امامزاده محمد

امامزاده محمد (کرج) بقعه‌ای تاریخی و مذهبی برجسته در محله حصارک پایین واقع در منطقه ۶ شهرداری کرج، مرکز استان البرز، ایران است. این زیارتگاه به سیدمحمد، از نوادگان امام موسی کاظم (ع) یا به روایتی امام صادق (ع)، منتسب می‌باشد و با گنبد لاجوردی رک‌دار، دو مناره کاشی‌کاری‌شده و محوطه وسیع سرسبز به مساحت بیش از ۱۸۰ هزار مترمربع، یکی از مهم‌ترین مراکز زیارتی و گردشگری مذهبی استان البرز به شمار می‌رود. سالانه هزاران زائر و گردشگر از سراسر کشور، به ویژه از کرج و شهرهای مجاور، برای زیارت، برگزاری مراسم مذهبی و بازدید از گلزار شهدای آن به این مکان مراجعه می‌کنند.

نسب و هویت

امامزاده محمد (ع) بر اساس روایات محلی و منابع انساب البرز، سیدمحمد بن امام موسی کاظم (ع) یا فرزند سید ابراهیم (فرزند امام کاظم) معرفی شده است. برخی منابع، نسب وی را به امام صادق (ع) با واسطه‌های بیشتر نسبت می‌دهند. وقف‌نامه‌های دوره صفویه و سنگ‌قبرهای تاریخی محوطه، این انتساب را تأیید می‌کنند، هرچند مطالعات مردم‌شناختی بر لزوم بررسی دقیق‌تر اسناد تأکید دارند.

جغرافیا و موقعیت

بقعه امامزاده محمد در محله حصارک پایین، واقع در منطقه ۶ شهرداری کرج و ناحیه ۴ آن، در حاشیه جنوبی جاده قدیم کرج به قزوین، بلوار هوشیار (۴۵ متری گلشهر) و پس از سه‌راه گوهرشهر قرار گرفته است. ارتفاع متوسط این مکان حدود ۱۳۰۰ متر از سطح دریا است و آب‌وهوای معتدل کوهستانی آن، همراه با باغ‌های اطراف، فضایی خوشایند برای زائران فراهم می‌کند. حصارک پیش از الحاق به محدوده شهری کرج در دهه ۱۳۸۰، روستایی در حاشیه شهر بود و如今 بخشی از بافت شهری بخش مرکزی شهرستان کرج محسوب می‌شود.

محله‌های اطراف شامل حصارک بالا و پایین، رجایی‌شهر هستند و دسترسی آسان از طریق اتوبان کرج–قزوین (خروجی حصارک) و ایستگاه مترو کرج (ایستگاه ۴۵ متری گلشهر) فراهم است.

تاریخچه

بنای اولیه بقعه امامزاده محمد به دوره صفویه در قرون ۹ تا ۱۱ هجری قمری بازمی‌گردد. محوطه این بقعه از همان دوران به عنوان آرامگاهی برای دفن اموات مورد استفاده قرار می‌گرفت و سنگ‌قبرهای سنگی با کتیبه‌های نستعلیق از این دوره، گواه قدمت تاریخی آن هستند. بنای قدیمی به دلیل فرسودگی تخریب شد و ساختار کنونی با گنبد رک‌دار (ارتفاع ۵ متر از کف تا نوک گنبد و ضخامت دیوارهای ۱٫۴ متر) در دوره معاصر بازسازی گردید.

در جریان انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، آستان امامزاده محمد به مرکزی برای برگزاری راهپیمایی‌ها و تجمعات انقلابی مردم حصارک تبدیل شد و اغلب این مراسم‌ها از این مکان به سمت امامزاده حسن کرج امتداد می‌یافت.

طرح جامع توسعه بقعه در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۸۹ توسط اداره اوقاف و امور خیریه استان البرز با مشارکت گروه شمسه تدوین و اجرا شد. این طرح شامل فاز اول با مساحت ۱۸۰ هزار مترمربع (زائرسرا، فضای سبز و امکانات فرهنگی) و فاز دوم با تمرکز بر توسعه زائرسرا در سال ۱۴۰۰ است.

