شهر جدید مهستان

مِهستان (نام پیشین: شهر جدید هشتگرد) شهری نوبنیاد در استان البرز و مرکز شهر جدید مهستان است که در مجاورت هشتگرد و در بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ قرار دارد. این شهر با هدف جذب سرریز جمعیتی تهران و کرج و سامان‌دهی توسعهٔ غرب کلان‌شهر تهران بنیان گذاشته شده و از مهم‌ترین شهرهای جدید کشور به‌شمار می‌آید.

تاریخچه

ایدهٔ ایجاد شهرهای جدید در پیرامون کلان‌شهرها برای پاسخ به کمبود مسکن و جلوگیری از توسعهٔ بی‌رویهٔ شهرهای بزرگ در میانهٔ دههٔ ۱۳۶۰ در ایران مطرح شد و در دستور کار دولت قرار گرفت. در اواخر سال ۱۳۶۴ هیئت دولت با واگذاری بخشی از اراضی روستای فشند به وزارت مسکن و شهرسازی برای ایجاد شهرهای اقماری در محور غرب تهران موافقت کرد و مسئولیت تهیه و اجرای طرح‌ها به شرکت عمران شهرهای جدید سپرده شد.

مطالعات مکان‌یابی شهر جدید مهستان در سال ۱۳۶۶ به مهندسان مشاور واگذار شد و محور کرج – قزوین به‌عنوان مناسب‌ترین جهت توسعهٔ غرب تهران تشخیص داده شد. در سال ۱۳۶۷، مطالعات شهر در سه سطحِ پیش‌نیاز، راهبردی و طرح جامع تهیه و الگوی نهایی توسعه بر پایهٔ این مطالعات و شرایط جغرافیایی دشت هشتگرد تدوین شد. در سال ۱۳۶۸ ایجاد شهر جدید هشتگرد (نام اولیهٔ شهر) با ظرفیت جمعیت‌پذیری ۵۰۰ هزار نفر در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تصویب و در سال ۱۳۷۰ اجرای آن به شرکت عمران شهر جدید هشتگرد واگذار شد.

در دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ با اجرای طرح‌های گستردهٔ مسکن مهر و سپس طرح‌های نهضت ملی مسکن، روند ساخت‌وساز در این شهر شتاب گرفت و با تکمیل ده‌ها هزار واحد مسکونی، ساختار جمعیتی آن دگرگون شد. در سال ۱۴۰۱ نام این شهر به‌طور رسمی از «شهر جدید هشتگرد» به «مهستان» تغییر یافت.

جغرافیا و اقلیم

مهستان در غرب استان البرز و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز، در دشت هشتگرد و حاشیهٔ شمالی کویر مرکزی ایران واقع شده‌است. این شهر از نظر تقسیمات کشوری در بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ جای دارد و در مجاورت شهرهای هشتگرد و نظرآباد قرار گرفته‌است. فاصلهٔ مهستان تا کرج حدود ۳۰ کیلومتر، تا تهران حدود ۶۰ تا ۶۵ کیلومتر و تا قزوین حدود ۶۵ کیلومتر برآورد می‌شود.

ارتفاع شهر جدید مهستان بین حدود ۱۳۱۰ تا ۱۶۱۰ متر از سطح دریا است و از نظر اقلیمی در مرز بین آب‌وهوای کوهستانی و نیمه‌خشک تا خشک داخلی قرار دارد که در طبقه‌بندی کلی، از نوع مدیترانه‌ای به‌شمار می‌آید. دشت هشتگرد دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم و خشک است و دمای هوا در مهستان معمولاً بین ۱۶- درجهٔ سانتی‌گراد در زمستان و ۳۸ درجهٔ سانتی‌گراد در تابستان نوسان دارد و به‌طور معمول ۳ تا ۶ درجه خنک‌تر از تهران است. میانگین بارندگی سالیانه بر پایهٔ آمار بلندمدت حدود ۳۷۳ میلی‌متر گزارش شده و رطوبت نسبی متوسط سالیانه نزدیک به ۴۹ درصد است.

جمعیت

جمعیت مهستان طی دهه‌های اخیر به‌سرعت افزایش یافته‌است. بر اساس سرشماری‌های مرکز آمار ایران، جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۵٬۶۱۹ نفر، در سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۲٬۷۴۲ نفر و در سال ۱۳۹۵ برابر با ۴۲٬۱۴۷ نفر بوده‌است. در ادامه و طبق آمار اعلام‌شده، جمعیت شهر در سال ۱۴۰۰ به حدود ۸۵٬۲۰۰ نفر و در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۱۴ هزار نفر رسیده‌است.

گزارش‌های رسمی شرکت عمران شهر جدید مهستان و اظهارنظر مسئولان، جمعیت ساکن شهر را در اوایل دههٔ ۱۴۰۰ بین ۹۰ تا ۱۰۰ هزار نفر برآورد کرده و با توجه به تداوم ساخت پروژه‌های مسکن مهر و نهضت ملی مسکن، رشد بیشتر جمعیت را در سال‌های آینده پیش‌بینی می‌کنند. براساس طرح جامع، ظرفیت نهایی جمعیت‌پذیری مهستان تا ۵۰۰ هزار نفر و در صورت توسعهٔ کامل، امکان افزایش تا حدود یک میلیون نفر برای این شهر پیش‌بینی شده‌است.

