محله حیدرآباد

حیدرآباد یکی از محله‌های قدیمی کرج مرکزی و بخشی از منطقه ۶ شهرداری کرج در استان البرز است. این محله با نام قدیمی شارگوله (به معنای چهارراه به گویش کرجی) شناخته می‌شد و از محله‌های تاریخی این شهر به شمار می‌رود.

موقعیت جغرافیایی

حیدرآباد تقریباً در مرکز کرج واقع شده و از شمال با محله‌های باغستان و شاهین‌ویلا، از جنوب با میانجاده و کرج نو، از غرب با حصارک و از شرق با اراضی سازمان تحقیقات کشاورزی و گوهردشت همسایه است.

خیابان‌ها و معابر اصلی

خیابان‌های اصلی این محله شامل خیابان عدل، بنی نجار، دکتر شریعتی و علامه مجلسی می‌باشد. خیابان عدل یکی از خیابان‌های شلوغ و پررفت‌وآمد در این محله است که در آن مغازه‌ها و بوتیک‌های مختلف وجود دارد.

محله حیدرآباد به واسطه موقعیت جغرافیایی مرکزی خود در کرج و نزدیکی به بلوارها و خیابان‌های اصلی، از دسترسی نسبتاً خوبی به سایر نقاط کرج و تهران برخوردار است. بلوار امام خمینی، بلوار شهید بهشتی، بلوار ناصربخت، بلوار انقلاب، بلوار آزادی، بلوار حدادی، بلوار شمس و بلوار باغستان از معابر اصلی و مهم اطراف این محله هستند که دسترسی به آن را از نقاط مختلف کرج آسان می‌کنند.

دسترسی آسان به جاده چالوس نیز از مزایای این محله است و حیدرآباد از طریق خیابان‌های اصلی مانند بلوار امام خمینی و خیابان شهید بهشتی به سایر مناطق کرج متصل می‌شود.

وجه تسمیه

نام قدیمی این محله شارگوله بوده که از چهارگوله به معنای چهارراه به گویش کرجی اصیل می‌باشد. برخی نیز به چارگله اشاره دارند که به معنی زمین و خاک حاصلخیز و مراتع دایر است.

علی‌اکبر دهخدا در لغت‌نامه دهخدا خود در مورد حیدرآباد کرج چنین توضیح می‌دهد که دهی است جزء دهستان حومهٔ بخش کرج، در یک هزارگزی شمال شوسه کرج به قزوین. ناحیه‌ای است واقع در دامنه و سردسیری. دارای ۳۷۷ تن سکنه است. محصولاتش غلات، بنشن، چغندرقند، صیفی، میوه و قلمستان. اهالی به کشاورزی گذران می‌کنند. بنگاه دامپروری وزارت کشاورزی در این ده راه آن ماشین رو است.

تاریخچه

محله‌ای که هم‌اکنون با نام حیدرآباد شناخته می‌شود، به عنوان یکی از روستاهای دوران صفوی می‌باشد. دلیل این امر را می‌توان در آثار اندک به جا مانده از آن دوران در محله شناخت. آثاری مانند حمام حیدرآباد که با مصالح ساروج و آجر ساخته شده است، نشانه‌ای از دوران معماری صفویه می‌باشد.

در دوره‌های گذشته در حیدرآباد قلعه‌ای بزرگ وجود داشته که پایه‌ها و دیوارهای آن تا چند سال پیش مشخص بوده است، اما در اثر توسعه شهری و اجرای معابر تخریب شده و حمام تاریخی درمیان این قلعه برجای مانده است.

این محله در قدیم منطقه‌ای سرسبز بوده و تا ۴۰ سال پیش نهرهایی در محله جاری بوده است. اهالی آن به شغل کشاورزی و دامپروری مشغول بوده‌اند. در سال ۱۳۲۲ بنگاه سرم‌سازی حصارک و دامپروری حیدرآباد به‌علت تشکیل اداره دامپروری جدا شدند و در سال ۱۳۲۳ دانشکده دامپزشکی از اداره کل دامپزشکی جدا گردید. کم‌کم شهرسازی در این محله از کرج رونق پیدا کرد و خانه‌های ویلایی نیز جای خود را به آپارتمان‌های نوساز دادند.

آثار تاریخی

حمام تاریخی حیدرآباد

حمام حیدرآباد مربوط به دوره قاجار است و در بلوار حیدرآباد، خیابان شهیدان فاضلی، کوچه شهید کمالی‌نژاد واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این حمام از نظر ایستایی و استحکام وضعیت بسیار خوبی دارد و با توجه به مصالح، فرم، نقشه بنا و قدمت آن به دوران قاجاریه بازمی‌گردد. این بنا تا سال ۱۳۷۵ دایر بوده و بعد از آن تعطیل شده و به صورت متروک درآمده است. مالکیت حمام به صورت بناهای عمومی و عام‌المنفعه بوده و در حال حاضر زیرنظر هیئت امنای مسجد قائمیه حیدرآباد اداره می‌شود.

