پرش به محتوا

دهستان چندار: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی البرز
صفحه‌ای تازه حاوی «'''دهستان چندار''' یکی از دهستان‌های بخش چندار در شهرستان ساوجبلاغ استان البرز است که در غرب کرج و در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه البرز قرار دارد و مجموعه‌ای از روستاهای تاریخی، کشاورزی و ییلاقی مانند کردان، بانوص...» ایجاد کرد
 
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''دهستان چندار''' یکی از دهستان‌های [[بخش چندار]] در [[شهرستان ساوجبلاغ]] [[استان البرز]] است که در غرب [[کرج]] و در دامنه‌های جنوبی [[رشته‌کوه البرز]] قرار دارد و مجموعه‌ای از روستاهای تاریخی، کشاورزی و ییلاقی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]]، [[آردهه]]، [[فشند]]، [[شنده (ساوجبلاغ)|شنده]] و چند روستای دیگر را در بر می‌گیرد.<ref name="fa-wp">{{یادکرد وب |عنوان=دهستان چندار |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/دهستان_چندار |وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="shish-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=چندار ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید از منطقه‌ای خوش‌آب‌وهوا |نشانی=https://shishdong.com/blog/detail/َChendar4of78Savojbolagh |وبگاه=شیش‌دُنگ |ناشر=شیش‌دُنگ |تاریخ=۴ مه ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
'''دهستان چندار''' یکی از دهستان‌های [[بخش چندار]] در [[شهرستان ساوجبلاغ]] [[استان البرز]] است که در غرب [[کرج]] و در دامنه‌های جنوبی [[رشته‌کوه البرز]] قرار دارد و مجموعه‌ای از روستاهای تاریخی، کشاورزی و ییلاقی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]]، [[آردهه]]، [[فشند]]، [[شنده]] و چند روستای دیگر را در بر می‌گیرد.<ref name="fa-wp">{{یادکرد وب |عنوان=دهستان چندار |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/دهستان_چندار |وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="shish-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=چندار ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید از منطقه‌ای خوش‌آب‌وهوا |نشانی=https://shishdong.com/blog/detail/َChendar4of78Savojbolagh |وبگاه=شیش‌دُنگ |ناشر=شیش‌دُنگ |تاریخ=۴ مه ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== موقعیت و حدود ==   
== موقعیت و حدود ==   
چندار در غرب شهر [[کرج]] و در محدودهٔ شهرستان [[ساوجبلاغ]] قرار دارد.<ref name="fa-wp" /> این دهستان از شمال به ارتفاعات البرز و مرزهای طالقان، از جنوب به [[هشتگرد]] و [[چهارباغ (البرز)|چهارباغ]]، از شرق به کلان‌شهر کرج و از غرب به شهر جدید هشتگرد محدود شده‌است.<ref name="zavilla-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=آشنایی با چندار کرج |نشانی=https://zavilla.ir/chendar/ |وبگاه=زاویلا |ناشر=زاویلا |تاریخ=۴ مه ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="shish-chendar" />
چندار در غرب شهر [[کرج]] و در محدودهٔ شهرستان [[ساوجبلاغ]] قرار دارد.<ref name="fa-wp" /> این دهستان از شمال به ارتفاعات البرز و مرزهای طالقان، از جنوب به [[هشتگرد]] و [[چهارباغ (البرز)|چهارباغ]]، از شرق به کلان‌شهر کرج و از غرب به شهر جدید هشتگرد محدود شده‌است.<ref name="zavilla-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=آشنایی با چندار کرج |نشانی=https://zavilla.ir/chendar/ |وبگاه=زاویلا |ناشر=زاویلا |تاریخ=۴ مه ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="shish-chendar" /> چندار «وسیع‌ترین ناحیهٔ محافظت‌شدهٔ استان البرز» است و باغ‌ها، دشت‌ها و کوهپایه‌های آن عناصر اصلی سیمای طبیعی این ناحیه به شمار می‌آید.<ref name="zavilla-chendar" />   
 
زاویلا چندار را «وسیع‌ترین ناحیهٔ محافظت‌شدهٔ استان البرز» معرفی می‌کند و از باغ‌ها، دشت‌ها و کوهپایه‌های آن به‌عنوان عناصر اصلی سیمای طبیعی این ناحیه نام می‌برد.<ref name="zavilla-chendar" />   


== تقسیمات کشوری ==   
== تقسیمات کشوری ==   
دهستان چندار یکی از دهستان‌های '''بخش چندار''' در [[شهرستان ساوجبلاغ]] است و همراه با دهستان‌های دیگری مانند دهستان برغان، ساختار اداری این بخش را تشکیل می‌دهد.<ref name="fa-wp" /><ref name="tal-farhang">{{یادکرد وب |عنوان=استان البرز و روستاهای آن |نشانی=https://alishiri-naveh.blogfa.com/post/19 |وبگاه=فرهنگستان طالقان |ناشر=وبلاگ |تاریخ=۹ آذر ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>
دهستان چندار یکی از دهستان‌های بخش چندار در [[شهرستان ساوجبلاغ]] است و همراه با دهستان‌های دیگری مانند دهستان برغان، ساختار اداری این بخش را تشکیل می‌دهد.<ref name="fa-wp" /><ref name="tal-farhang">{{یادکرد وب |عنوان=استان البرز و روستاهای آن |نشانی=https://alishiri-naveh.blogfa.com/post/19 |وبگاه=فرهنگستان طالقان |ناشر=وبلاگ |تاریخ=۹ آذر ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>«دهستان چندار و روستای برغان موجب پیدایش چندار کرج شده‌اند؛ این منطقهٔ گسترده از ادغام چندار و قلعه‌چندار شکل گرفته و امروزه بخشی از شهر [[کوهسار]] را در بر می‌گیرد»؛ این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار شناخته می‌شود.<ref name="irantourist-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=چندار |نشانی=https://irantourist.blogfa.com/post/33/چندار |وبگاه=ایران‌گردی |ناشر=ایران‌گردی |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="kouhsar-ig">{{یادکرد وب |عنوان=کوهسار بخش چندار |نشانی=https://www.instagram.com/kouhsar_karaj/ |وبگاه=اینستاگرام |ناشر=صفحهٔ کوهسار |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
 
