نمایش مبدأ برای مجتمع تسا

'''مجتمع تسای کرج''' (به انگلیسی: '''TESA Karaj Complex''') یکی از مراکز تولیدی وابسته به [[شرکت تکنولوژی سانتریفیوژ ایران]] (TESA) است که در تولید قطعات سانتریفیوژهای غنی‌سازی [[اورانیوم]] نقش داشته است.<ref name="iranwatch">{{یادکرد وب|عنوان=Iran Centrifuge Technology Company (TESA)|وبگاه=Iran Watch|نشانی=https://www.iranwatch.org/iranian-entities/iran-centrifuge-technology-company-tesa|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref> این مجتمع در شهر [[کرج]] واقع شده و تحت نظارت [[آژانس بین‌المللی انرژی اتمی]] (IAEA) قرار داشته است.<ref name="iaea2025">{{یادکرد وب|عنوان=Update on Developments in Iran|وبگاه=IAEA|تاریخ=۲۰۲۵-۰۶-۱۹|نشانی=https://www.iaea.org/newscenter/pressreleases/update-on-developments-in-iran|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref> مجتمع تسای کرج در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۴ هدف حملات پهپادی قرار گرفت و تجهیزات آن به مکان‌های دیگر منتقل شد.<ref name="jpost2025">{{یادکرد وب|عنوان=IAEA confirms IDF hit Iranian Karaj, nuclear enrichment sites|وبگاه=The Jerusalem Post|تاریخ=۲۰۲۵-۰۶-۱۸|نشانی=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-858153|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

== تاریخچه ==
شرکت تکنولوژی سانتریفیوژ ایران (TESA) در اواسط دهه ۱۳۸۰ تأسیس شد و فعالیت‌های شرکت [[فرآیند تکنیک]] (Farayand Technique) را که در سال ۱۳۸۶ تحت تحریم قرار گرفته بود، بر عهده گرفت.<ref name="iranwatch"/> برنامه سانتریفیوژ ایران از اواسط دهه ۱۳۶۰ آغاز شد و تحقیقات آن در سال ۱۳۷۶ به شرکت کلایه الکتریک در [[تهران]] منتقل گردید. از سال ۱۳۸۱، این فناوری به [[نطنز]] منتقل شد.<ref name="iranwatch"/>

مجتمع تسای کرج به عنوان یکی از کارگاه‌های تولیدی TESA در دهه ۱۳۸۰ راه‌اندازی شد و بر تولید قطعات سانتریفیوژ تمرکز داشت.<ref name="armscontrol">{{یادکرد وب|عنوان=Iran's Nuclear Facilities: Status Updates|وبگاه=Arms Control Association|تاریخ=۲۰۲۵-۰۶-۲۵|نشانی=https://www.armscontrol.org/blog/2025-06-25/irans-nuclear-facilities-status-updates|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

== موقعیت جغرافیایی ==
مجتمع تسای کرج در شهر [[کرج]]، در غرب [[تهران]]، واقع شده است. این مکان در منطقه‌ای صنعتی و قابل کنترل امنیتی قرار دارد و در مجاورت سایر مراکز وابسته به [[سازمان انرژی اتمی ایران]] (AEOI) است.<ref name="iranwatch"/>

== فعالیت‌ها ==
### تولیدات اصلی
مجتمع تسای کرج در تولید قطعات کلیدی سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم فعالیت می‌کرد، از جمله:
* روتورهای سانتریفیوژ پیشرفته
* بلوزها (bellows) و قطعات اتصال
* درپوش‌ها (end caps)
* قطعات سانتریفیوژهای نسل جدید<ref name="iranwatch"/><ref name="isis2025">{{یادکرد وب|عنوان=Post-Attack Assessment of the First 12 Days of Israeli and U.S. Strikes on Iranian Nuclear Facilities|وبگاه=ISIS|تاریخ=۲۰۲۵-۰۶-۲۴|نشانی=https://isis-online.org/isis-reports/post-attack-assessment-of-the-first-12-days-of-israeli-strikes-on-iranian-nuclear-facilities|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

### انواع سانتریفیوژها
این مجتمع در تولید قطعات سانتریفیوژهای IR-1 (نسل اول)، IR-2M (نسل دوم بهبودیافته)، IR-4 و IR-6 (نسل‌های پیشرفته‌تر)، و آزمایش سانتریفیوژهای IR-8 (پیشرفته‌ترین) دخیل بود.<ref name="iranwatch"/>

### نقش در برنامه هسته‌ای
بر اساس گزارش‌های [[وزارت خزانه‌داری ایالات متحده]]، مجتمع تسای کرج نقش حیاتی در برنامه غنی‌سازی اورانیوم ایران از طریق تولید سانتریفیوژها ایفا می‌کرد.<ref name="treasury2025">{{یادکرد وب|عنوان=Treasury Imposes Sanctions on Enablers of Iran's Nuclear Program|وبگاه=U.S. Department of the Treasury|تاریخ=۲۰۲۵-۰۴-۰۹|نشانی=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0077|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