با وجود الحاقات و تغییر کاربری، این بنا همچنان فضاهای اصلی یک حمام سنتی را داراست و طاق، قوس، گنبدهای آجری و پوشش‌های منحنی ازجمله ویژگی‌های آن است. اجزای تشکیل‌دهنده آن شامل ورودی حمام، سربینه، میان‌در، گرمخانه، خزینه آب گرم و سرد، نظافت‌خانه، تون یا آتشدان و انبار سوخت است.

معماری و ساختار شهری

در محله حیدرآباد می‌توان هم خانه‌های قدیمی با معماری سنتی و حیاط‌های بزرگ را مشاهده کرد و هم آپارتمان‌های نوساز با سبک‌های معماری مدرن و طراحی‌های امروزی را. این تنوع در سبک‌های معماری نشان از پویایی و گذر محله از مراحل مختلف توسعه دارد.

خانه‌های قدیمی با معماری سنتی، حیاط‌های بزرگ و دیوارهای آجری، یادآور گذشتهٔ محله هستند، در حالی که آپارتمان‌های نوساز با سبک‌های معماری مدرن، نماهای متنوع و طراحی‌های امروزی، نشانه‌ای از توسعه و نوسازی محله می‌باشند.

مراکز پژوهشی و علمی

حیدرآباد کرج به دلیل مجاورت با مجموعه عظیم موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور در بلوار شهید فهمیده، به یکی از قطب‌های علمی و پژوهشی استان البرز تبدیل شده است. مهم‌ترین مراکز پژوهشی واقع در این منطقه عبارتند از:

موسسه تحقیقات علوم دامی کشور

این موسسه که در سال ۱۳۱۳ تأسیس شده است، در خیابان شهید بهشتی، روبروی دهقان‌ویلای اول واقع شده و یکی از مهم‌ترین مراکز پژوهشی کشاورزی ایران به شمار می‌رود. این موسسه دارای مجله علمی "علوم دامی (پژوهش و سازندگی)" بوده و در زمینه تحقیقات دامپروری فعالیت می‌کند.

مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی

مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی که در ۱۶ دی ۱۳۰۳ توسط مصطفی‌قلی بیات بنیان‌نهاده شده، یکی از بزرگ‌ترین و معتبرترین مؤسسات فعال در زمینهٔ پژوهش و تولید سرم و واکسن در ایران و خاورمیانه است. این مؤسسه بیشتر در زمینهٔ دامپزشکی فعال است و سالانه بیش از ۳٫۵ میلیارد دز انواع فراورده‌های زیستی تولید می‌کند. این موسسه در خیابان شهید بهشتی، نزدیک به حیدرآباد در منطقه حصارک بالا قرار دارد.

موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند

این موسسه نیز در بلوار شهید فهمیده، در مجموعه موسسات تحقیقات کشاورزی واقع شده و به تحقیقات اصلاح نباتی و تهیه بذر چغندرقند می‌پردازد.

موسسه تحقیقات علوم باغبانی

موسسه تحقیقات علوم باغبانی نیز در بلوار شهید فهمیده، در مجموعه موسسات تحقیقاتی کشاورزی کشور قرار دارد و به تحقیقات باغبانی اختصاص یافته است.

امکانات رفاهی و خدماتی

امکانات درمانی

در محله حیدرآباد امکانات درمانی شامل بیمارستان‌ها و کلینیک‌های مختلفی وجود دارد که خدمات پزشکی و اورژانسی را ارائه می‌دهند. بیمارستان‌هایی مانند بیمارستان رسالت و بیمارستان شفا از جمله مراکزی هستند که خدمات درمانی گسترده‌ای را فراهم می‌کنند. همچنین، در این منطقه کلینیک‌های مختلفی نیز فعال هستند که خدمات پزشکی متنوعی از جمله پزشکی عمومی، دندانپزشکی و متخصصین دیگر را ارائه می‌دهند.

سرای محله

سرای محله حیدرآباد در سال ۱۴۰۳ با هدف ارائه خدمات مختلف فرهنگی و اجتماعی به شهروندان در زمینی به وسعت ۳۵۰ متر مربع و با اعتباری بالغ‌بر ۱۳۰ میلیارد ریال احداث شده است. این سرای محله با ارائه خدمات متنوعی از جمله برگزاری کلاس‌های آموزشی، کارگاه‌های فرهنگی و هنری، مشاوره و مددکاری اجتماعی به ارتقای سطح فرهنگی و اجتماعی و تقویت ارتباط بین مدیریت شهری و شهروندان کمک می‌کند.

مراکز تجاری

بازار طلای ایرانیان یکی از مراکز تجاری مهم این محله است که در تقاطع خیابان عدل و قرنی واقع شده و مجموعه‌ای از طلافروشی‌های معتبر را در خود جای داده است.