نوشته‌ای در وبلاگ «ایران‌گردی» توضیح می‌دهد که «دهستان چندار و روستای برغان موجب پیدایش چندار کرج شده‌اند؛ این منطقهٔ گسترده از ادغام چندار و قلعه‌چندار شکل گرفته و امروزه بخشی از شهر [[کوهسار]] را در بر می‌گیرد»؛ این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار شناخته می‌شود.<ref name="irantourist-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=چندار |نشانی=https://irantourist.blogfa.com/post/33/چندار |وبگاه=ایران‌گردی |ناشر=ایران‌گردی |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="kouhsar-ig">{{یادکرد وب |عنوان=کوهسار بخش چندار |نشانی=https://www.instagram.com/kouhsar_karaj/ |وبگاه=اینستاگرام |ناشر=صفحهٔ کوهسار |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== جمعیت ==   
== جمعیت ==   
سرشماری ۱۳۸۵ جمعیت دهستان چندار را '''۱۲٬۱۱۰ نفر''' در '''۳٬۵۳۷ خانوار''' ثبت کرده‌است.<ref name="fa-wp" /> در سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت روستاها به‌صورت جداگانه منتشر شده و مجموع دهستان در منابع عمومی تازه‌سازی نشده‌است؛ با این حال، رشد ساخت‌وساز و افزایش سکونت دائم و موقت در روستاهایی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]] و [[شنده (ساوجبلاغ)|شنده]] نشان می‌دهد که جمعیت واقعی (به‌ویژه جمعیت شناور) این ناحیه افزایش یافته‌است.<ref name="dehgardi-kordan">{{یادکرد وب |عنوان=کردان |نشانی=https://dehgardi.ir/place/91661 |وبگاه=دهگردی |ناشر=دهگردی |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="emelk-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=چندار کرج و دیدنی‌های بکر و جذاب آن |نشانی=https://emelk.biz/mag/چندار/ |وبگاه=ای‌ملک |ناشر=ای‌ملک |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
سرشماری ۱۳۸۵ جمعیت دهستان چندار را ۱۲٬۱۱۰ نفر در ۳٬۵۳۷ خانوار ثبت کرده‌است.<ref name="fa-wp" /> در سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت روستاها به‌صورت جداگانه منتشر شده و مجموع دهستان در منابع عمومی تازه‌سازی نشده‌است؛ با این حال، رشد ساخت‌وساز و افزایش سکونت دائم و موقت در روستاهایی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]] و [[شنده]] نشان می‌دهد که جمعیت واقعی (به‌ویژه جمعیت شناور) این ناحیه افزایش یافته‌است.<ref name="dehgardi-kordan">{{یادکرد وب |عنوان=کردان |نشانی=https://dehgardi.ir/place/91661 |وبگاه=دهگردی |ناشر=دهگردی |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="emelk-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=چندار کرج و دیدنی‌های بکر و جذاب آن |نشانی=https://emelk.biz/mag/چندار/ |وبگاه=ای‌ملک |ناشر=ای‌ملک |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== زبان ==   
== زبان ==   
زبان غالب در روستاهای دهستان چندار '''فارسی''' است؛ با این‌حال، شیش‌دُنگ و زاویلا اشاره می‌کنند که در برخی روستاها گویش‌های محلی مانند [[گویش کرجی]] و گونه‌هایی از [[زبان تاتی]] شنیده می‌شود و در برخی دیگر، بخشی از ساکنان به '''ترکی''' سخن می‌گویند.<ref name="fa-wp" /><ref name="shish-chendar" /><ref name="zavilla-chendar" /> در [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، گویش کرجی در کنار فارسی معیار رواج دارد.<ref name="kordan-fa">{{یادکرد وب |عنوان=کردان (ساوجبلاغ) |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/کردان_(ساوجبلاغ) |وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
زبان غالب در روستاهای دهستان چندار فارسی است؛ با این‌حال، در برخی روستاها گویش‌های محلی مانند [[گویش کرجی]] و گونه‌هایی از [[زبان تاتی]] شنیده می‌شود و در برخی دیگر، بخشی از ساکنان به ترکی سخن می‌گویند.<ref name="fa-wp" /><ref name="shish-chendar" /><ref name="zavilla-chendar" /> در [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، گویش کرجی در کنار فارسی معیار رواج دارد.<ref name="kordan-fa">{{یادکرد وب |عنوان=کردان (ساوجبلاغ) |نشانی=https://fa.wikipedia.org/wiki/کردان_(ساوجبلاغ) |وبگاه=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد |ناشر=بنیاد ویکی‌مدیا |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== روستاها ==   
== روستاها ==   
فهرست روستاهای دهستان چندار در منابع مختلف به‌صورت‌های گوناگون آمده‌است. زاویلا در بخش «روستاهای چندار ساوجبلاغ»، روستاهای زیر را ذیل چندار معرفی می‌کند:<ref name="zavilla-chendar" /><ref name="emelk-chendar" />   
روستاهای دهستان چندار بر اساس تقسیمات کشوری، این روستاها هستند:<ref name="zavilla-chendar" /><ref name="emelk-chendar" />   


