هشتگرد

هَشتگِرد (در گفتار محلی: هَشتگَرد، هَشتگِردِ قدیم) شهری در بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ در استان البرز و مرکز این شهرستان است. این شهر در جنوب آزادراه کرج – قزوین، حدود ۷۰ کیلومتری باختر تهران و حدود ۳۰ کیلومتری باختر کرج واقع شده‌است و در برابر آن، در شمال آزادراه، شهر مهستان (شهر جدید هشتگرد سابق) قرار دارد که از نظر اداری شهری جداگانه به‌شمار می‌آید.

شهر هشتگردشهرکشورایراناستانالبرزشهرستانشهرستان ساوجبلاغبخشبخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغجمعیت۶۴٬۵۰۰ نفر (۱۳۹۵)

جغرافیا و اقلیم

هشتگرد در دشت ساوجبلاغ و در دامنه‌های جنوبی کوه‌های البرز و از نظر تقسیمات کشوری در استان البرز، شهرستان ساوجبلاغ و بخش مرکزی این شهرستان قرار دارد. این شهر از شمال به دامنه‌های کوهستانی و روستاهایی چون هیو و خور، از جنوب و خاور به دشت‌های کشاورزی و از باختر به شهر مهستان و مسیر قزوین محدود می‌شود.

اقلیم هشتگرد به‌سبب قرارگیری در گذر بین دشت و کوهستان، نیمه‌خشک با زمستان‌های سرد و تابستان‌های نسبتاً معتدل و خشک است و وزش بادهای محلی و کوه‌به‌دشت، به‌ویژه در بعدازظهرها، از ویژگی‌های اقلیمی منطقه به‌شمار می‌آید.

تاریخچه و نام

کاوش‌ها و یافته‌های باستان‌شناسی، از جمله سفال‌های اشکانی و گورخمره‌های دورهٔ ساسانی در تپه‌ها و محوطه‌های اطراف، نشان می‌دهد که پیشینهٔ استقرار انسانی در محدودهٔ هشتگرد به بیش از ۲۲۰۰ سال پیش می‌رسد. در متون تاریخی و اسناد کهن، از این شهر با نام‌های «هشتگِرت»، «هشت کُرد» و «هشتجرد» نیز یاد شده‌است.

دربارهٔ وجه‌تسمیهٔ هشتگرد، دیدگاه‌های گوناگونی بیان شده‌است؛ در یکی از این دیدگاه‌ها، «هشتگِرت» ترکیبی از واژهٔ «هشت» و جزء «گِرت/گَرد» به‌معنای گِرد، دژ یا آبادانی دانسته شده و آن را به‌معنای «هشت دژ» یا «هشت آبادی» تفسیر کرده‌اند. در روایتی دیگر، مهاجرت «هشت خانوار کرد» به این ناحیه و آباد کردن آن، سبب نام‌گذاری محل به «هشت کُرد» و سپس دگرگونی آن به «هشتگرد» دانسته شده‌است. این روایت‌ها بیشتر در حوزهٔ فرهنگ عامه و منابع محلی نقل می‌شوند و پشتوانهٔ زبان‌شناختی قطعی ندارند.

جمعیت

در سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت شهر هشتگرد ۴۵٬۳۳۲ نفر ثبت شده‌است. داده‌های آماری تجمیعی برای شهرهای استان البرز نشان می‌دهد که جمعیت هشتگرد در سرشماری سال ۱۳۹۵ به حدود ۶۴٬۵۰۰ نفر رسیده و این شهر در میان شهرهای استان در ردیف شهرهای با جمعیت متوسط قرار دارد.

مجموعهٔ شهرستان ساوجبلاغ، که مرکز آن هشتگرد است، در سرشماری ۱۳۸۵ جمعیتی نزدیک به ۱۸۹ هزار نفر داشته‌است و هشتگرد به‌عنوان مرکز اداری، تجاری و خدماتی، نقش محوری در شبکهٔ سکونتگاهی این شهرستان ایفا می‌کند.

اقتصاد

اقتصاد هشتگرد ترکیبی از بخش‌های خدماتی، صنعتی و تا حدی کشاورزی و باغداری است. در محدودهٔ شهر و حاشیهٔ آن، واحدهای تجاری، کارگاه‌های تولیدی، خدمات شهری، حمل‌ونقل و اصناف خرد بخش مهمی از اشتغال را تشکیل می‌دهند و بازار و مراکز خرید شهری، پاسخ‌گوی نیازهای شهر و بخشی از جمعیت روستاهای اطراف هستند.

یکی از مهم‌ترین عناصر ساختار اقتصادی منطقه، شهرک صنعتی هشتگرد است که در سال ۱۳۶۷ در زمینی به مساحت حدود ۲۵۰ هکتار و در مجاورت آزادراه کرج–قزوین ایجاد شد و هدف از آن تأمین اشتغال برای شهر هشتگرد و شهر جدید هشتگرد (مهستان) و جلوگیری از خوابگاهی شدن این شهرها بوده‌است.

