کویر اشتهارد
الگو:پایه Infobox کویر اشتهارد منطقهای کویری در شمال شهرستان اشتهارد در استان البرز است که در منابع مختلف با نامهای قشلاق حسینخانی و کویر قارپوزآباد نیز شناخته میشود.[۱] این منطقه به دلیل چشماندازهای رنگی، تپههای نمکی، بافت نیمهخشک و نزدیکی نسبی به تهران و کرج، به یکی از مقصدهای طبیعتگردی و کویرنوردی در البرز تبدیل شده است.[۲][۳]
نامگذاری
این منطقه در منابع گردشگری و محلی با چند نام آمده است. «کویر اشتهارد» عنوان عمومیتر بر پایهٔ نام شهرستان است، در حالی که «کویر قارپوزآباد» و «قشلاق حسینخانی» نیز در برخی منابع بهعنوان نامهای دیگر آن ذکر شدهاند.[۴][۱] برخی منابع نیز به «ییلاق حسینخانی» اشاره کردهاند.[۲]
جغرافیا و ویژگیها
کویر اشتهارد در شمال شهرستان اشتهارد و جنوبغربی کرج قرار دارد و از نظر جغرافیایی بخشی از پهنهٔ نیمهخشک جنوب استان البرز بهشمار میرود.[۵] مساحت این منطقه در برخی منابع حدود ۸۰۰ کیلومتر مربع، طول آن حدود ۶۰ کیلومتر و عرض آن حدود ۲۰ کیلومتر گزارش شده است.[۱] آبوهوای آن نیمهخشک و تقریباً کویری است.[۱]
زمینشناسی و چشمانداز
از مهمترین جلوههای طبیعی کویر اشتهارد، تپهها و ارتفاعات رنگی و نمکی آن است که چشماندازی شبیه رنگینکمان بر سطح زمین ایجاد میکند.[۲] رنگهای متنوع این تپهها (سفید، زرد، قرمز، نارنجی و غیره) به وجود ذرات فلزی، نمک، روی و سایر کانیها در لایههای رسوبی نسبت داده میشود.[۲]
از دیدگاه زمینشناسی، این منطقه بخشی از سیستم تبخیری نئوژن است که شامل لایهها و تودههای نمک، گچ و مارن میباشد.[۶] نقشههای زمینشناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ اشتهارد نیز تودههای نمکی و تشکیلات تبخیری را در این پهنه نشان میدهند. برخی منابع علمی از وجود دشتهای نمکزار و مواد معدنی در خاک منطقه یاد کردهاند.[۱]
هیدرولوژی و محیط طبیعی
رودخانهٔ شور یا ابهررود در شمال این منطقه نقش مهمی در شکلگیری شرایط طبیعی آن دارد و در نهایت به حوضهٔ آبریز دریاچهٔ نمک قم میپیوندد.[۷]
مطالعات علمی نشان دادهاند که تشکیلات تبخیری (نمک، گچ و مارن) نقش اصلی در افزایش شوری آبهای سطحی و زیرزمینی منطقه ماهدشت–اشتهارد دارند. فرسایش این تودهها و انتقال رسوبات گچی-نمکی باعث تشکیل لایهها و دشتهای شور گسترده میشود.[۸] پایاننامه کارشناسی ارشد اصغر طهماسبی (۱۳۷۷) نیز عوامل مؤثر در شورشدن آب و خاک و گسترش بیابان در حوضه رودخانه شور اشتهارد را بررسی کرده و منابع شورکننده نقطهای از جمله گنبدها و تودههای نمکی را شناسایی نموده است.[۹]
در برخی منابع گردشگری به حضور پرندگان و زیستپذیری حاشیهٔ رود نیز اشاره شده است.[۲] علاوه بر این، مطالعات میکروبیولوژی از خاک کویر اشتهارد باکتریهای هالوفیل متوسط جداسازی کردهاند که توانایی تولید آنزیمهای هیدرولازی (لیپاز، پروتئاز و آمیلاز) را دارند و پتانسیل بیوتکنولوژیکی نشان میدهند.[۱۰]
گردشگری
کویر اشتهارد بهدلیل نزدیکی به کرج و تهران، یکی از مقصدهای محبوب برای کویرنوردی، عکاسی طبیعت و سافاری بهشمار میرود.[۳] دسترسی به این منطقه معمولاً از مسیر جادهٔ جدید نظرآباد–کرج به اشتهارد انجام میشود که از میان بخشهایی از کویر میگذرد.[۴]
حفاظت و بهرهبرداری
برخی منابع اینترنتی این منطقه را از نواحی دارای ارزش طبیعی و حساسیت زیستمحیطی دانستهاند و به محدودیتهای ساختوساز در آن اشاره کردهاند.[۱] مطالعات علمی نیز بر نقش تشکیلات تبخیری در شوری و بیابانزایی تأکید دارند که اهمیت مدیریت منابع آب و خاک در این حوضه را نشان میدهد.[۹][۸] با این حال، گنبدهای نمکی حاشیه این کویر متأسفانه برای استخراج نمک بهشدت مورد تخریب قرار گرفتهاند.[۱۱]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ کویر اشتهارد. سفرمارکت. کویر اشتهارد
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ کویر اشتهارد کرج. اقامت ۲۴. کویر اشتهارد کرج
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ کویر اشتهارد. مستر بلیط. ۲۷ خرداد ۱۴۰۳. کویر اشتهارد
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ کویر اشتهارد. ویلژار. ۲۲ مرداد ۱۳۹۶. کویر اشتهارد
- ↑ اشتهارد، رنگینکمانی در دل کویر واقع در استان البرز. شیشدانگ. ۳۰ آبان ۱۴۰۳. اشتهارد، رنگینکمانی در دل کویر واقع در استان البرز
- ↑ Facies analysis, petrography and geochemistry of the Neogene gypsum deposits in the Eshtehard area, Alborz Province, Iran. ۲۰۲۱.
- ↑ شورکات. ویکیپدیای فارسی. شورکات
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ The Effect of Evaporative Formations in Increasing the Salinity of the Water Resources in Mahdasht-Eshtehard Region (Iran). Scientific Research Publishing، ۲۰۱۶.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ طهماسبی، اصغر، بررسی عوامل مؤثر در شورشدن آب و خاک و گسترش بیابان در حوضۀ رودخانۀ شور اشتهارد، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، ۱۳۷۷ }}
- ↑ کامی فتح الله پور، قانع، بابایی خو،Hydrolase-Producing Moderately Halophilic Bacteria from Eshtehard Desert (Iran) ،Microbiology، ۸۹ ،۷۶۹–۷۷۷
- ↑ اعجاز طبیعت در کویر اشتهارد. تیوال. ۱۳ تیر ۱۳۹۶. اعجاز طبیعت در کویر اشتهارد