* [[برغان]]   
* [[برغان]]   
خط ۳۳: خط ۲۹:
* [[دوزعنبر]]   
* [[دوزعنبر]]   


روستامپ، فهرستی از روستاهای دهستان چندار را شامل '''ازنق'''، '''هرجاب'''، '''دوزعنبر''' و چند روستای دیگر می‌داند که در محدودهٔ شهرستان ساوجبلاغ و استان البرز قرار دارند.<ref name="rostamap">{{یادکرد وب |عنوان=لیست روستاهای دهستان چندار شهرستان ساوجبلاغ |نشانی=https://rostamap.ir/tag/لیست-روستاهای-دهستان-چندار-شهرستان-ساوجبلاغ |وبگاه=روستامپ |ناشر=روستامپ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>
* [[ازنق]]
 
* [[هرجاب]]<ref name="rostamap">{{یادکرد وب |عنوان=لیست روستاهای دهستان چندار شهرستان ساوجبلاغ |نشانی=https://rostamap.ir/tag/لیست-روستاهای-دهستان-چندار-شهرستان-ساوجبلاغ |وبگاه=روستامپ |ناشر=روستامپ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>
نقشهٔ جاماسپ، روستای '''آردهه''' را با جمعیتی حدود ۶۹۴ نفر در «استان تهران، شهرستان ساوجبلاغ، بخش چندار، دهستان چندار» ثبت کرده‌است و روستاهایی مانند '''فشند'''، '''سیبستان''' و '''شنده''' را نیز در همین دهستان می‌آورد.<ref name="jamasp-ardeh">{{یادکرد وب |عنوان=دهستان چندار، روستای آردهه |نشانی=http://maps.jamasp.ir/details.asp?AdC%2FA.CjAV |وبگاه=نقشه‌های جاماسپ |ناشر=جاماسپ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="lastsecond-fashand">{{یادکرد وب |عنوان=روستای فشند ساوجبلاغ |نشانی=https://lastsecond.ir/attractions/11582-pashand-village-savojbolagh |وبگاه=لست‌سکند |ناشر=لست‌سکند |تاریخ=۷ مه ۲۰۲۱ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref> 
 
ای‌ملک در معرفی «مناطق چندار – کوهسار»، روستاها و نواحی زیر را در حوزهٔ چندار برمی‌شمارد:<ref name="emelk-chendar" /> 


* چندار 
* [[آردهه]]
* [[آغشت]] 
* [[فشند]]
* [[جلنگدار]] 
* [[سیبستان]]
* [[سیبان‌دره]] 
* [[شنده]] <ref name="jamasp-ardeh">{{یادکرد وب |عنوان=دهستان چندار، روستای آردهه |نشانی=http://maps.jamasp.ir/details.asp?AdC%2FA.CjAV |وبگاه=نقشه‌های جاماسپ |ناشر=جاماسپ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="lastsecond-fashand">{{یادکرد وب |عنوان=روستای فشند ساوجبلاغ |نشانی=https://lastsecond.ir/attractions/11582-pashand-village-savojbolagh |وبگاه=لست‌سکند |ناشر=لست‌سکند |تاریخ=۷ مه ۲۰۲۱ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>
* [[ورده]] 
* [[بانوصحرا]]
* [[ولیان]]
* [[آجین‌دوجین]]
* [[هرجاب]]


== مرکز دهستان و شهر کوهسار ==   
== مرکز دهستان و شهر کوهسار ==   
چندار (روستای قدیم) و قلعه‌چندار، هستهٔ اولیه‌ای هستند که در کنار هم شهر '''کوهسار''' را شکل داده‌اند.<ref name="irantourist-chendar" /> این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار عمل می‌کند و بسیاری از خدمات آموزشی، اداری و تجاری برای روستاهای دهستان در این شهر متمرکز شده‌است.<ref name="zavilla-chendar" /><ref name="kouhsar-ig" />   
چندار (روستای قدیم) و قلعه‌چندار، هستهٔ اولیه‌ای هستند که در کنار هم شهر [[کوهسار]] را شکل داده‌اند.<ref name="irantourist-chendar" /> این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار عمل می‌کند و بسیاری از خدمات آموزشی، اداری و تجاری برای روستاهای دهستان در این شهر متمرکز شده‌است.<ref name="zavilla-chendar" /><ref name="kouhsar-ig" />   


