تکیه سپهسالار

روستای تکیه سپهسالار از دیدنی‌ترین و تاریخی‌ترین روستاهای استان البرز محسوب می‌شود که در قلب طبیعت خیره‌کننده جاده چالوس قرار دارد. این روستا در دهستان آسارا، بخش آسارا از شهرستان کرج واقع شده و نام خود را از آرامگاه مقدس امامزاده ابراهیم (ع) ملقب به سپهسالار گرفته است.

موقعیت جغرافیایی

قرارگیری و دسترسی

روستای سپهسالار در ۴۳ کیلومتری شمال شهر کرج و به فاصله ۵ کیلومتری غرب جاده آسفالت کرج-چالوس قرار دارد. این روستا در مختصات جغرافیایی ۳۶°۰۳′۱۷″ شمالی و ۵۱°۱۲′۲۱″ شرقی واقع شده است و در بخش آسارا از رشته‌کوه‌های البرز مرکزی قرار گرفته است.

ویژگی‌های طبیعی

بیشتر سنگ کوه‌های اطراف این روستا سرخ رنگ هستند که ویژگی منحصربفردی به منظره این منطقه بخشیده است. رودخانه‌ای در میان روستا جریان دارد که منشأ سرسبزی و فرحبخش بودن آب‌وهوای این روستا است و در نهایت به رودخانه کرج می‌ریزد.

تاریخ و نام‌گذاری

منشأ نام روستا

بنا به گفته اهالی محل، وجه تسمیه نام روستای سپهسالار برگرفته از نام امامزاده‌ای است به همین نام که به گفته متولی و خادم این امامزاده، از نوادگان مولا علی (ع) است. امامزاده ابراهیم (ع) ملقب به سپهسالار از نوادگان امام سجاد (ع) بوده که همراه امامزاده داوود با لشکری به زیارت امام رضا (ع) می‌رفته است.

روایت تاریخی

طبق روایات محلی، سپهسالار لشکر حضرت معصومه (ع) بوده که در الموت اشکور گیلان، در جنگی شکست می‌خورد و سپاه متواری می‌شود. وی در آسارا زخمی می‌شود و به غار کوهی پناه می‌برد و در همان‌جا شهید می‌شود.

جاذبه‌های تاریخی و مذهبی

آستان مقدس امامزاده ابراهیم سپهسالار (ع)

آرامگاه امامزاده ابراهیم (ع) در درون غاری مشرف به روستای سپهسالار قرار دارد. این امامزاده در کوه سرخ علیاکبر واقع شده و ساختمان امامزاده در دور نمای کوه و صخره‌هایی که در بالاترین قسمت کوه قرار دارند چشم هر بیننده را به خود مجذوب می‌کند.

معماری منحصربفرد

بقعه امامزاده داخل غاری کوچک واقع شده است و ضریح آن نیز ساده و سبز رنگ است. به خاطر قرار گرفتن آرامگاه در داخل غار و در دل کوهستان، گنبد این امامزاده برخلاف گنبد سایر مکان‌های مذهبی بر روی ضریح قرار ندارد و چند متر از بقعه امامزاده فاصله دارد.

زائرسرا و امکانات

ابتدای محوطه آرامگاه امامزاده، شماری از شهدای عزیز به خاک سپرده شده‌اند. پس از مزار شهدا یک زائرسرا برای ارائه خدمات رفاهی و اقامتی به زائران امامزاده ابراهیم (ع) ساخته شده است.

جاذبه‌های طبیعی و گردشگری

آبشار سپهسالار

آبشار سپهسالار و تنگه زیبای آن در شمال روستای تکیه سپهسالار جاذبه‌ای محبوب در میان گردشگران این منطقه است. این آبشار با ارتفاع ۲۳ متر در دو ناحیه پلکانی شده و در انتها به حوضچه زیرینی و رودخانه سپهسالار واریز می‌شود. برای رسیدن به آبشار، بازدیدکنندگان به یک پیاده‌روی ۱ تا ۱.۵ ساعته در دره‌ای سرسبز می‌پردازند، در حالی که مسیر به تدریج باریک‌تر می‌شود تا به آبشار برسند.

دره سپهسالار

دره شمالی جنوبی رودخانه سپهسالار در جنوب قله هفت‌خان و در حاشیه شرقی البرز غربی است. این دره از مناطق ییلاقی جاده پرپیچ‌وخم چالوس محسوب می‌شود. دره سپهسالار در ابتدا اندکی فراخ و هرچه به آبشار نزدیک‌تر می‌شویم تنگ‌تر می‌شود.

