سد طالقان

سد طالقان سد مخزنی از نوع سنگریزه‌ای با هستهٔ رسی است که در شهرستان طالقان از توابع استان البرز ایران بر روی رودخانه شاهرود احداث شده است. این سد در حدود ۱۳۵ کیلومتری شمال غربی تهران واقع شده و با هدف تأمین آب آشامیدنی، تولید برق آبی و انتقال آب به استان قزوین طراحی و ساخته شد. سد طالقان با بیش از ۱۰۰ متر ارتفاع از بستر رودخانه و ایجاد دریاچه‌ای به طول ۱۳ کیلومتر، یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین سدهای ایران و یکی از زیباترین جاذبه‌های گردشگری استان البرز به‌شمار می‌آید.

1. 1. موقعیت جغرافیایی

سد طالقان در شهرستان طالقان، استان البرز، در حدود ۱۳۵ کیلومتری شمال غربی تهران و ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی کرج واقع شده است. این سد بر روی رودخانه شاهرود که از کوه‌های مازندران سرچشمه می‌گیرد و در مسیر جریان به درهٔ زیبای طالقان می‌رسد، بنا شده است. سد طالقان در ارتفاع ۱۷۸۹ متری (برخی منابع ۱۷۰۰ متر) از سطح دریا قرار دارد و در میان رشته‌کوه‌های البرز واقع است.

1. 1. تاریخچه

1. 1. 1. پیشینهٔ اولیه

اولین طرح‌های مربوط به احداث سد طالقان به دههٔ ۱۳۳۰ (دهه ۱۹۵۰ میلادی) بازمی‌گردد. متأسفانه به دلیل پاره‌ای از مسائل زمین‌ساختی و نیز مسائل نامعلوم دیگر، احداث این سد به تعویق افتاد. به منظور انتقال آب طالقان به دشت قزوین، در سال ۱۳۴۸ سدی انحرافی به همراه تونلی ۹ کیلومتری در این منطقه احداث شد که کارایی لازم را نداشت.

1. 1. 1. مطالعات و بازنگری

در سال ۱۳۶۶، ساخت این سد بار دیگر مورد توجه قرار گرفت و مطالعات آن دوباره آغاز شد که گزارش نهایی این مطالعات همراه با اسناد مناقصه در سال ۱۳۷۱ به سازمان آب منطقه‌ای تهران تسلیم شد. با توجه به وضعیت خاص زمین‌شناسی محل سد و حساسیت و اهمیت پروژه، از سه کارشناس بین‌المللی سدسازی دعوت شد تا طراحی پی و بدنهٔ سد را مورد بررسی قرار داده و نظر خود را اعلام کنند. این بررسی در سال ۱۳۷۲ انجام و گزارش آن در اردیبهشت همان سال تحویل مسئولین شد که بنابر نظر این کارشناسان، لازم بود که کلیه اسناد و مدارک فنی طراحی توسط یک مؤسسه معتبر بررسی و بازنگری شود.

درپی این پیشنهاد، بررسی طرح به انستیتو هیدروپروژکت مسکو واگذار شد. این مؤسسه نیز محل سد و طراحی را مناسب تشخیص نداد و محور دیگری را برای ساخت سد پیشنهاد داد.

1. 1. 1. ساخت و بهره‌برداری

عملیات ساخت سد مخزنی طالقان در فروردین سال ۱۳۸۱ (اسفندماه ۱۳۸۰ به روایتی) آغاز شد و در دی‌ماه سال ۱۳۸۴ (سال ۱۳۸۵ به روایت دیگر) به بهره‌برداری رسید. طرح سد طالقان با هزینه‌ای بالغ بر ۱۴۲ میلیون دلار انجام شد که از این مبلغ ۸۵ درصد از طریق فاینانس خارجی و ۱۵ درصد آن منابع داخلی از محل درآمدهای عمومی تأمین شد.