== تاریخ و آثار تاریخی ==   
== تاریخ و آثار تاریخی ==   
'''امامزاده عبدا… صالح''' در روستای چندار یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی دهستان است. ایران‌گردی این بنا را متعلق به دورهٔ [[دودمان زند]] می‌داند و به گنبد مخروطی آجری و موقعیت آن بر روی تپه‌ای نسبتاً مرتفع اشاره می‌کند.<ref name="irantourist-chendar" />   
'''[[امامزاده عبدالله صالح]]''' در روستای چندار یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی دهستان است. این بنا که متعلق به دورهٔ دودمان زند است گنبد مخروطی آجری دارد و موقعیت آن بر روی تپه‌ای نسبتاً مرتفع است.<ref name="irantourist-chendar" />   


زاویلا از '''تپه‌های باستانی''' متعددی در نقاط مختلف چندار یاد می‌کند و این تپه‌ها را نشانه‌ای از استقرار و حضور حکومت‌ها و قدرت‌ها از '''هزارهٔ پنجم پیش از میلاد''' تا دورهٔ اسلامی در منطقه می‌داند.<ref name="zavilla-chendar" /> سفرمارکت نیز در معرفی «جاهای دیدنی ساوجبلاغ» به تپه‌های باستانی و آثار تاریخی روستاهای این شهرستان اشاره کرده و چندار و برغان را از نواحی دارای پیشینهٔ کهن می‌داند.<ref name="safarmarket-savoj">{{یادکرد وب |عنوان=جاهای دیدنی ساوجبلاغ |نشانی=https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/karaj/savojbolagh-attractions |وبگاه=سفرمارکت |ناشر=سفرمارکت |تاریخ=۲۲ اوت ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
هم‌چنین تپه‌های باستانی متعددی در نقاط مختلف چندار وجود دارد که نشانه‌ای از استقرار و حضور حکومت‌ها و قدرت‌ها از هزارهٔ پنجم پیش از میلاد تا دورهٔ اسلامی در منطقه است.<ref name="zavilla-chendar" /> <ref name="safarmarket-savoj">{{یادکرد وب |عنوان=جاهای دیدنی ساوجبلاغ |نشانی=https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/karaj/savojbolagh-attractions |وبگاه=سفرمارکت |ناشر=سفرمارکت |تاریخ=۲۲ اوت ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


در روستای [[بانوصحرا]]، شیش‌دُنگ قدمت سکونت را به '''دوران اشکانی''' نسبت می‌دهد و از این روستا به‌عنوان یکی از سکونتگاه‌های قدیمی بخش چندار یاد می‌کند.<ref name="shish-bano">{{یادکرد وب |عنوان=بانو صحرا ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید |نشانی=https://shishdong.com/blog/detail/BanoSahraof78Savojbolagh |وبگاه=شیش‌دُنگ |ناشر=شیش‌دُنگ |تاریخ=۱۲ ژانویه ۲۰۲۵ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
روستای [[بانوصحرا]]، بر طبق برخی از تحقیقات قدمتش به دوران اشکانی بر می‌گردد و این روستا به‌عنوان یکی از سکونتگاه‌های قدیمی بخش چندار شناخته می‌شود.<ref name="shish-bano">{{یادکرد وب |عنوان=بانو صحرا ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید |نشانی=https://shishdong.com/blog/detail/BanoSahraof78Savojbolagh |وبگاه=شیش‌دُنگ |ناشر=شیش‌دُنگ |تاریخ=۱۲ ژانویه ۲۰۲۵ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== طبیعت و آب‌وهوا ==   
== طبیعت و آب‌وهوا ==   
چندار یکی از نواحی '''خوش‌آب‌وهوا'''ی استان البرز است. زاویلا آن را «منطقه‌ای با باغ‌های دیدنی، دشت‌های آرام و هوای مطبوع» معرفی می‌کند و می‌نویسد که بسیاری از ساکنان تهران و کرج، برای تفریح و گذران اوقات فراغت به این منطقه سفر می‌کنند.<ref name="zavilla-chendar" /> 
چندار یکی از نواحی خوش‌آب‌وهوای استان البرز است. این منطقه، «منطقه‌ای با باغ‌های دیدنی، دشت‌های آرام و هوای مطبوع» است که بسیاری از ساکنان تهران و کرج، برای تفریح و گذران اوقات فراغت به این منطقه سفر می‌کنند.<ref name="zavilla-chendar" />   
 
چندار در کوهپایه‌های البرز قرار گرفته و روستاهای آن، به‌ویژه در شمال دهستان، دارای آب‌وهوای ییلاقی هستند. شیش‌دُنگ چندار را «مسیر اتصال دشت ساوجبلاغ به کوهستان» می‌نامد و به رودخانه‌ها و دره‌های فرعی این منطقه اشاره می‌کند.<ref name="shish-chendar" />   