== نظارت بین‌المللی ==
تحت [[برجام]] (توافق جامع اقدام مشترک، ۲۰۱۵)، مجتمع تسای کرج تحت نظارت IAEA قرار گرفت. این نظارت شامل نصب چهار دوربین نظارتی برای مراقبت از فرآیندهای تولید بود.<ref name="armscontrol"/>

== حوادث ==
### حمله ۱۴۰۰ (۲۰۲۱)
در ۲ تیر ۱۴۰۰ (۲۳ ژوئن ۲۰۲۱)، مجتمع تسای کرج هدف حمله پهپادی قرار گرفت. شواهدی وجود داشت که اثبات می‌کرد که این عملیات خرابکارانه توسط  [[اسرائیل]] انجام شده است.<ref name="aljazeera2021">{{یادکرد وب|عنوان=Iran says Israel attacked Karaj site to thwart nuclear talks|وبگاه=Al Jazeera|تاریخ=۲۰۲۱-۰۷-۰۶|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/6/iran-says-israel-attacked-its-karaj-site-to-thwart-nuclear|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

پیامدها:
* تخریب بخش‌هایی از ساختمان‌های تولیدی
* آسیب به دوربین‌های IAEA
* توقف موقت فعالیت‌ها<ref name="nytimes2021">{{یادکرد وب|عنوان=Iran Atomic Agency Says It Thwarted Attack on a Facility|وبگاه=The New York Times|تاریخ=۲۰۲۱-۰۶-۲۳|نشانی=https://www.nytimes.com/2021/06/23/world/middleeast/iran-atomic-agency-attack.html|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

پس از  این حمله و عدم محکومیت آن از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی(IAEA)، ایران دسترسی آژانس را به دوربین‌ها را محدود کرد که منجر به تنش‌های دیپلماتیک شد.<ref name="aljazeera2021"/>

### حمله ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)
در ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ (۱۸ ژوئن ۲۰۲۵)، مجتمع تسای کرج هدف حمله هوایی قرار گرفت. IAEA تأیید کرد که دو ساختمان تولیدی سانتریفیوژ تخریب شدند.<ref name="iaea2025"/><ref name="alarabiya2025">{{یادکرد وب|عنوان=Two Iranian centrifuge production sites destroyed: IAEA|وبگاه=Al Arabiya|تاریخ=۲۰۲۵-۰۶-۱۸|نشانی=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/18/israeli-strikes-hit-two-iranian-centrifuge-production-sites-iaea-says|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

== انتقال فعالیت‌ها ==
### انتقال به اصفهان (۱۴۰۰/۲۰۲۲)
در دی ۱۴۰۰ (ژانویه ۲۰۲۲)، ایران تولید سانتریفیوژها را از کرج به مجتمعی جدید در [[اصفهان]] منتقل کرد تا امنیت افزایش یابد.<ref name="reuters2022">{{یادکرد وب|عنوان=Iran moves centrifuge-parts production out of disputed workshop to Isfahan, IAEA says|وبگاه=Reuters|تاریخ=۲۰۲۲-۰۱-۳۱|نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-moves-centrifuge-parts-production-karaj-isfahan-iaea-says-2022-01-31/|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

### انتقال به نطنز (۱۴۰۱/۲۰۲۲)
در فروردین ۱۴۰۱ (آوریل ۲۰۲۲)، تجهیزات دیگری به مجتمع شهید احمدی روشن در [[نطنز]] منتقل شد.<ref name="presstv2022">{{یادکرد وب|عنوان=Iran transfers centrifuge machines from Karaj to Natanz for security reasons|وبگاه=Press TV|تاریخ=۲۰۲۲-۰۴-۱۶|نشانی=https://www.presstv.co.uk/Detail/2022/04/16/680427/Iran-Kamalvandi-Natanz-TESA-Karaj-centrifuge-machines-IAEA-|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref>

== تحریم‌ها ==
TESA در آبان ۱۳۹۰ (نوامبر ۲۰۱۱) تحت فرمان اجرایی ۱۳۳۸۲ ایالات متحده تحریم شد.<ref name="treasury2011">{{یادکرد وب|عنوان=New Sanctions Targeting Iran's Nuclear Program|وبگاه=U.S. Department of State|تاریخ=۲۰۱۱-۱۱-۲۱|نشانی=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/11/177608.htm|تاریخ بازدید=۲۰۲۵-۱۰-۲۷}}</ref> در فروردین ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵)، شرکت‌های همکار مانند آتبین ایستا و پگاه آلومینیوم اراک نیز تحریم شدند.<ref name="treasury2025"/>

== وضعیت فعلی ==
پس از حملات و انتقال تجهیزات، مجتمع تسای کرج عملاً غیرفعال است و فعالیت‌های آن به مکان‌های امن‌تر منتقل شده.<ref name="isis2025"/>


== منابع ==
{{پانویس}}

[[رده:نیروگاه‌های هسته‌ای ایران]]
[[رده:سازمان انرژی اتمی ایران]]
[[رده:برنامه هسته‌ای ایران]]
[[رده:نیروگاه‌های هسته‌ای در البرز]]