نمایش مبدأ برای کویر اشتهارد

{{پایه Infobox
| نام = کویر اشتهارد
| نام‌های دیگر = قشلاق حسین‌خانی؛ کویر قارپوزآباد
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| موقعیت = شمال شهرستان اشتهارد، استان البرز، ایران
| مختصات =
| مساحت = حدود ۸۰۰ کیلومتر مربع
| طول = حدود ۶۰ کیلومتر
| عرض = حدود ۲۰ کیلومتر
| نوع = منطقهٔ کویری
| وضعیت حفاظت =
| دسترسی = جادهٔ جدید نظرآباد–کرج به اشتهارد
| وبگاه =
}}
'''کویر اشتهارد''' منطقه‌ای کویری در شمال شهرستان اشتهارد در استان البرز است که در منابع مختلف با نام‌های '''قشلاق حسین‌خانی''' و '''کویر قارپوزآباد''' نیز شناخته می‌شود.<ref name="safarmarket">{{یادکرد وب |نویسنده= |عنوان=کویر اشتهارد |ناشر=سفرمارکت |تاریخ= |پیوند=https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/karaj/eshtehard-desert |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |تاریخ_بازبینی=۱ اوت ۲۰۲۶ }}</ref> این منطقه به دلیل چشم‌اندازهای رنگی، تپه‌های نمکی، بافت نیمه‌خشک و نزدیکی نسبی به تهران و کرج، به یکی از مقصدهای طبیعت‌گردی و کویرنوردی در البرز تبدیل شده است.<ref name="eghamat24">{{یادکرد وب |نویسنده= |عنوان=کویر اشتهارد کرج |ناشر=اقامت ۲۴ |تاریخ= |پیوند=https://www.eghamat24.com/blog/12504/eshtehard |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |تاریخ_بازبینی=۱ اوت ۲۰۲۶ }}</ref><ref name="mrbilit">{{یادکرد وب |نویسنده= |عنوان=کویر اشتهارد |ناشر=مستر بلیط |تاریخ=۲۷ خرداد ۱۴۰۳ |پیوند=https://mrbilit.com/mag/eshtehard-desert/ |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |تاریخ_بازبینی=۱ اوت ۲۰۲۶ }}</ref>

== نام‌گذاری ==
این منطقه در منابع گردشگری و محلی با چند نام آمده است. «کویر اشتهارد» عنوان عمومی‌تر بر پایهٔ نام شهرستان است، در حالی که «کویر قارپوزآباد» و «قشلاق حسین‌خانی» نیز در برخی منابع به‌عنوان نام‌های دیگر آن ذکر شده‌اند.<ref name="vilajar">{{یادکرد وب |نویسنده= |عنوان=کویر اشتهارد |ناشر=ویلژار |تاریخ=۲۲ مرداد ۱۳۹۶ |پیوند=https://www.vilajar.com/Place/662 |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |تاریخ_بازبینی=۱ اوت ۲۰۲۶ }}</ref><ref name="safarmarket" /> برخی منابع نیز به «ییلاق حسین‌خانی» اشاره کرده‌اند.<ref name="eghamat24" />

== جغرافیا و ویژگی‌ها ==
کویر اشتهارد در شمال شهرستان اشتهارد و جنوب‌غربی کرج قرار دارد و از نظر جغرافیایی بخشی از پهنهٔ نیمه‌خشک جنوب استان البرز به‌شمار می‌رود.<ref name="shishdong">{{یادکرد وب |نویسنده= |عنوان=اشتهارد، رنگین‌کمانی در دل کویر واقع در استان البرز |ناشر=شیش‌دانگ |تاریخ=۳۰ آبان ۱۴۰۳ |پیوند=https://shishdong.com/blog/detail/Eshtehardostanalborz |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |تاریخ_بازبینی=۱ اوت ۲۰۲۶ }}</ref> مساحت این منطقه در برخی منابع حدود ۸۰۰ کیلومتر مربع، طول آن حدود ۶۰ کیلومتر و عرض آن حدود ۲۰ کیلومتر گزارش شده است.<ref name="safarmarket" /> آب‌وهوای آن نیمه‌خشک و تقریباً کویری است.<ref name="safarmarket" />

== زمین‌شناسی و چشم‌انداز ==
از مهم‌ترین جلوه‌های طبیعی کویر اشتهارد، تپه‌ها و ارتفاعات رنگی و نمکی آن است که چشم‌اندازی شبیه رنگین‌کمان بر سطح زمین ایجاد می‌کند.<ref name="eghamat24" /> رنگ‌های متنوع این تپه‌ها (سفید، زرد، قرمز، نارنجی و غیره) به وجود ذرات فلزی، نمک، روی و سایر کانی‌ها در لایه‌های رسوبی نسبت داده می‌شود.<ref name="eghamat24" />

