نیروگاه شهید منتظرقائم

نیروگاه شهید منتظرقائم (که پیش‌تر با نام نیروگاه شهریار شناخته می‌شد) یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین نیروگاه‌های حرارتی ایران و سیکل ترکیبی کشور است که در شهرستان فردیس استان البرز، در کیلومتر ۷ جاده کرج-ملارد واقع شده‌است. این نیروگاه با ظرفیت اسمی حدود ۱۶۲۴ مگاوات، نقش مهمی در تأمین برق شبکه سراسری ایفا می‌کند و یکی از تأمین‌کنندگان اصلی برق استان‌های تهران و البرز است.

تاریخچه

قرارداد احداث این نیروگاه در سال ۱۳۴۶ میان وزارت نیروی ایران و شرکت جنرال الکتریک آمریکا منعقد شد. واحدهای بخاری آن به تدریج بهره‌برداری شدند: واحدهای ۱ و ۲ در شهریور و بهمن ۱۳۵۰، و واحدهای ۳ و ۴ در مهر ۱۳۵۴.

بخش گازی نیروگاه بین سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۴ با شش واحد گازی (GE-F9) بهره‌برداری شد. سه واحد بخار سیکل ترکیبی نیز در سال‌های ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ (با همکاری گروه مپنا) اضافه گردید.

پس از شهادت محمد منتظرقائم در واقع طبس به سال ۱۳۵۹ (بمباران بالگردهای آمریکایی در صحرای طبس)، مجموعه نیروگاه شهریار که شهید محمد منتظرقائم در سال‌های نخستین احداث نیروگاه، در آن اشتغال داشت و در همین نیروگاه توسط ساواک دستگیر شد؛ به نام منتظرقائم، نامگذاری شد.

در سال ۱۳۹۱، در فرآیند خصوصی‌سازی، نیروگاه به بانک صادرات واگذار و سپس به شرکت سرمایه‌گذاری خوارزمی (نماد بورسی: وخارزم، تحت کنترل غیرمستقیم گروه مالی سپهر صادرات مرتبط با بانک صادرات) از طریق شرکت توسعه برق و انرژی سپهر منتقل شد.

از شهریور ۱۳۹۲، این نیروگاه در بازار فیزیکی بورس انرژی ایران پذیرفته شد.

مشخصات فنی

نیروگاه شهید منتظرقائم شامل دو بخش اصلی است:

• بخش بخار: ۴ واحد بخاری هر کدام با ظرفیت اسمی ۱۵۶٫۲۵ مگاوات (جمعاً ۶۲۵ مگاوات)، ساخت جنرال الکتریک آمریکا. ژنراتورها از نوع سنکرون دو قطبی با خنک‌کاری هیدروژنی و سیستم تحریک دینامیک هستند.
• بخش سیکل ترکیبی: ۶ واحد گازی GE-F9 (هر کدام حدود ۱۱۶-۱۲۵ مگاوات) و ۳ واحد بخار سیکل ترکیبی زیمنس (جمعاً حدود ۹۹۹ مگاوات)، احداث‌شده توسط گروه مپنا.

ظرفیت اسمی کل حدود ۱۶۲۴ مگاوات است.

سوخت اصلی گاز طبیعی و سوخت پشتیبان گازوئیل است. در گذشته از مازوت استفاده می‌شد، اما به دلیل مسائل زیست‌محیطی و آلودگی هوا، مصرف آن محدود یا ممنوع شده‌است.

برق تولیدی از طریق ترانسفورماتورهای افزاینده (۱۵ به ۲۳۰ کیلوولت) به پست منتقل و وارد شبکه سراسری می‌شود.

تجهیزات واحد بخار

• **ژنراتور**: سنکرون جریان متناوب دو قطبی، کوپله مستقیم با توربین، روتور یکپارچه، خنک‌کاری با هیدروژن.
• **ترانس‌ها**: افزاینده ۱۵ به ۲۳۰ کیلوولت.

وضعیت فعلی و برنامه‌های آینده

این نیروگاه تنها نیروگاه حرارتی بزرگ استان البرز است و با بیش از ۶۰۰ پرسنل فعالیت می‌کند. به دلیل قدمت بالا (بیش از ۵۰ سال برای واحدهای بخار) و موقعیت شهری، مسائل زیست‌محیطی مانند آلودگی هوا مطرح بوده‌است.

در سال‌های اخیر (از ۱۴۰۳/۲۰۲۵)، طرح انتقال نیروگاه به خارج از مناطق مسکونی (جنوب استان البرز) و جایگزینی با نیروگاه جدید مدرن (ظرفیت بیش از ۲۰۰۰ مگاوات، راندمان بالاتر و آلایندگی کمتر) یا توسعه نیروگاه‌های خورشیدی (تا ۵۰۰ مگاوات در منطقه) در دستور کار قرار گرفته‌است.

چند حادثه محدود مانند آتش‌سوزی در مجاورت نیروگاه (ضایعات یا تجهیزات جانبی در سال ۱۴۰۴/۲۰۲۵) گزارش شده که فنی و تصادفی بوده و آسیب جدی به واحدهای اصلی وارد نکرده‌است. هیچ گزارش معتبر بین‌المللی از حمله خارجی یا خرابکاری عمدی وجود ندارد.

منابع

• وبگاه رسمی نیروگاه: mgpg.ir
• شرکت توسعه برق و انرژی سپهر (مالک): sepedco.com
• Global Energy Monitor: Montazere Ghaem power station

پیوند به بیرون

• وبگاه رسمی نیروگاه شهید منتظر قائم
• معرفی نیروگاه در سایت مالک