روستای [[شنده (ساوجبلاغ)|شنده]]، یکی از روستاهای با باغ‌های فراوان و چشم‌اندازهای معروف در دهستان است؛ ای‌ملک شنده را روستایی با «آب‌وهوای متنوع، باغ‌های دیدنی و خیابان‌های معروفی مانند چناران» توصیف می‌کند که مقصدی محبوب برای خرید ملک و تفریح شده‌است.<ref name="emelk-shendeh">{{یادکرد وب |عنوان=شنده کجاست و چرا محبوب است؟ |نشانی=https://emelk.biz/mag/شنده/ |وبگاه=ای‌ملک |ناشر=ای‌ملک |تاریخ=۱ اکتبر ۲۰۲۲ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
چندار در کوهپایه‌های البرز قرار گرفته و روستاهای آن، به‌ویژه در شمال دهستان، دارای آب‌وهوای ییلاقی هستند. چندار «مسیر اتصال دشت ساوجبلاغ به کوهستان» است.<ref name="shish-chendar" /><ref name="emelk-shendeh">{{یادکرد وب |عنوان=شنده کجاست و چرا محبوب است؟ |نشانی=https://emelk.biz/mag/شنده/ |وبگاه=ای‌ملک |ناشر=ای‌ملک |تاریخ=۱ اکتبر ۲۰۲۲ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== اقتصاد و معیشت ==   
== اقتصاد و معیشت ==   
معیشت سنتی روستاهای دهستان چندار بر '''کشاورزی'''، '''باغداری'''، '''دامداری''' و تا حدی '''زنبورداری''' استوار است.<ref name="tal-farhang" /><ref name="shish-chendar" /> در [[فشند]]، کشاورزی و دامداری اصلی‌ترین فعالیت‌های اقتصادی است و محصولاتی مانند آلبالو، گیلاس، گلابی، گندم و جو در باغ‌ها و مزارع این روستا تولید می‌شود.<ref name="lastsecond-fashand" />
معیشت سنتی روستاهای دهستان چندار بر کشاورزی، باغداری، دامداری و تا حدی زنبورداری استوار است.<ref name="tal-farhang" /><ref name="shish-chendar" /> در [[فشند]]، کشاورزی و دامداری اصلی‌ترین فعالیت‌های اقتصادی است و محصولاتی مانند آلبالو، گیلاس، گلابی، گندم و جو در باغ‌ها و مزارع این روستا تولید می‌شود.<ref name="lastsecond-fashand" />گردو، توت، انگور و دیگر محصولات باغی بخشی دیگر از اقتصاد روستایی را تشکیل می‌دهد.<ref name="zavilla-chendar" /><ref name="shish-chendar" />   
 
شیش‌دُنگ و زاویلا در معرفی چندار، به باغ‌های گردو، توت، انگور و دیگر محصولات باغی اشاره کرده‌اند که بخشی از اقتصاد روستایی را تشکیل می‌دهد.<ref name="zavilla-chendar" /><ref name="shish-chendar" />   


== بافت ویلایی و توسعهٔ مسکونی ==   
== بافت ویلایی و توسعهٔ مسکونی ==   
در دهه‌های اخیر، به‌ویژه در روستاهایی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]] و [[شنده (ساوجبلاغ)|شنده]]، توسعهٔ '''شهرک‌های ویلایی''' و '''ساختمان‌های تفریحی''' افزایش یافته‌است.<ref name="jabama-villas">{{یادکرد وب |عنوان=بهترین شهرک‌های ویلایی در کردان کرج کجاست؟ |نشانی=https://www.jabama.com/mag/get-to-know-the-best-kordan-areas-for-villa-towns |وبگاه=جاباما |ناشر=جاباما |تاریخ=۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="vilaparadise-kordan">{{یادکرد وب |عنوان=کردان کجاست؟ معروف‌ترین منطقه ویلایی ایران |نشانی=https://vilaparadise.com/where-is-kordan/ |وبگاه=ویلا پارادایس |ناشر=ویلا پارادایس |تاریخ=۲۰ فوریه ۲۰۲۶ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>
در دهه‌های اخیر، به‌ویژه در روستاهایی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]] و [[شنده (ساوجبلاغ)|شنده]]، توسعهٔ شهرک‌های ویلایی و ساختمان‌های تفریحی افزایش یافته‌است.<ref name="jabama-villas">{{یادکرد وب |عنوان=بهترین شهرک‌های ویلایی در کردان کرج کجاست؟ |نشانی=https://www.jabama.com/mag/get-to-know-the-best-kordan-areas-for-villa-towns |وبگاه=جاباما |ناشر=جاباما |تاریخ=۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="vilaparadise-kordan">{{یادکرد وب |عنوان=کردان کجاست؟ معروف‌ترین منطقه ویلایی ایران |نشانی=https://vilaparadise.com/where-is-kordan/ |وبگاه=ویلا پارادایس |ناشر=ویلا پارادایس |تاریخ=۲۰ فوریه ۲۰۲۶ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>که همین نکته باعث افزایش ارزش زمین و گسترش ساخت‌وساز مسکونی در چندار شده است و این منطقه یکی از نواحی مورد توجه سرمایه‌گذاران در حوزهٔ ویلا و باغ‌ویلااست.<ref name="zamiin-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=قیمت زمین در چندار کردان |نشانی=https://www.zamiin.ir/area/چندار/ |وبگاه=زمین |ناشر=زمین |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
 
