رسوم سنتی خود معروف هستند.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/> مراسم‌ها و جشن‌های محلی مانند نوروز، یلدا و مراسم مذهبی در این روستا با شکوه خاصی برگزار می‌شود.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/> این مراسم‌ها فرصت مناسبی برای گردهمایی اهالی روستا و تبادل فرهنگ‌ها و تقویت پیوندهای اجتماعی است.<ref name="wp1"/>

== معماری و بافت ==
بافت روستای فشند، ترکیبی از خانه‌های روستایی سنتی و ساختمان‌های نوساز است.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/> خانه‌های سنتی معمولاً با استفاده از مصالح محلی مانند خشت، گل، چوب و سنگ ساخته شده‌اند و با محیط طبیعی اطراف خود هماهنگی دارند.<ref name="wp1"/><ref name="shish1"/> ساختمان‌های نوساز نیز با طراحی‌های متنوع و استفاده از مصالح مدرن ساخته می‌شوند و نشان‌دهنده ورود سبک‌های جدید به روستا هستند.<ref name="wp1"/>

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوندهای به بیرون ==
* [https://neshan.org/maps/places/b7a30a4b2a23a51bb6ceb922032f6c4d نقشه فشند در نشان]
* [https://dehyarifashand.blogfa.com وبلاگ دهیاری فشند]
* [https://www.instagram.com/fashand_behesht_alborz/ صفحه اینستاگرام فشند بهشت البرز]

[[رده:روستاهای استان البرز]]
[[رده:شهرستان ساوجبلاغ]]
[[رده:جغرافیای البرز]]