ساختار شهری و کاربری‌ها

مهستان از دو بخش عمدهٔ مسکونی و صنعتی تشکیل شده‌است. بخش مسکونی شهر شامل فازهای ۱، ۲، ۳، ۴ و ۷ و همچنین منطقهٔ ویلاییِ «باغ‌شهر» است که بخش قابل‌توجهی از واحدهای مسکونی آن در قالب طرح مسکن مهر ساخته شده‌است. فازهای ۴ و ۷ عملاً به‌طور کامل در چارچوب طرح مسکن مهر توسعه یافته‌اند و همین موضوع این شهر را به یکی از کانون‌های عمدهٔ مسکن مهر در کشور تبدیل کرده‌است.

بخش صنعتی مهستان با مساحتی در حدود ۲۰۰ هکتار در جنوب آزادراه کرج – قزوین پیش‌بینی شده و هدف از آن تأمین اشتغال شهر و جلوگیری از خوابگاهی شدن مهستان است. در طرح‌های توسعه، افزایش مساحت این بخش تا حدود ۳۵۰ هکتار مد نظر قرار گرفته و برای ده‌ها واحد صنعتی دارای مجوز، زمین واگذار شده‌است. افزون بر این، ایجاد بزرگ‌ترین شهرک گلخانه‌ای در میان شهرهای جدید کشور در محدودهٔ مهستان از ظرفیت‌های اقتصادی و اشتغال‌زای مهم این شهر به‌شمار می‌آید.

زیرساخت‌ها و خدمات شهری

مهستان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شهرهای جدید کشور، دارای مجموعه‌ای از زیرساخت‌های شهری در حال تکمیل است که شامل شبکهٔ راه‌ها، تأسیسات زیرساختی، فضاهای آموزشی، فرهنگی، تجاری و درمانی است. بخش مهمی از واحدهای مسکن مهر تحویل شده و بخش دیگری از واحدها در قالب طرح نهضت ملی مسکن در حال ساخت است و تکمیل آن‌ها در برنامه‌های جاری شرکت عمران و شهرداری مهستان قرار دارد. در کنار بافت مسکونی، احداث مجموعه‌های فرهنگی، ورزشی، تجاری و گردشگری از جمله یک مجموعهٔ بزرگ چندمنظوره در دستور کار قرار گرفته تا نقش مهستان به‌عنوان مقصد گردشگری و خدماتی در غرب استان البرز تقویت شود.

از نظر خدمات درمانی، این شهر دارای یک درمانگاه (مانند درمانگاه شهدای ۳ خرداد) است و ساخت بیمارستان مهستان در دست اجرا گزارش شده‌است که با بهره‌برداری از آن بخشی از نیازهای درمانی شهر و مناطق پیرامون پوشش داده خواهد شد.

حمل‌ونقل و دسترسی

دسترسی اصلی به مهستان از طریق آزادراه کرج–قزوین فراهم می‌شود؛ این آزادراه به‌وسیلهٔ چند تقاطع غیرهمسطح به شهر متصل شده و ارتباط مستقیم مهستان با شبکهٔ بزرگراهی کشور را برقرار می‌کند. علاوه بر آزادراه، جادهٔ قدیم تهران – قزوین و مجاورت با راه‌آهن سراسری ایران در جنوب هشتگرد قدیم، از دیگر عوامل تقویت‌کنندهٔ نقش ارتباطی این شهر به‌شمار می‌آیند.

در حوزهٔ حمل‌ونقل ریلی، ادامهٔ خط ۵ متروی تهران (قطار شهری کرج – هشتگرد) در بهمن ۱۳۹۸ به مهستان رسید و ایستگاه متروی «شهید قاسم سلیمانی» در این شهر افتتاح شد. این ایستگاه، مهستان را از طریق شبکهٔ مترو به کرج و تهران متصل می‌کند و نقش مهمی در کاهش زمان سفر و افزایش جذابیت سکونت در این شهر دارد. افزون بر مترو، خطوط اتوبوس‌رانی بین‌شهری، ارتباط مهستان با کرج، هشتگرد و دیگر شهرهای پیرامون را برقرار می‌کنند.

مدیریت شهری

مهستان دارای شهرداری مستقل است و ادارهٔ امور محلی آن توسط شهرداری مهستان و شورای اسلامی شهر انجام می‌شود. در طول فعالیت این شهر، شهرداران و سرپرستان مختلفی ادارهٔ شهرداری را بر عهده داشته‌اند و از اوایل دههٔ ۱۴۰۰ مدیریت شهری با نام جدید مهستان به کار خود ادامه می‌دهد.

پانویس

شهرهای شهرستان ساوجبلاغ