دهستان چندار

دهستان چندار یکی از دهستان‌های بخش چندار در شهرستان ساوجبلاغ استان البرز است که در غرب کرج و در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه البرز قرار دارد و مجموعه‌ای از روستاهای تاریخی، کشاورزی و ییلاقی مانند کردان، بانوصحرا، آردهه، فشند، شنده و چند روستای دیگر را در بر می‌گیرد.

موقعیت و حدود

چندار در غرب شهر کرج و در محدودهٔ شهرستان ساوجبلاغ قرار دارد. این دهستان از شمال به ارتفاعات البرز و مرزهای طالقان، از جنوب به هشتگرد و چهارباغ، از شرق به کلان‌شهر کرج و از غرب به شهر جدید هشتگرد محدود شده‌است.

زاویلا چندار را «وسیع‌ترین ناحیهٔ محافظت‌شدهٔ استان البرز» معرفی می‌کند و از باغ‌ها، دشت‌ها و کوهپایه‌های آن به‌عنوان عناصر اصلی سیمای طبیعی این ناحیه نام می‌برد.

تقسیمات کشوری

دهستان چندار یکی از دهستان‌های بخش چندار در شهرستان ساوجبلاغ است و همراه با دهستان‌های دیگری مانند دهستان برغان، ساختار اداری این بخش را تشکیل می‌دهد.

نوشته‌ای در وبلاگ «ایران‌گردی» توضیح می‌دهد که «دهستان چندار و روستای برغان موجب پیدایش چندار کرج شده‌اند؛ این منطقهٔ گسترده از ادغام چندار و قلعه‌چندار شکل گرفته و امروزه بخشی از شهر کوهسار را در بر می‌گیرد»؛ این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار شناخته می‌شود.

جمعیت

سرشماری ۱۳۸۵ جمعیت دهستان چندار را ۱۲٬۱۱۰ نفر در ۳٬۵۳۷ خانوار ثبت کرده‌است. در سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت روستاها به‌صورت جداگانه منتشر شده و مجموع دهستان در منابع عمومی تازه‌سازی نشده‌است؛ با این حال، رشد ساخت‌وساز و افزایش سکونت دائم و موقت در روستاهایی مانند کردان، بانوصحرا و شنده نشان می‌دهد که جمعیت واقعی (به‌ویژه جمعیت شناور) این ناحیه افزایش یافته‌است.

زبان

زبان غالب در روستاهای دهستان چندار فارسی است؛ با این‌حال، شیش‌دُنگ و زاویلا اشاره می‌کنند که در برخی روستاها گویش‌های محلی مانند گویش کرجی و گونه‌هایی از زبان تاتی شنیده می‌شود و در برخی دیگر، بخشی از ساکنان به ترکی سخن می‌گویند. در کردان، گویش کرجی در کنار فارسی معیار رواج دارد.

روستاها

فهرست روستاهای دهستان چندار در منابع مختلف به‌صورت‌های گوناگون آمده‌است. زاویلا در بخش «روستاهای چندار ساوجبلاغ»، روستاهای زیر را ذیل چندار معرفی می‌کند:

• برغان
• آغشت
• جلنگدار
• سرحه
• سیبان‌دره
• ورده
• بانوصحرا
• آجین‌دوجین
• هرجاب
• ولیان
• خوروین
• دوزعنبر

روستامپ، فهرستی از روستاهای دهستان چندار را شامل ازنق، هرجاب، دوزعنبر و چند روستای دیگر می‌داند که در محدودهٔ شهرستان ساوجبلاغ و استان البرز قرار دارند.

نقشهٔ جاماسپ، روستای آردهه را با جمعیتی حدود ۶۹۴ نفر در «استان تهران، شهرستان ساوجبلاغ، بخش چندار، دهستان چندار» ثبت کرده‌است و روستاهایی مانند فشند، سیبستان و شنده را نیز در همین دهستان می‌آورد.

ای‌ملک در معرفی «مناطق چندار – کوهسار»، روستاها و نواحی زیر را در حوزهٔ چندار برمی‌شمارد:

• چندار
• آغشت
• جلنگدار
• سیبان‌دره
• ورده
• بانوصحرا
• ولیان
• آجین‌دوجین
• هرجاب

مرکز دهستان و شهر کوهسار

چندار (روستای قدیم) و قلعه‌چندار، هستهٔ اولیه‌ای هستند که در کنار هم شهر کوهسار را شکل داده‌اند. این شهر به‌عنوان مرکز خدماتی و اداری بخش چندار عمل می‌کند و بسیاری از خدمات آموزشی، اداری و تجاری برای روستاهای دهستان در این شهر متمرکز شده‌است.

تاریخ و آثار تاریخی

امامزاده عبدا… صالح در روستای چندار یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی دهستان است. ایران‌گردی این بنا را متعلق به دورهٔ دودمان زند می‌داند و به گنبد مخروطی آجری و موقعیت آن بر روی تپه‌ای نسبتاً مرتفع اشاره می‌کند.