قله هفت‌خان

قله هفت‌خان با ارتفاع ۳۹۸۰ متر در شمال روستای سپهسالار قرار دارد و یکی از مهم‌ترین قله‌های کوهنوردی البرز غربی محسوب می‌شود. مسیر شرقی قله هفت‌خان از روستای سپهسالار آغاز می‌شود و کل مسیر از پای کار تا قله حدود ۱۲ کیلومتر است.

ارتباط با غار یخ مراد

در افسانه‌های محلی آمده است که غاری که در دامنه‌های شمالی آبشار وجود دارد با غار یخ مراد در فاصله‌ای بسیار دور و در ارتفاعات گچسر و آزادبر در ارتباط است.

ویژگی‌های فرهنگی و زبانی

زبان مادری

تاتی زبان مادری مردم روستای تکیه سپهسالار است. گویش تاتی مردم این روستا مانند تاتی رایج در شهر آسارا است. زبان تاتی از جمله زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی است که با فارسی، گیلکی و مازندرانی نزدیکی دارد.

تبار مردم

مردم روستای تکیه سپهسالار از طایفه خدری می‌باشند که اصالتشان به طایفه خدری از ایل زراسوند بختیاری برمی‌گردد که در گذشته‌های دور روزگار خود را در چهارمحال و بختیاری منطقه چغاخور می‌گذراندند.

اقتصاد و محصولات

کشاورزی و باغات

این روستا دارای محصولات باغی همچون آلبالو و گیلاس است که می‌توانید در فصل برداشت مستقیماً از خود روستاییان خرید کنید. باغ‌های میوه (به‌ویژه گردو، سیب و آلبالو) از زیبایی‌های اصلی روستا هستند.

دامداری و کشاورزی

برخی ساکنان این روستا به دامداری و کشاورزی مشغول هستند. چمنزارها و باغ‌های کوچک و بزرگ نیز در سرتاسر این دره وجود دارد.

صنایع مرتبط با گردشگری

با توجه به رونق گردشگری در منطقه، فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با صنعت گردشگری نیز رشد یافته است. استقبال چشمگیر تورگردانان و کوهنوردان برای حضور در آبشار سپهسالار جاده چالوس به رونق اقتصادی منطقه کمک کرده است.

امکانات و خدمات

دسترسی و حمل‌ونقل

برای رسیدن به این روستا ابتدا باید به کرج و پس از آن به سمت چالوس ادامه مسیر داد تا پس از گذشتن از سد امیرکبیر و دریاچه امیرکبیر به بخش آسارا رسید. در ابتدای این بخش و در آن سوی جاده ساختمان بخشداری آسارا قرار دارد و جنب آن جاده‌ای باریک و تابلویی است که شما را به سمت روستای تکیه سپهسالار راهنمایی می‌کند.

اقامت و تفریحات

روستا امکان بردن اتومبیل تا انتهای روستا را دارد که از آنجا می‌توان مسیر پیاده‌روی تا آبشار را آغاز کرد. تورهای طبیعت‌گردی مختلفی به این منطقه سازماندهی می‌شود که شامل پیمایش دره زیبای سپهسالار، گذر از رودخانه و دیدار از آبشار است.

جمعیت و آمار

براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت روستای تکیه سپهسالار ۳۴۴ نفر (۱۱۷ خانوار) بوده‌است. این روستا در دهستان آسارا قرار دارد و از نظر سرشماری ۲۰۰۶، جمعیت آن ۳۴۹ نفر در ۱۰۶ خانوار بوده است.

چالش‌ها و مسائل

نبود امکانات زیربنایی

روستای سپهسالار از نبود امکانات زیربنایی رنج می‌برد. به دلیل کمبود زمین‌های کشاورزی، مسکونی و سردی و برف‌گیر بودن دره‌ها و همچنین سختی زندگی به خصوص در فصل سرد سال، مناطق دارای سکونت دائم بسیار محدود است.

مهاجرت جوانان

بسیاری از جوانان روستا در فصول مختلف سال برای کار به شهرهای بزرگ مهاجرت می‌کنند و تنها در فصل تابستان به روستای آبا و اجدادی خود بازمی‌گردند.

اهمیت گردشگری

روستای تکیه سپهسالار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری استان البرز شناخته می‌شود. وجود آستان مقدس امامزاده ابراهیم ملقب به سپهسالار که از نوادگان امام سجاد بوده است در کنار طبیعتی زیبا، خانه‌های روستایی قدیمی، باغات میوه، آبشار، چشمه‌های مختلف و ارتفاعاتی همچون کرچان و هفت‌خان است که مقصد کوهنوردان و گردشگرانی از سراسر استان و همچنین کشور نیز می‌باشد که این روستا را به یک مقصد زیارتی، گردشگری تبدیل کرده است.