وب‌سایت «زمین» به افزایش ارزش زمین و گسترش ساخت‌وساز مسکونی در چندار اشاره می‌کند و این منطقه را یکی از نواحی مورد توجه سرمایه‌گذاران در حوزهٔ ویلا و باغ‌ویلا می‌داند.<ref name="zamiin-chendar">{{یادکرد وب |عنوان=قیمت زمین در چندار کردان |نشانی=https://www.zamiin.ir/area/چندار/ |وبگاه=زمین |ناشر=زمین |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== جاذبه‌های گردشگری ==   
== جاذبه‌های گردشگری ==   
دهستان چندار، به‌ویژه از طریق روستاهایی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]]، [[شنده (ساوجبلاغ)|شنده]] و [[فشند]]، یکی از محورهای مهم '''گردشگری''' در استان البرز است.<ref name="otaghak-attractions">{{یادکرد وب |عنوان=معرفی جاهای دیدنی کردان |نشانی=https://www.otaghak.com/blog/attraction-of-kordan/ |وبگاه=اتاقک |ناشر=اتاقک |تاریخ=۳ نوامبر ۲۰۲۴ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="eligasht-kordan">{{یادکرد وب |عنوان=جاهای دیدنی کردان |نشانی=https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/دیدنی-کردان/ |وبگاه=الی گشت |ناشر=الی گشت |تاریخ=۱۲ ژانویه ۲۰۲۵ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   
دهستان چندار، به‌ویژه از طریق روستاهایی مانند [[کردان (ساوجبلاغ)|کردان]]، [[بانوصحرا]]، [[شنده]] و [[فشند]]، یکی از محورهای مهم گردشگری در استان البرز است.<ref name="otaghak-attractions">{{یادکرد وب |عنوان=معرفی جاهای دیدنی کردان |نشانی=https://www.otaghak.com/blog/attraction-of-kordan/ |وبگاه=اتاقک |ناشر=اتاقک |تاریخ=۳ نوامبر ۲۰۲۴ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref><ref name="eligasht-kordan">{{یادکرد وب |عنوان=جاهای دیدنی کردان |نشانی=https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/دیدنی-کردان/ |وبگاه=الی گشت |ناشر=الی گشت |تاریخ=۱۲ ژانویه ۲۰۲۵ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


لست‌سکند، [[فشند]] را روستایی ییلاقی با رودخانه، آبشار، چشمه و مناظر بکر معرفی می‌کند که در تعطیلات پذیرای گردشگران بسیاری است.<ref name="lastsecond-fashand" /> شیش‌دُنگ، [[بانوصحرا]] را «روستایی تاریخی با طبیعت بکر» می‌خواند که به‌سبب آب‌وهوای مطبوع، تفرجگاهی آرام به‌شمار می‌آید.<ref name="shish-bano" />   
لست‌سکند، [[فشند]] را روستایی ییلاقی با رودخانه، آبشار، چشمه و مناظر بکر معرفی می‌کند که در تعطیلات پذیرای گردشگران بسیاری است.<ref name="lastsecond-fashand" /> شیش‌دُنگ، [[بانوصحرا]] را «روستایی تاریخی با طبیعت بکر» می‌خواند که به‌سبب آب‌وهوای مطبوع، تفرجگاهی آرام به‌شمار می‌آید.<ref name="shish-bano" />   
خط ۸۴: خط ۶۶:


== فعالیت‌های صنعتی ==   
== فعالیت‌های صنعتی ==   
دهستان چندار عمدتاً ماهیتی روستایی–ییلاقی دارد و شهرک صنعتی بزرگی در خود دهستان مستقر نیست؛ شهرک‌ها و نواحی صنعتی اصلی شهرستان ساوجبلاغ (مانند [[شهرک صنعتی هشتگرد]] و [[شهرک صنعتی چهارباغ]]) خارج از محدودهٔ دهستان قرار دارند.<ref name="tal-farhang" /><ref name="safarmarket-savoj" /> با این‌حال، برخی کارگاه‌ها و واحدهای کوچک تولیدی و خدماتی در حاشیهٔ روستاها و محورهای ارتباطی (به‌ویژه در نزدیکی شهر کوهسار و مسیر کردان) فعالیت می‌کنند که از نظر مقیاس، در حد صنایع کوچک و خدمات محلی هستند.<ref name="zamiin-chendar" /><ref name="emelk-chendar" /
دهستان چندار عمدتاً ماهیتی روستایی–ییلاقی دارد و شهرک صنعتی بزرگی در خود دهستان مستقر نیست و تنها برخی کارگاه‌ها و واحدهای کوچک تولیدی و خدماتی در حاشیهٔ روستاها و محورهای ارتباطی (به‌ویژه در نزدیکی شهر کوهسار و مسیر کردان) فعالیت می‌کنند که از نظر مقیاس، در حد صنایع کوچک و خدمات محلی هستند.<ref name="zamiin-chendar" /><ref name="emelk-chendar" />   
 
== مسائل و مدیریت محلی == 
صفحهٔ «کوهسار – بخش چندار» در شبکه‌های اجتماعی به مشکلات زیرساختی مانند تأمین آب، مدیریت پسماند و وضعیت راه‌های روستایی اشاره کرده و گزارش می‌دهد که این مسائل در دیدارهای مسئولان استانی و محلی با اهالی مطرح شده‌است.<ref name="kouhsar-ig" /><ref name="insta-issues">{{یادکرد وب |عنوان=مسائل و مشکلات بخش چندار ساوجبلاغ بررسی شد |نشانی=https://www.instagram.com/p/CxnARK4Inmu/ |وبگاه=اینستاگرام |ناشر=استانداری البرز |تاریخ=سپتامبر ۲۰۲۳ |تاریخ بازبینی=۳ خرداد ۱۴۰۵ |زبان=فارسی}}</ref>   