زاویلا از تپه‌های باستانی متعددی در نقاط مختلف چندار یاد می‌کند و این تپه‌ها را نشانه‌ای از استقرار و حضور حکومت‌ها و قدرت‌ها از هزارهٔ پنجم پیش از میلاد تا دورهٔ اسلامی در منطقه می‌داند. سفرمارکت نیز در معرفی «جاهای دیدنی ساوجبلاغ» به تپه‌های باستانی و آثار تاریخی روستاهای این شهرستان اشاره کرده و چندار و برغان را از نواحی دارای پیشینهٔ کهن می‌داند.

در روستای بانوصحرا، شیش‌دُنگ قدمت سکونت را به دوران اشکانی نسبت می‌دهد و از این روستا به‌عنوان یکی از سکونتگاه‌های قدیمی بخش چندار یاد می‌کند.

طبیعت و آب‌وهوا

چندار یکی از نواحی خوش‌آب‌وهوای استان البرز است. زاویلا آن را «منطقه‌ای با باغ‌های دیدنی، دشت‌های آرام و هوای مطبوع» معرفی می‌کند و می‌نویسد که بسیاری از ساکنان تهران و کرج، برای تفریح و گذران اوقات فراغت به این منطقه سفر می‌کنند.

چندار در کوهپایه‌های البرز قرار گرفته و روستاهای آن، به‌ویژه در شمال دهستان، دارای آب‌وهوای ییلاقی هستند. شیش‌دُنگ چندار را «مسیر اتصال دشت ساوجبلاغ به کوهستان» می‌نامد و به رودخانه‌ها و دره‌های فرعی این منطقه اشاره می‌کند.

روستای شنده، یکی از روستاهای با باغ‌های فراوان و چشم‌اندازهای معروف در دهستان است؛ ای‌ملک شنده را روستایی با «آب‌وهوای متنوع، باغ‌های دیدنی و خیابان‌های معروفی مانند چناران» توصیف می‌کند که مقصدی محبوب برای خرید ملک و تفریح شده‌است.

اقتصاد و معیشت

معیشت سنتی روستاهای دهستان چندار بر کشاورزی، باغداری، دامداری و تا حدی زنبورداری استوار است. در فشند، کشاورزی و دامداری اصلی‌ترین فعالیت‌های اقتصادی است و محصولاتی مانند آلبالو، گیلاس، گلابی، گندم و جو در باغ‌ها و مزارع این روستا تولید می‌شود.

شیش‌دُنگ و زاویلا در معرفی چندار، به باغ‌های گردو، توت، انگور و دیگر محصولات باغی اشاره کرده‌اند که بخشی از اقتصاد روستایی را تشکیل می‌دهد.

بافت ویلایی و توسعهٔ مسکونی

در دهه‌های اخیر، به‌ویژه در روستاهایی مانند کردان، بانوصحرا و شنده، توسعهٔ شهرک‌های ویلایی و ساختمان‌های تفریحی افزایش یافته‌است.

وب‌سایت «زمین» به افزایش ارزش زمین و گسترش ساخت‌وساز مسکونی در چندار اشاره می‌کند و این منطقه را یکی از نواحی مورد توجه سرمایه‌گذاران در حوزهٔ ویلا و باغ‌ویلا می‌داند.

جاذبه‌های گردشگری

دهستان چندار، به‌ویژه از طریق روستاهایی مانند کردان، بانوصحرا، شنده و فشند، یکی از محورهای مهم گردشگری در استان البرز است.

لست‌سکند، فشند را روستایی ییلاقی با رودخانه، آبشار، چشمه و مناظر بکر معرفی می‌کند که در تعطیلات پذیرای گردشگران بسیاری است. شیش‌دُنگ، بانوصحرا را «روستایی تاریخی با طبیعت بکر» می‌خواند که به‌سبب آب‌وهوای مطبوع، تفرجگاهی آرام به‌شمار می‌آید.

سفرمارکت در معرفی جاذبه‌های ساوجبلاغ، از کردان به‌عنوان یکی از خاص‌ترین روستاهای شهرستان یاد می‌کند که شهرت و اهمیت ویژه‌ای در میان مقاصد تفریحی منطقه دارد.

فعالیت‌های صنعتی

دهستان چندار عمدتاً ماهیتی روستایی–ییلاقی دارد و شهرک صنعتی بزرگی در خود دهستان مستقر نیست؛ شهرک‌ها و نواحی صنعتی اصلی شهرستان ساوجبلاغ (مانند شهرک صنعتی هشتگرد و شهرک صنعتی چهارباغ) خارج از محدودهٔ دهستان قرار دارند. با این‌حال، برخی کارگاه‌ها و واحدهای کوچک تولیدی و خدماتی در حاشیهٔ روستاها و محورهای ارتباطی (به‌ویژه در نزدیکی شهر کوهسار و مسیر کردان) فعالیت می‌کنند که از نظر مقیاس، در حد صنایع کوچک و خدمات محلی هستند.

مسائل و مدیریت محلی

صفحهٔ «کوهسار – بخش چندار» در شبکه‌های اجتماعی به مشکلات زیرساختی مانند تأمین آب، مدیریت پسماند و وضعیت راه‌های روستایی اشاره کرده و گزارش می‌دهد که این مسائل در دیدارهای مسئولان استانی و محلی با اهالی مطرح شده‌است.