1. 1. مشخصات فنی

سد طالقان از نوع سنگریزه‌ای (خاکی) با هستهٔ رسی است. مشخصات فنی این سد به شرح زیر است:

- نوع سد: سنگریزه‌ای با هستهٔ رسی - طول تاج: ۱۱۱۱ متر - ارتفاع از پی: ۱۰۹ متر - ارتفاع از کف رودخانه: ۱۰۳ متر - حجم بدنه: ۱۵ میلیون مترمکعب - گنجایش کل مخزن: ۴۲۰ میلیون مترمکعب - گنجایش مفید مخزن: ۳۲۹ میلیون مترمکعب - طول دریاچه: ۱۳ کیلومتر (برخی منابع ۱۰ کیلومتر ذکر کرده‌اند) - مساحت دریاچه: ۲ تا ۴ کیلومترمربع (بسته به فصل و میزان بارش) - ارتفاع از سطح دریا: ۱۷۸۹ متر

1. 1. نیروگاه برق‌آبی

سد طالقان دارای نیروگاه برق‌آبی است که از نوع نیروگاه غرق‌شده در آب می‌باشد. این نیروگاه با به‌کارگیری دو واحد توربینی ۹٫۸ مگاواتی (مجموعاً ۱۷٫۸ مگاوات) قادر است سالانه ۶۱ گیگاوات ساعت برق تولید کند. نیروگاه طالقان نخستین نیروگاه غرق در آب ایران است.

1. 1. دریاچهٔ سد طالقان

دریاچهٔ پشت سد طالقان با طولی بیش از ۱۰ کیلومتر و با حجم ذخیرهٔ آب حدود ۴۲۰ میلیون مترمکعب، منظرهٔ بسیار زیبایی به وجود آورده و جلوهٔ خاصی به آن منطقه بخشیده است. ماهیان زردپر، قزل‌آلای رنگین‌کمانی و کپور از جملهٔ آبزیان داخل این دریاچه هستند که باعث جذب ماهیگیران به این منطقه شده است.

منطقهٔ طالقان با طبیعتی بکر و زیبا، یکی از مقاصد گردشگری محبوب در نزدیکی تهران و کرج به‌شمار می‌آید. با توجه به شرایط اقلیمی خاص منطقهٔ طالقان، این دریاچه به یکی از زیباترین دریاچه‌های ایران و حتی در خاور میانه تبدیل شده است که می‌تواند در آینده سهم به‌سزایی از صنعت توریست داخلی و خارجی را به عهده بگیرد.

1. 1. جاذبه‌های گردشگری

1. 1. 1. ماهیگیری و قایق‌سواری

به دلیل وجود ماهی‌هایی همچون قزل‌آلای رنگین‌کمان، کپور و زردپر، سد طالقان محل مناسبی برای ماهیگیری است که می‌توان لذت و آرامش ماهیگیری را در مکانی دلنشین و آرام تجربه کرد. برای ماهیگیری باید از اداره محیط‌زیست مجوز تهیه کرد و با گرفتن این مجوز می‌توان روزانه تا سقف ۱۰ ماهی صید کرد. قایق‌سواری، عکاسی از مناظر دیدنی و کمپینگ در دل طبیعت از جذابیت‌های دیگر این منطقه هستند.

1. 1. بهترین زمان بازدید

سد طالقان از طبیعتی سرسبز و زنده برخوردار است و بهترین زمان سفر به این مکان، فصل زیبای بهار است. در فصل بهار و اردیبهشت‌ماه، به دلیل پوشش گیاهی متنوع در این زمان، سد طالقان به اوج زیبایی خود می‌رسد. تابستان نیز برای آب‌تنی، قایق‌سواری و ماهیگیری زمان مناسبی است.

1. 1. دسترسی

دو مسیر اصلی برای رسیدن به سد طالقان وجود دارد:

۱. جاده قدیم طالقان: از طریق آزادراه کرج-قزوین، بعد از آبیک و خروجی طالقان ۲. جاده جدید: از طریق هشتگرد به طالقان

از تهران می‌توان از اتوبان تهران-کرج و سپس آزادراه کرج-قزوین یا از طریق هشتگرد به سد طالقان دسترسی پیدا کرد. فاصلهٔ تهران تا سد طالقان حدود ۱۳۵ کیلومتر و فاصلهٔ کرج تا سد طالقان حدود ۱۲۰ کیلومتر است.

1. 1. پانویس