== پانویس ==   
== پانویس ==   

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۰۹

دهستان چندار یکی از دهستان‌های بخش چندار در شهرستان ساوجبلاغ استان البرز است که در غرب کرج و در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه البرز قرار دارد و مجموعه‌ای از روستاهای تاریخی، کشاورزی و ییلاقی مانند کردان، بانوصحرا، آردهه، فشند، شنده و چند روستای دیگر را در بر می‌گیرد.[۱][۲]

موقعیت و حدود

چندار در غرب شهر کرج و در محدودهٔ شهرستان ساوجبلاغ قرار دارد.[۱] این دهستان از شمال به ارتفاعات البرز و مرزهای طالقان، از جنوب به هشتگرد و چهارباغ، از شرق به کلان‌شهر کرج و از غرب به شهر جدید هشتگرد محدود شده‌است.[۳][۲] چندار «وسیع‌ترین ناحیهٔ محافظت‌شدهٔ استان البرز» است و باغ‌ها، دشت‌ها و کوهپایه‌های آن عناصر اصلی سیمای طبیعی این ناحیه به شمار می‌آید.[۳]

تقسیمات کشوری

دهستان چندار یکی از دهستان‌های بخش چندار در شهرستان ساوجبلاغ است و همراه با دهستان‌های دیگری مانند دهستان برغان، ساختار اداری این بخش را تشکیل می‌دهد.[۱][۴]«دهستان چندار و روستای برغان موجب پیدایش چندار کرج شده‌اند؛ این منطقهٔ گسترده از ادغام چندار و قلعه‌چندار شکل گرفته و امروزه بخشی از شهر کوهسار را در بر می‌گیرد»؛ این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار شناخته می‌شود.[۵][۶]

جمعیت

سرشماری ۱۳۸۵ جمعیت دهستان چندار را ۱۲٬۱۱۰ نفر در ۳٬۵۳۷ خانوار ثبت کرده‌است.[۱] در سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت روستاها به‌صورت جداگانه منتشر شده و مجموع دهستان در منابع عمومی تازه‌سازی نشده‌است؛ با این حال، رشد ساخت‌وساز و افزایش سکونت دائم و موقت در روستاهایی مانند کردان، بانوصحرا و شنده نشان می‌دهد که جمعیت واقعی (به‌ویژه جمعیت شناور) این ناحیه افزایش یافته‌است.[۷][۸]

زبان

زبان غالب در روستاهای دهستان چندار فارسی است؛ با این‌حال، در برخی روستاها گویش‌های محلی مانند گویش کرجی و گونه‌هایی از زبان تاتی شنیده می‌شود و در برخی دیگر، بخشی از ساکنان به ترکی سخن می‌گویند.[۱][۲][۳] در کردان، گویش کرجی در کنار فارسی معیار رواج دارد.[۹]

روستاها

روستاهای دهستان چندار بر اساس تقسیمات کشوری، این روستاها هستند:[۳][۸]

مرکز دهستان و شهر کوهسار

چندار (روستای قدیم) و قلعه‌چندار، هستهٔ اولیه‌ای هستند که در کنار هم شهر کوهسار را شکل داده‌اند.[۵] این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار عمل می‌کند و بسیاری از خدمات آموزشی، اداری و تجاری برای روستاهای دهستان در این شهر متمرکز شده‌است.[۳][۶]

تاریخ و آثار تاریخی

امامزاده عبدالله صالح در روستای چندار یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی دهستان است. این بنا که متعلق به دورهٔ دودمان زند است گنبد مخروطی آجری دارد و موقعیت آن بر روی تپه‌ای نسبتاً مرتفع است.[۵]

هم‌چنین تپه‌های باستانی متعددی در نقاط مختلف چندار وجود دارد که نشانه‌ای از استقرار و حضور حکومت‌ها و قدرت‌ها از هزارهٔ پنجم پیش از میلاد تا دورهٔ اسلامی در منطقه است.[۳] [۱۳]

روستای بانوصحرا، بر طبق برخی از تحقیقات قدمتش به دوران اشکانی بر می‌گردد و این روستا به‌عنوان یکی از سکونتگاه‌های قدیمی بخش چندار شناخته می‌شود.[۱۴]

طبیعت و آب‌وهوا

چندار یکی از نواحی خوش‌آب‌وهوای استان البرز است. این منطقه، «منطقه‌ای با باغ‌های دیدنی، دشت‌های آرام و هوای مطبوع» است که بسیاری از ساکنان تهران و کرج، برای تفریح و گذران اوقات فراغت به این منطقه سفر می‌کنند.[۳]

چندار در کوهپایه‌های البرز قرار گرفته و روستاهای آن، به‌ویژه در شمال دهستان، دارای آب‌وهوای ییلاقی هستند. چندار «مسیر اتصال دشت ساوجبلاغ به کوهستان» است.[۲][۱۵]

اقتصاد و معیشت

معیشت سنتی روستاهای دهستان چندار بر کشاورزی، باغداری، دامداری و تا حدی زنبورداری استوار است.[۴][۲] در فشند، کشاورزی و دامداری اصلی‌ترین فعالیت‌های اقتصادی است و محصولاتی مانند آلبالو، گیلاس، گلابی، گندم و جو در باغ‌ها و مزارع این روستا تولید می‌شود.[۱۲]گردو، توت، انگور و دیگر محصولات باغی بخشی دیگر از اقتصاد روستایی را تشکیل می‌دهد.[۳][۲]