وقف‌نامه و موقوفات

موقوفات امامزاده محمد شامل حدود ۱۲ هکتار باغ و زمین‌های کشاورزی است که از دوره صفویه وقف این بقعه شده و در دفاتر اوقاف به ثبت رسیده است. این موقوفات برای تأمین هزینه‌های مرمت، نگهداری و برگزاری مراسم مذهبی اختصاص یافته‌اند و سند وقف صفوی مورخ ۱۰۲۰ هجری قمری در آرشیو اوقاف البرز نگهداری می‌شود.

مرمت‌ها و بازسازی‌ها

عمده مرمت‌ها شامل ایزوگام‌کاری گنبد و کاشی‌کاری مناره‌ها در سال ۱۳۹۰ با بودجه تقریبی ۵ میلیارد ریال بود. در سال ۱۴۰۳، فاز تکمیل زورخانه و توسعه فضای سبز با پیشرفت ۸۰ درصدی تا بهمن ۱۴۰۴ در حال اجرا است.

معماری

بنای بقعه دارای پلان مکعبی‌شکل است که بر آن گنبدی رک‌دار به صورت مخروطی با پوشش لاجوردی و ایزوگام‌کاری شده بنا شده است. ایوان‌های جنوبی و غربی، صندوق چوبی آب‌طلاکاری‌شده ساخت اصفهان (با ابعاد ۱٫۹۰ در ۱٫۷۰ متر) در مرکز گنبدخانه، و کتیبه‌ای با متن «لا إله إلا الله» دور گنبد از ویژگی‌های معماری آن به شمار می‌رود.

دیوارها از جنس سنگ و کاهگل با ضخامت ۱٫۴ متر ساخته شده، کف بقعه موزاییکی است و نمای خارجی ساده و کاهگلی دارد.

معماری امامزاده محمد بر پایه اصول صفوی (گنبد رک، لچک‌گیری و نسبت‌های هندسی طلایی ۱:۱٫۶۱۸ در ایوان‌ها) استوار است. طرح جامع شمسه با ادغام فضای سبز گسترده، پایداری زیست‌محیطی را افزایش داده و مصرف انرژی را تا ۳۰ درصد کاهش داده است.

گلزار شهدا

گلزار شهدای امامزاده محمد در بلوار هوشیار واقع شده و چهارمین گلزار بزرگ شهدای ایران با بیش از ۱۴۰۰ شهید از دوران دفاع مقدس (عمدتاً از لشکر ۱۰ سیدالشهدا)، مدافعان حرم و شهدای گمنام است. مراسم یادبود سالانه در هفته دفاع مقدس با حضور بیش از ۱۰ هزار نفر برگزار می‌شود و در سال ۱۴۰۴، پیکر ۲۷ شهید مدافع وطن نیز در این مکان به خاک سپرده شد.

شهدای شاخص مدفون

شهدای برجسته‌ای از جمله جواد رهبردهقان (فرمانده گروهان فتح لشکر ۱۰ سیدالشهدا، شهید کربلای ۱ در مهران–قلاویزان، سال ۱۳۶۵)، قاسم تسلط (فرمانده گروهان نصر لشکر ۱۰، شهید سردشت، سال ۱۳۶۶)، حسین تاجی‌پور (دارای شش رویای صادقه ثبت‌شده) و تمام‌زاده علی (شهید مدافع حرم در حلب، سال ۱۳۹۵) در این گلزار آرمیده‌اند.

مراسم مذهبی و فرهنگ محلی

مراسم محرم با تعزیه و دسته‌های عزاداری از محلات حصارک به مدت ۱۰ شب، جشن‌های نیمه شعبان با مولودی‌خوانی و یادواره‌های شهدا در مهرماه از برنامه‌های ثابت فرهنگی بقعه هستند.

جستارهای وابسته

• امامزاده حسن
• امامزاده طاهر

پیوند به بیرون

• نقشه و تصاویر امامزاده محمد کرج
• گلزار شهدای امامزاده محمد