از دیدگاه زمین‌شناسی، این منطقه بخشی از سیستم تبخیری نئوژن است که شامل لایه‌ها و توده‌های نمک، گچ و مارن می‌باشد.<ref name="gypsum">{{یادکرد ژورنال |نام‌خانوادگی= |نام= |عنوان=Facies analysis, petrography and geochemistry of the Neogene gypsum deposits in the Eshtehard area, Alborz Province, Iran |ژورنال= |سال=۲۰۲۱ |ناشر= |پیوند= }}</ref> نقشه‌های زمین‌شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ اشتهارد نیز توده‌های نمکی و تشکیلات تبخیری را در این پهنه نشان می‌دهند. برخی منابع علمی از وجود دشت‌های نمکزار و مواد معدنی در خاک منطقه یاد کرده‌اند.<ref name="safarmarket" />

== هیدرولوژی و محیط طبیعی ==
رودخانهٔ شور یا ابهررود در شمال این منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری شرایط طبیعی آن دارد و در نهایت به حوضهٔ آبریز دریاچهٔ نمک قم می‌پیوندد.<ref name="wiki_shurkat">{{یادکرد وب |نویسنده= |عنوان=شورکات |ناشر=ویکی‌پدیای فارسی |تاریخ= |پیوند=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%88%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |تاریخ_بازبینی=۱ اوت ۲۰۲۶ }}</ref>

مطالعات علمی نشان داده‌اند که تشکیلات تبخیری (نمک، گچ و مارن) نقش اصلی در افزایش شوری آب‌های سطحی و زیرزمینی منطقه ماهدشت–اشتهارد دارند. فرسایش این توده‌ها و انتقال رسوبات گچی-نمکی باعث تشکیل لایه‌ها و دشت‌های شور گسترده می‌شود.<ref name="ebadati">{{یادکرد ژورنال |نام‌خانوادگی1=Ebadati |نام1=N. |نام‌خانوادگی2=Yousefi |نام2=H. |عنوان=The Effect of Evaporative Formations in Increasing the Salinity of the Water Resources in Mahdasht-Eshtehard Region (Iran) |ژورنال= |سال=۲۰۱۶ |ناشر=Scientific Research Publishing }}</ref> پایان‌نامه کارشناسی ارشد اصغر طهماسبی (۱۳۷۷) نیز عوامل مؤثر در شورشدن آب و خاک و گسترش بیابان در حوضه رودخانه شور اشتهارد را بررسی کرده و منابع شورکننده نقطه‌ای از جمله گنبدها و توده‌های نمکی را شناسایی نموده است.<ref name="tahmasbi">طهماسبی، اصغر، بررسی عوامل مؤثر در شورشدن آب و خاک و گسترش بیابان در حوضۀ رودخانۀ شور اشتهارد، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، ۱۳۷۷ }}</ref>

در برخی منابع گردشگری به حضور پرندگان و زیست‌پذیری حاشیهٔ رود نیز اشاره شده است.<ref name="eghamat24" /> علاوه بر این، مطالعات میکروبیولوژی از خاک کویر اشتهارد باکتری‌های هالوفیل متوسط جداسازی کرده‌اند که توانایی تولید آنزیم‌های هیدرولازی (لیپاز، پروتئاز و آمیلاز) را دارند و پتانسیل بیوتکنولوژیکی نشان می‌دهند.<ref name="bacteria">کامی فتح الله پور، قانع، بابایی خو،Hydrolase-Producing Moderately Halophilic Bacteria from Eshtehard Desert (Iran) ،Microbiology، ۸۹ ،۷۶۹–۷۷۷  </ref>

== گردشگری ==
کویر اشتهارد به‌دلیل نزدیکی به کرج و تهران، یکی از مقصدهای محبوب برای کویرنوردی، عکاسی طبیعت و سافاری به‌شمار می‌رود.<ref name="mrbilit" /> دسترسی به این منطقه معمولاً از مسیر جادهٔ جدید نظرآباد–کرج به اشتهارد انجام می‌شود که از میان بخش‌هایی از کویر می‌گذرد.<ref name="vilajar" />

== حفاظت و بهره‌برداری ==
برخی منابع اینترنتی این منطقه را از نواحی دارای ارزش طبیعی و حساسیت زیست‌محیطی دانسته‌اند و به محدودیت‌های ساخت‌وساز در آن اشاره کرده‌اند.<ref name="safarmarket" /> مطالعات علمی نیز بر نقش تشکیلات تبخیری در شوری و بیابان‌زایی تأکید دارند که اهمیت مدیریت منابع آب و خاک در این حوضه را نشان می‌دهد.<ref name="tahmasbi" /><ref name="ebadati" />
با این حال، گنبدهای نمکی حاشیه این کویر متأسفانه برای استخراج نمک به‌شدت مورد تخریب قرار گرفته‌اند.<ref name="tiwall">{{یادکرد وب |عنوان=اعجاز طبیعت در کویر اشتهارد |ناشر=تیوال |تاریخ=۱۳ تیر ۱۳۹۶ |پیوند=https://www.tiwall.com/tourism/photos/Eshtehard |تاریخ_بازبینی=۲ اوت ۲۰۲۶}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[اشتهارد]]
* [[غار نمکی اشتهارد]]
* [[رودخانه شور (البرز)]]
* [[استان البرز]]

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رده:جاذبه‌های گردشگری استان البرز]]
[[رده:شهرستان اشتهارد]]
[[رده:کویرهای ایران]]
[[رده:زمین‌شناسی استان البرز]]