بافت ویلایی و توسعهٔ مسکونی

در دهه‌های اخیر، به‌ویژه در روستاهایی مانند کردان، بانوصحرا و شنده، توسعهٔ شهرک‌های ویلایی و ساختمان‌های تفریحی افزایش یافته‌است.[۱۶][۱۷]که همین نکته باعث افزایش ارزش زمین و گسترش ساخت‌وساز مسکونی در چندار شده است و این منطقه یکی از نواحی مورد توجه سرمایه‌گذاران در حوزهٔ ویلا و باغ‌ویلااست.[۱۸]

جاذبه‌های گردشگری

دهستان چندار، به‌ویژه از طریق روستاهایی مانند کردان، بانوصحرا، شنده و فشند، یکی از محورهای مهم گردشگری در استان البرز است.[۱۹][۲۰]

لست‌سکند، فشند را روستایی ییلاقی با رودخانه، آبشار، چشمه و مناظر بکر معرفی می‌کند که در تعطیلات پذیرای گردشگران بسیاری است.[۱۲] شیش‌دُنگ، بانوصحرا را «روستایی تاریخی با طبیعت بکر» می‌خواند که به‌سبب آب‌وهوای مطبوع، تفرجگاهی آرام به‌شمار می‌آید.[۱۴]

سفرمارکت در معرفی جاذبه‌های ساوجبلاغ، از کردان به‌عنوان یکی از خاص‌ترین روستاهای شهرستان یاد می‌کند که شهرت و اهمیت ویژه‌ای در میان مقاصد تفریحی منطقه دارد.[۱۳]

فعالیت‌های صنعتی

دهستان چندار عمدتاً ماهیتی روستایی–ییلاقی دارد و شهرک صنعتی بزرگی در خود دهستان مستقر نیست و تنها برخی کارگاه‌ها و واحدهای کوچک تولیدی و خدماتی در حاشیهٔ روستاها و محورهای ارتباطی (به‌ویژه در نزدیکی شهر کوهسار و مسیر کردان) فعالیت می‌کنند که از نظر مقیاس، در حد صنایع کوچک و خدمات محلی هستند.[۱۸][۸]

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ دهستان چندار. در: ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. بنیاد ویکی‌مدیا. دهستان چندار
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ چندار ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید از منطقه‌ای خوش‌آب‌وهوا. در: شیش‌دُنگ. شیش‌دُنگ. ۴ مه ۲۰۲۳. چندار ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید از منطقه‌ای خوش‌آب‌وهوا
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ آشنایی با چندار کرج. در: زاویلا. زاویلا. ۴ مه ۲۰۲۳. آشنایی با چندار کرج
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ استان البرز و روستاهای آن. در: فرهنگستان طالقان. وبلاگ. ۹ آذر ۱۳۸۹. استان البرز و روستاهای آن
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ چندار. در: ایران‌گردی. ایران‌گردی. چندار
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ کوهسار بخش چندار. در: اینستاگرام. صفحهٔ کوهسار. کوهسار بخش چندار
  7. کردان. در: دهگردی. دهگردی. کردان
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ چندار کرج و دیدنی‌های بکر و جذاب آن. در: ای‌ملک. ای‌ملک. چندار کرج و دیدنی‌های بکر و جذاب آن
  9. کردان (ساوجبلاغ). در: ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. بنیاد ویکی‌مدیا. کردان (ساوجبلاغ)
  10. لیست روستاهای دهستان چندار شهرستان ساوجبلاغ. در: روستامپ. روستامپ. لیست روستاهای دهستان چندار شهرستان ساوجبلاغ
  11. دهستان چندار، روستای آردهه. در: نقشه‌های جاماسپ. جاماسپ. دهستان چندار، روستای آردهه
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ روستای فشند ساوجبلاغ. در: لست‌سکند. لست‌سکند. ۷ مه ۲۰۲۱. روستای فشند ساوجبلاغ
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ جاهای دیدنی ساوجبلاغ. در: سفرمارکت. سفرمارکت. ۲۲ اوت ۲۰۲۳. جاهای دیدنی ساوجبلاغ
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ بانو صحرا ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید. در: شیش‌دُنگ. شیش‌دُنگ. ۱۲ ژانویه ۲۰۲۵. بانو صحرا ساوجبلاغ: راهنمای جامع بازدید
  15. شنده کجاست و چرا محبوب است؟. در: ای‌ملک. ای‌ملک. ۱ اکتبر ۲۰۲۲. شنده کجاست و چرا محبوب است؟
  16. بهترین شهرک‌های ویلایی در کردان کرج کجاست؟. در: جاباما. جاباما. ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳. بهترین شهرک‌های ویلایی در کردان کرج کجاست؟
  17. کردان کجاست؟ معروف‌ترین منطقه ویلایی ایران. در: ویلا پارادایس. ویلا پارادایس. ۲۰ فوریه ۲۰۲۶. کردان کجاست؟ معروف‌ترین منطقه ویلایی ایران
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ قیمت زمین در چندار کردان. در: زمین. زمین. قیمت زمین در چندار کردان
  19. معرفی جاهای دیدنی کردان. در: اتاقک. اتاقک. ۳ نوامبر ۲۰۲۴. معرفی جاهای دیدنی کردان
  20. جاهای دیدنی کردان. در: الی گشت. الی گشت. ۱۲ ژانویه ۲۰۲۵. جاهای دیدنی کردان