در این شهرک بیش از ۱۵۰ واحد صنعتی در حوزه‌های شیمیایی، فلزی، غذایی، نساجی، محصولات سلولزی، لوازم آرایشی و بهداشتی و محصولات پلاستیکی فعالیت دارند و برای هزاران نفر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده‌اند. توسعهٔ این شهرک تا حدود ۳۵۰ هکتار در طرح‌های آتی پیش‌بینی شده و آن را به یکی از شهرک‌های صنعتی مهم کشور تبدیل کرده‌است.

مراکز بهداشتی و درمانی

هشتگرد به‌عنوان مرکز شهرستان ساوجبلاغ، دارای شبکه‌ای از مراکز بهداشتی و درمانی شامل «مرکز بهداشت شهر»، درمانگاه‌ها، مطب‌های خصوصی و داروخانه‌ها است که خدمات عمومی سلامت را به جمعیت شهری و روستاهای پیرامون ارائه می‌کنند. بخشی از خدمات تخصصی درمانی نیز از طریق مراکز درمانی کرج و تهران برای ساکنان منطقه قابل دسترس است و سامانه‌های نوبت‌دهی و ارجاع پزشکی میان این شهرها برقرار است.

مراکز فرهنگی و آموزشی

در هشتگرد، ادارهٔ فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان ساوجبلاغ، شهرداری و دیگر نهادهای محلی، متولی برگزاری برنامه‌های فرهنگی، هنری و مذهبی هستند و در مناسبت‌های ملی و مذهبی، جشنواره‌ها و آیین‌های مختلفی در سطح شهر برگزار می‌شود. نام‌گذاری «روز فرهنگی هشتگرد» در پی ثبت و توجه به کاروانسرای تاریخی ینگی امام، بخشی از برنامه‌های هویت‌بخشی فرهنگی شهر به‌شمار می‌آید.

در شهر، چند کتابخانهٔ عمومی، فرهنگسرا، کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و آموزشگاه‌های آزاد هنری و موسیقی فعالیت می‌کنند و در کنار مدارس دولتی و غیرانتفاعی، نیازهای آموزشی و فرهنگی ساکنان را پوشش می‌دهند.

گردشگری و جاذبه‌ها

هشتگرد و پیرامون آن دارای مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است که بخشی از آنها در محدودهٔ شهری و بخشی دیگر در روستاهای تابع شهرستان ساوجبلاغ قرار دارند. مهم‌ترین این جاذبه‌ها عبارت‌اند از:

• کاروانسرای ینگی امام: کاروانسرایی تاریخی از دورهٔ صفویه در روستای ینگی امام در جنوب‌شرقی هشتگرد، که ترکیبی از باغ و کاروانسرا است و با معماری چهارایوانی، حجره‌ها، اصطبل و حوض مرکزی شناخته می‌شود و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
• قلعه و مجموعهٔ تاریخی ینگی امام: در مجاورت کاروانسرا، بقایای قلعه و عمارت قاجاری این مجموعه نیز از جاذبه‌های تاریخی منطقه به‌شمار می‌رود.
• غار هیو: غاری طبیعی در شمال‌باختری روستای هیو، در درهٔ تفریحی واسوار، در حدود ۸ کیلومتری جادهٔ هشتگرد–قزوین که قدمت آن بر پایهٔ مطالعات زمین‌شناسی به دوران پارینه‌سنگی نسبت داده شده‌است.
• امامزاده جعفر هشتگرد: بقعه‌ای مذهبی در مرکز شهر که حرم اصلی آن به دورهٔ صفویه نسبت داده می‌شود و از اماکن مورد احترام مردم شهر است.
• دسترسی به روستاهای گردشگری ساوجبلاغ: هشتگرد به‌واسطهٔ موقعیت خود، دسترسی مناسبی به روستاهای خوش‌آب‌وهوای کردان، برغان، هیو، خور و دیگر آبادی‌های گردشگری شهرستان ساوجبلاغ دارد که دارای باغ‌های میوه، رودخانه‌ها، آبشارها و چشم‌اندازهای طبیعی متنوع هستند.

حمل‌ونقل

هشتگرد به‌سبب قرارگیری در کنار آزادراه کرج–قزوین و نزدیکی به خط ریلی تهران–کرج–مهستان (با ایستگاه در مهستان)، از نظر دسترسی جاده‌ای و ریلی موقعیت مناسبی دارد. خطوط اتوبوس‌رانی و تاکسی‌های بین‌شهری، هشتگرد را به کرج، تهران، قزوین و شهرهای اطراف متصل می‌کنند و در درون شهر نیز ناوگان تاکسی و مینی‌بوس، جابه‌جایی مسافران را بر عهده دارد.