البرزمال که در بلوار شهید بهشتی، نبش خیابان ایران‌زمین قرار دارد، با زیربنای حدود ۲۳۰ هزار متر مربع یکی از بزرگترین مراکز تجاری و تفریحی استان البرز به شمار می‌رود. این مجتمع دارای ۹۰۰ واحد تجاری، هایپرمارکت، فودکورت، سالن‌های کنسرت و تئاتر، فضای تفریحی و شهربازی می‌باشد.

مراکز مذهبی

مسجد قائمیه یکی از مساجد مهم حیدرآباد است که در خیابان شهیدان فاضلی، کوچه شهید حسین کمالی‌نژاد واقع شده است. این مسجد هیئت مذهبی فعالی دارد و از قدیمی‌ترین و باشکوه‌ترین هیئت‌های محله به شمار می‌رود.

مسجد مهدیه صاحب‌الزمان نیز در خیابان شهید بنی‌نجار حیدرآباد واقع شده و یکی دیگر از مراکز مذهبی فعال این محله است.

مسجد امام حسین در خیابان عدل حیدرآباد نیز از جمله مساجد این محله می‌باشد.

حمل و نقل عمومی

ایستگاه مترو

اگرچه در این منطقه خط مترو مستقلی وجود ندارد، اما می‌توان با استفاده از نزدیک‌ترین مترو به آن، یعنی ایستگاه مترو گلشهر، به نقاط مختلف تردد کرد.

ایستگاه‌های اتوبوس

چندین ایستگاه مختلف در قسمت‌های گوناگونی از محله قرار دارند که عبارتند از:

• ایستگاه اتوبوس نبش حیدرآباد
• ایستگاه اتوبوس فروشگاه زربال
• ایستگاه اتوبوس بنی نجار

مسائل و چالش‌ها

در گذشته این محله با مشکلاتی روبه‌رو بوده است. با گذشت زمان و مهاجرت به این سمت به دلیل افزایش صعودی قیمت خانه و ملک، جمعیت در این منطقه به شدت افزایش یافته و مشکلات بیشتری در این ناحیه به وجود آمده است.

نبود امکانات رفاهی و آموزشی کافی و همچنین ساخت‌وساز‌های غیرقانونی و بیش از حد مجاز، از عمده مشکلات این منطقه بوده است. از دیگر مشکلات این منطقه وجود کوچه‌های تنگ و تاریک است که باعث ایجاد ترافیک و اتلاف وقت می‌شود. ساکنین حیدرآباد به شدت خواستار رسیدگی به این‌قبیل مشکلات بوده‌اند.

با این حال، در سال‌های اخیر پروژه‌های عمرانی مختلفی از جمله بازگشایی معبر نهم شاهین‌ویلا به بلوار باغستان پس از ۱۵ سال توقف انجام شده که بار ترافیکی قابل توجهی را در این محدوده کاهش داده است. این پروژه با طول تقریبی ۶۰۰ متر و مساحت ۱۰ هزار متر مربع از مطالبات اصلی اهالی منطقه بود.

بازار مسکن

حیدرآباد کرج جزء محله‌های ارزان‌قیمت شهر است. قیمت خرید آپارتمان در حیدرآباد کرج در اطراف خیابان‌های عدل، بنی نجار، دکتر شریعتی، علامه مجلسی، بلوار حیدرآباد و خیابان فاضلی به مراتب بالاتر است. اجاره خانه در حیدرآباد کرج به خاطر قیمت پایین‌تر نسبت به محله‌های مجاور مثل شاهین‌ویلا و حصارک رونق بیشتری دارد.

جستارهای وابسته

• کرج
• استان البرز
• منطقه ۶ شهرداری کرج
• حمام حیدرآباد
• موسسه تحقیقات علوم دامی کشور
• مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی

منابع

• فاطمی، سیداحمد (۱۳۹۶)، گردشگری استان البرز، انتشارات جوزان، کرج.
• گروهی از نویسندگان (۱۳۲۸)، فرهنگ جغرافیایی ایران، نشر ارتش شاهنشاهی، جلد اول.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، دانشگاه تهران.
• محمدی عزیزآبادی، مهدی، «نقش فرهنگ در تقویت هویت ملی، مطالعه موردی: شهر کرج»، فصلنامه مطالعات ملی، سال هفدهم، شماره ۶۸، صص ۷۹-۹۶.
• «مروری بر تاریخچه موسسه رازی از آغاز تا کنون»، مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی، ۱۳۹۵.

پیوند به بیرون

• شبکه خبری کرج رسا
• نقشه محله حیدرآباد کرج در نشان
• موسسه تحقیقات علوم دامی کشور
• موسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی
• مجتمع تجاری و تفریحی البرزمال